I OW 42/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska Sędziowie Irena Kamińska NSA Jacek Hyla (spr.) Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Marszałka Województwa W. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Marszałkiem Województwa W. a Wójtem Gminy Z. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy z wniosku J. K. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego postanawia: umorzyć postępowanie sądowe Pismem z dnia 27 kwietnia 2007 r. Marszałek Województwa W. złożył wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Marszałkiem Województwa W. a Burmistrzem Miasta T. w przedmiocie wniosku J. K. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego. W uzasadnieniu powyższego wniosku Marszałek przedstawił następujący stan faktyczny. W dniu 21 lipca 2006 r. J. K. złożyła w organie właściwym gminy Z. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci: A. K. i D. K.. Wójt Gminy Z. postanowieniem nr [...] z dnia [...] listopada 2006r. przekazał wniosek wraz z dokumentacją do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w P. jako instytucji załatwiającej z upoważnienia Marszałka Województwa W. sprawy dotyczącej realizacji świadczeń rodzinnych w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczenia się osób w granicach Unii Europejskiej oraz Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Podano, że z dokumentów zgromadzonych w sprawie przez organ właściwy Miasta T. wynika, iż mąż wnioskodawczyni pracuje za granicą. W dniu 5 marca 2007 r. wnioskodawczyni dostarczyła dodatkowe dokumenty, w tym formularz dla potrzeb ustalenia ustawodawstwa państwa właściwego do wypłaty świadczeń rodzinnych z którego wynika, iż mąż wnioskodawczyni od dnia [...] lipca 2005r. prowadzi działalność na własny rachunek na terenie Niemiec, i z tego tytułu nie odprowadza żadnych składek na ubezpieczenia społeczne. Wskazano, że zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) samorząd województwa jest instytucją właściwą w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego (w części dotyczącej świadczeń rodzinnych) w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej oraz Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz wydaje w tych sprawach decyzje. Wnioskodawca podał dalej, iż stosownie do postanowień załącznika I do Rozporządzenia Rady EWG nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do dnia 5 lipca 1971 r. z późn. zm.), mając na uwadze ustawodawstwo niemieckie w zakresie świadczeń rodzinnych, koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego zachodzi w przypadkach: a) pracowników najemnych, czyli osób ubezpieczonych z tytułu ubezpieczenia obowiązkowego na wypadek bezrobocia lub osób, które w następstwie tego ubezpieczenia otrzymują świadczenia pieniężne z tytułu ubezpieczenia na wypadek choroby lub porównywalne, b) osób prowadzących działalność na własny rachunek, tj. które podlegają ubezpieczeniom emerytalnym w systemie ubezpieczeń dla samodzielnych przedsiębiorców i podlegają obowiązkowi odprowadzania składek lub podlegają dobrowolnemu ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu. Stwierdzono, że mąż wnioskodawczyni nie jest traktowany przez Ustawodawstwo Wspólnotowe jako osoba prowadząca działalność na własny rachunek na terenie Niemiec, ponieważ nie podlega ubezpieczeniom emerytalnym w systemie ubezpieczeń dla samodzielnych przedsiębiorców i nie podlega obowiązkowi odprowadzania składek oraz nie podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu. Wobec powyższego uznano, iż w stosunku do J. K. nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego a tym samym Marszałek Województwa W. nie jest organem właściwym do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) świadczenia te przysługują obywatelom polskim, cudzoziemcom posiadającym obywatelstwo państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz cudzoziemcom przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na podstawie zezwolenia na osiedlenie się, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich, zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony udzielonego w związku z okolicznością, o której mowa w art. 53 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz. U. Nr 128, poz. 1175, z późn. zm.), zgody na pobyt tolerowany lub w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej statusu uchodźcy, jeżeli zamieszkują łącznie z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa ta w rozdziale drugim reguluje świadczenie w postaci zasiłku rodzinnego. Zgodnie z art. 4 zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku przysługuje m.in. rodzicom lub jednemu z rodziców. Zadania w zakresie świadczeń rodzinnych, jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, oraz postępowanie w tych sprawach prowadzi - zgodnie z art. 20 ust. 1 i 2 powołanej ustawy - organ właściwy, czyli wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 3, pkt 11 cytowanej ustawy). Jednakże w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego - na mocy art. 21 ust. 1 pkt 2 wymienionej ustawy - decyzje wydaje samorząd województwa. Należy podkreślić, że istota rozstrzygnięcia sporu o właściwość zawisłego między organami administracji publicznej polega na wskazaniu przez sąd administracyjny organu właściwego do rozpoznania konkretnej - zawisłej już sprawy administracyjnej. Zatem rzeczą Naczelnego Sądu Administracyjnego rozstrzygającego taki spór jest rozważenie aktualnego stanu prawnego i określenie organu właściwego do załatwienia danej sprawy – przy uwzględnieniu obowiązujących w dacie orzekania przepisów prawa. W okresie po złożeniu przez Marszałka wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość uległ zmianie stan prawny w zakresie postępowania z wnioskami o świadczenia rodzinne składane przez osoby, których członkowie rodziny przebywają za granicą w państwach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Mianowicie ustawą z dnia 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o podatku rolnym (Dz.U. nr 109 poz. 747), zwaną dalej ustawą nowelizującą, dodano z dniem 6 lipca 2007 r. do ustawy o świadczeniach rodzinnych przepis art. 23a, który szczegółowo określa tryb postępowania z tego rodzaju wnioskami. Art. 23a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi obecnie, że w przypadku gdy członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami do marszałka województwa. Następnie zgodnie z art. 23 a ust. 3 marszałek województwa ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i wydaje decyzję, jeśli ustali, że przepisy te mają zastosowanie, zaś w przeciwnym razie przekazuje sprawę organowi właściwemu w celu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych (art. 23a ust. 4 i 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Ponieważ ustawa nowelizująca nie zawiera żadnych przepisów przejściowych, odnoszących się do spraw wszczętych przed jej wejściem w życie, to uznać należy, że zgodnie z ogólną regułą bezpośredniego stosowania nowych przepisów proceduralnych przepisy znowelizowane należy stosować również do takich postępowań o ile nie zostały zakończone ostateczną decyzją. Uznać należy zatem, że z mocy art. 23 a ustawy o świadczeniach rodzinnych w każdej sprawie, która została przekazana marszałkowi województwa z uwagi na zamieszkiwanie członka rodziny wnioskodawcy za granicą, marszałek województwa w uprawniony jest samodzielnie ustalić, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i w zależności od dokonanej oceny dokonać merytorycznego rozstrzygnięcia lub zwrotu wniosku organowi, który sprawę przekazał. Skoro tak, to w sprawie niniejszej powyższa zmiana przepisów prawa spowodowała, że spór o właściwość stał się bezprzedmiotowy, gdyż art. 23 a ustawy o świadczeniach rodzinnych dał wszczynającemu spór marszałkowi województwa możliwość określenia organu właściwego do rozpoznania sprawy i w obecnym stanie sprawy z wniosku J. K. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego może on z przywołanego przepisu uczynić użytek, w sposób odpowiadający poczynionej przez siebie ocenie stanu faktycznego i prawnego. Zatem zmiana stanu prawnego, która nastąpiła po złożeniu wniosku wyeliminowała istnienie sporu o właściwość między organami administracji, zaś postępowanie wszczęte wskutek złożenia tego wniosku stało się bezprzedmiotowe. Art. 161§1 pkt 3 p.p.s.a. stosowany w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie wszczętej wskutek złożenia wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość odpowiednio na podstawie art. 193 p.p.s.a. i art. 64 §3 p.p.s.a. przewiduje umorzenie postępowania w przypadku, gdy postępowanie przed sądem administracyjnym stało się bezprzedmiotowe. W tym stanie sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił na podstawie przywołanych powyżej przepisów jak w sentencji postanowienia.