II FZ 454/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA : Bogusław Dauter (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 sierpnia 2008 r. sygn. akt I SA/Sz 591/07 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 14 czerwca 2007 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z 13 sierpnia 2008 r., I SA/Sz 591/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił wniosek M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z 14 czerwca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. 2. Rozstrzygniecie to zapadło w następującym, przyjętym przez sąd pierwszej instancji stanie faktycznym: M. K., w odpowiedzi na wezwanie sądu do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie 100 zł od wniesionego zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt I SA/Sz 591/07 oddalające wniosek o sprostowanie wyroku, złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który uzupełniła składając urzędowy formularz PPF, na którym rozszerzyła swój wniosek również o ustanowienie adwokata. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach M. K. podała, że prowadzi gospodarstwo domowe z córką – A. K., posiada pokój o pow. 30 m kw, z działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości 399 zł brutto, a jej córka dochód z tytułu alimentów w wysokości 400 zł. Wnioskodawczyni na formularzu nie wskazała żadnego majątku w postaci zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). 3. Sąd pierwszej instancji wezwał skarżącą pismem z 11 lipca 2008 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów potwierdzających przedstawioną sytuację oraz uzupełniających dane dotyczące jej sytuacji finansowej. 4. Wykonując wezwanie M. K. nadesłała odpisy deklaracji podatkowych: - PIT - 36 za 2007 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym, w którym zadeklarowała przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 237.505,50 zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie 275.403,50 zł, stratę w kwocie 37.898,00 zł, - PIT 5 za miesiąc czerwiec 2008 r., w którym zadeklarowała przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 26.846,00 zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie 24.986,00 zł, dochód w kwocie 1.860 zł. W pozostałym zakresie wnioskodawczyni złożyła jedynie dodatkowe oświadczenie z 4 sierpnia 2008 r., z którego wynika, że miesięczne wydatki na utrzymanie rodziny wynoszą 200 zł, z racji spożywania posiłków z produktów zakupionych dla potrzeb prowadzonego baru nie posiada żadnych rachunków potwierdzających te wydatki. Ponadto oświadczyła, że nie posiada żadnych kont bankowych, nie pozostaje w związku małżeńskim, od byłego męża nie otrzymuje żadnych alimentów oraz, że nie posiada żadnego tytułu prawnego do pokoju, który wyremontowała. 5. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie sąd pierwszej instancji powołując się na treść art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wskazał, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega sięo przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. W związku z tym zdaniem sądu pierwszej instancji M. K. nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. W swoim oświadczeniu podała, że prowadzi gospodarstwo domowe z córką, nie posiada żadnego majątku poza pokojem o pow. 30 m kw, wraz z córką utrzymują się z dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej (bar mleczny) w wysokości 399 zł brutto oraz alimentów na rzecz córki w kwocie 400 zł. Zarzucono, że skarżąca nie udokumentowała wydatków na utrzymanie rodziny, podając jedynie, że jest to kwota 200 zł, nie wskazując jakiego rodzaju są to wydatki (poza wyjaśnieniem odnośnie kosztów wyżywienia, że żywi się w ramach prowadzonego baru). Wnioskodawczyni nie złożyła także pełnego oświadczenia o stanie rodzinnym, nie została również wyjaśniona jej sytuacja majątkowa. W dodatkowym wyjaśnieniu wskazała zaś, że nie posiada żadnego tytułu prawnego do tego lokalu, nie przedłożyła także odpisu decyzji podatkowej dotyczącej podatku do nieruchomości za 2008 r. Natomiast z akt innych spraw sądowych rozpoznawanych jednocześnie z niniejszą (sygn. akt I SA/Sz 213-216/08) wynika, że pod wskazywanym przez skarżącą adresem zamieszkania w W. na ul. [...], zamieszkują również inni członkowie rodziny (matka i brat skarżącej). Zatem złożone w tym zakresie oświadczenie o stanie rodzinnym i osobach prowadzących wspólne gospodarstwo domowe sąd ocenił nie tylko jako niepełne ale także jako niewiarygodne. Ponadto ze złożonego dodatkowego oświadczenia wynika, że skarżąca jest osobą rozwiedzioną, jednak nie przedłożyła żadnych dokumentów (których sąd żądał w wezwaniu z dnia 11 lipca 2008 r.) potwierdzających taki jej stan cywilny i ewentualny podział majątku wspólnego. Strona w dodatkowym oświadczeniu podała jedynie, że od byłego męża nie otrzymuje żadnych alimentów, nie udokumentowała też wysokości uzyskiwanych przez córkę alimentów. W związku z powyższym sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca nie przedstawiła pełnej informacji dotyczącej jej sytuacji majątkowej i rodzinnej, z uwagi na to, że nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. 6. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie i przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wskazała między innymi, że na żądanie sądu zgodnie ze stanem faktycznym i prawdą przedstawiła swoją sytuację materialną i rodzinną, przy czym wskazała, że jest rozwiedziona a były mąż nie płaci alimentów, posiada na utrzymaniu nieletnią córkę, z prowadzonej działalności baru mlecznego uzyskała w 2008 r. od 1 stycznia do 30 czerwca dochód w wysokości 1.860 zł, nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z matką i bratem, z którym jest w konflikcie, nie ma tytułu do zajmowanego 30 m pokoju, nie ma żadnych kont bankowych u nie płaci podatku gruntowego i od nieruchomości. Zdaniem skarżącej odmowa przyznania jej prawa pomocy będzie stanowić dowód na dyskryminację obywatela w dostępie do sądu z przyczyn materialnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 7. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy zauważy, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Z uwagi na to, że w/w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2006 r., sygn. akt. II FZ 574/06, niepubl.). Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest on w stanie pokryć kosztów postępowania we własnym zakresie. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (post. NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl.). Do oceny sądu (referendarza sądowego) należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Mając zatem powyższe na uwadze należy wskazać, że słusznie sąd pierwszej instancji przyjął, iż skarżąca nie przedstawiła pełnej informacji dotyczącej jej sytuacji majątkowej i rodzinne. W pierwszej kolejności należy wskazać, że z jednej strony skarżąca w złożonym formularzu PPF wskazuje, że jej córka otrzymuje alimenty w wysokości 400 zł, a z drugiej strony w zażaleniu oraz w piśmie z 4 sierpnia 2008 r. podnosi, że były mąż nie płaci alimentów. Na wezwanie sądu o wskazanie dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych alimentów przez córkę, wskazuje jedynie że nie otrzymuje żadnych alimentów. Wątpliwości sądu pierwszej instancji budziła także sytuacją między małżonkami. Strona wskazuję bowiem, że jest osobą rozwiedzioną. Tymczasem na wezwanie sądu do wyjaśnienia tej sytuacji i przedstawienia dokumentów potwierdzających ustrój miedzy małżonkami albo ewentualny podział majątku, wskazuje jedynie, że nie pozostaje w związku małżeński nie przedstawiając na tą okoliczność żadnych dokumentów. Za niezasadny w tej sytuacji należy uznać zarzut skarżącej, że sąd na powyższą okoliczność nie wzywał ją o przedstawienie dokumentów. Ze skierowanego do strony w dniu 11 lipca 2008 r. pisma (pkt. 6) wynika, iż sąd wzywał wnioskodawczynię o przedstawienie dokumentów potwierdzających jaki ustrój istnieje między małżonkami. To samo należy wskazać w zakresie wezwania do przedstawienia dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych alimentów przez córkę skarżącej. W związku z powyższym za bezzasadne należy uznać zarzuty skarżącej, że sąd pierwszej instancji nie dążył do wyjaśnienia jej sytuacji majątkowej. Uzyskane informacje nie poparte żadnymi dowodami, słusznie sąd pierwszej instancji uznał za niewystarczające i budzące wątpliwości. Odnosząc się do kwestii zamieszkiwania przez skarżąca w pokoju o powierzchni 30 m, należy zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać, że podniesione w tym zakresie zarzuty są bezzasadne. Dokonując oceny powyższej okoliczności sąd pierwszej instancji nie posiadał żadnej wiedzy na temat relacji rodzinnych skarżącej. Dopiero na etapie postępowania zażaleniowego skarżąca wskazała, że pozostaje w konflikcie z matką i bratem, którzy zamieszkują z nią pod wskazanym adresem. Skarżąca miała w tym zakresie możliwość wypowiedzenia się na wcześniejszym etapie postępowania. Należy wskazać, że w piśmie sądu z 11 lipca 2008 r. w punkcie 7 zawarto wezwanie o przedstawienie oświadczenia co do miejsca zamieszkania skarżącej, w tym do wypowiedzenia się kto zamieszkuje nieruchomość oraz czy prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Skoro skarżąca w odpowiedzi na wezwanie sądu do tej sytuacji się nie odniosła i nie wskazała ani nie wyjaśniła sytuacji związanej z zamieszkiwaniem w tej nieruchomości to należy uznać, że sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny stanu faktycznego na podstawie posiadanej przez siebie wiedzy co do miejsca zamieszkania skarżącej. Czynione zatem zarzuty w tym zakresie należy uznać za bezzasadne. Konkludując należy wskazać, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że słusznie przyjął sąd pierwszej instancji, iż przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy. Skoro ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy to wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania we własnym zakresie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca powyższego obowiązku w sposób prawidłowy nie zrealizowała. Tym samym słusznie sąd pierwszej instancji uznał, że nie spełnia ona wymogów do przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.