V SA/Wa 2356/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Jóźków, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Asesor WSA - Marian Wolanin (spr.), Protokolant – referendarz sądowy - Konrad Łukaszewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi S. P. S. K. Nr [...] we W. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie uznania za bezzasadną skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] czerwca 2007 r. Nr [...] Minister Finansów utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W z dnia [...] listopada 2006 r. o uznaniu za bezzasadną skargi [...] Szpitala [...] nr [...] z siedzibą we W. na czynności egzekucyjne Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Minister Finansów stwierdził, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego we W. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec [...] Szpitala [...] nr [...] we W., na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] lipca 2006 r., obejmującego zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych za miesiąc [...] 2006 r. Zawiadomieniem z dnia 29 sierpnia 2006 r. zajęto wierzytelność należną zobowiązanemu od [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia. Zawiadomienie to doręczono [...] Oddziałowi Wojewódzkiemu NFZ, jako dłużnikowi zajętej wierzytelności, w dniu 4 września 2006 r., natomiast zobowiązany otrzymał to zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego w dniu 5 września 2006 r. Pismem z dnia 13 września 2006 r. zobowiązany złożył skargę na czynności egzekucyjne, której Dyrektor Izby Skarbowej we W. nie uwzględnił, w związku z czym zobowiązany złożył zażalenie do Ministra Finansów. Rozpatrując zażalenie, Minister Finansów wskazał, iż według art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w wyniku zastosowanego środka egzekucyjnego organ egzekucyjny wypełnił dyspozycje wynikające z przepisów regulujących procedurę zastosowania tego środka. Tym samym, naruszenie zasad postępowania egzekucyjnego, podnoszone przez skarżącego, nie stanowi przedmiotu postępowania w sprawie skargi na czynności egzekucyjne. Organ egzekucyjny zastosował egzekucję z prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank. Stosując ten środek organ egzekucyjny, na podstawie art. 89 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dokonuje zajęcia wierzytelności przez przesłanie do dłużnika zajętej wierzytelności zawiadomienia o jej zajęciu do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do dłużnika zajętej wierzytelności. Zawiadomienie o zajęciu dłużnik zajętej wierzytelności otrzymał w dniu 4 września 2006 r., natomiast zobowiązanemu doręczono zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego w dniu 5 września 2006 r., zgodnie więc z powołanym art. 89 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ orzekający nie dopatrzył się również uchybień formalnych w zaskarżonej czynności organu egzekucyjnego. Z chwilą zajęcia wierzytelności przysługującej zobowiązanemu od [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ nastąpiło również wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Wszczęcie postępowania poprzez doręczenie odpisu tytułu wykonawczego ma zastosowanie w sytuacji, gdy organ egzekucyjny nie posiada wiedzy o prawach majątkowych zobowiązanego, do których możliwe byłoby skierowanie egzekucji. Organ zatem, w celu wyegzekwowania obowiązku podejmuje wszelkie czynności prowadzące do jego wykonania. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego bez zastosowania środka egzekucyjnego nie stanowi o skuteczności podjętej egzekucji. W związku z tym, zastosowanie środka było celowe. Minister Finansów nie podzielił poglądu skarżącego, że powstanie zbiegu egzekucji potwierdzone przez sąd postanowieniem wyznaczającym do łącznego prowadzenia egzekucji administracyjnej i sądowej komornika sądowego ma również zastosowanie do następnych tytułów wykonawczych wystawionych na kolejne zobowiązania podatkowe. Warunkiem koniecznym do wystąpienia zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej jest bowiem dokonanie na podstawie danego tytułu wykonawczego zarówno przez administracyjny organ egzekucyjny i komornika sądowego zajęcia tego samego składnika majątkowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2007 r. [...] Szpital [...] nr [...] z siedzibą we W. zarzucił naruszenie podstawowych zasad prowadzenia postępowania egzekucyjnego, w tym zasady celowości, niezbędności, zasadę stosowania środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę prowadzenia egzekucji w sposób najmniej uciążliwy dla zobowiązanego, a także naruszenie art. 26 §5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez uznanie, iż wszczęcie postępowania egzekucyjnego w administracji następuje tylko i wyłącznie poprzez dokonanie zajęcia oraz naruszenie art. 773§3 kpc w zw. z art. 62 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez nie zastosowanie się do postanowienia Sądu Rejonowego I Co 1359/03. W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że Dyrektor Izby Skarbowej nie dokonał analizy całości zagadnienia poruszonego w skardze na czynności egzekucyjne. Dokonano jedynie formalnej analizy przeprowadzonej czynności egzekucyjnej, nie rozpatrując zasad toczącego się postępowania egzekucyjnego. Na równi z przepisami określającymi formalny przebieg egzekucji, mają zastosowania ogólne zasady prowadzenia egzekucji w administracji, określone w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W zaskarżonym postanowieniu nie odniesiono się do naruszenia zasad: celowości zastosowanego środka egzekucyjnego, niezbędności jego dokonania, stosowania środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz prowadzenia egzekucji w sposób jak najmniej uciążliwy dla zobowiązanego. Właśnie zasady egzekucji mają za zadanie spowodować uelastycznienie rygorów jego prowadzenia i wprowadza element uznaniowy, który nie został uwzględniony w trakcie stosowania środka egzekucyjnego, jakim jest zajęcie wierzytelności w Narodowym Funduszu Zdrowia. Zasada gospodarnego prowadzenia egzekucji nie jest jedynie postulatem, ale obowiązkiem, przejawem tego jest odpowiedzialność cywilna wierzyciela oraz organu egzekucyjnego za szkody wyrządzone zobowiązanemu wskutek niezgodnego z przepisami prawa wszczęcia lub prowadzenia egzekucji administracyjnej. Nie było celowym dokonywanie zajęcia wierzytelności w Narodowym Funduszu Zdrowia, gdyż nie prowadziło de facto do wyegzekwowania należności, tylko do stwierdzenia faktu pozostawania w zbiegu z Komornikiem Sądowym. Stwierdzenie istnienia zbiegu egzekucji mogło nastąpić bez konieczności obciążania zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie jest tożsame z dokonaniem zajęcia wierzytelności w Narodowym Funduszu Zdrowia. Według treści art. 26 §5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny ma wybór w sposobie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Przyczyną złożenia skargi do organu nadzoru jest błędny wybór organu, polegający na dokonaniu zajęcia wierzytelności tylko po to, aby formalnie potwierdzić, że nastąpi zbieg egzekucji z organem egzekucyjnym sądowym. Od przeszło 3 lat zbieg egzekucji jest trwały i organ egzekucyjny ma tego świadomość. Gdyby więc nawet założyć, iż organ egzekucyjny miał wątpliwość, to mógł zgodnie z zasadą prowadzenia egzekucji w sposób najmniej uciążliwy dla dłużnika, skierować zapytanie do komornika sądowego, po doręczeniu zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, o udzielenie informacji w zakresie pozostawania w zbiegu, i nie obciążać kosztami zajęcia, wskutek czego doszłoby do przekazania akt egzekucyjnych komornikowi sądowemu. Ponadto, skarżący wskazał, iż z zestawienia art. 773 §3 kpc z art. 62 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że w przypadku wystąpienia dalszych zbiegów egzekucji do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego, łączne prowadzenie egzekucji przejmuje organ egzekucyjny wyznaczony przy pierwszym zbiegu. Wydane w trybie art. 773 §1 kpc postanowienie sądu reguluje problem nie tylko aktualnego zbiegu egzekucji, ale odnosi skutek również do następnych zbiegów, jeśli takie wystąpią w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko określonemu dłużnikowi. W razie więc dalszych zbiegów egzekucji administracyjnej i sądowej właściwym jest organ, który przejął egzekucję na mocy postanowienia wydanego w związku z wystąpieniem pierwszego zbiegu egzekucji, co w niniejszej sprawie rozstrzygnął Sąd Rejonowy [...] postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2003 r. sygn. akt I Co 1359/03, wskazując Komornika Sądowego Rewiru [...] i dlatego do niego Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego powinien był skierować wniosek o zajęcie wierzytelności w Narodowym Funduszu Zdrowia. Dokonywanie zajęcia w stosunku do wierzytelności, co do której sąd wyznaczył do łącznego prowadzenia egzekucji Komornika Sądowego Rewiru [...] , nie służy zaspokojeniu należności, ale jest działaniem sui generis mającym na celu obciążenie dłużnika kolejnymi kosztami egzekucyjnym, co stanowi złamanie podstawowych zasad toczącego się postępowania egzekucyjnego. Zarówno organ egzekucyjny jak i wierzyciel, od 2003 roku prowadzą egzekucję poprzez Komornika Sadowego Rewiru [...] we W. i nie mogą zasłaniać się niewiedzą w zakresie pozostawania zbiegu egzekucji albowiem do dnia dzisiejszego wierzyciel nie uzyskał zaspokojenia swoich należności, skierowanych do egzekucji wcześniej. Zasady prowadzenia egzekucji są równoważne przepisom regulującym procedurę egzekucyjną w zakresie skutków prawnych i powinny być stosowane. Nie są to jedynie postulaty, ale normy prawne powszechnie obowiązujące i należące do sfery prawa materialnego. Musi być zatem odniesienie merytoryczne do zawartych w skardze argumentów, tyczących naruszenia zasad prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Obciążenie kosztami egzekucyjnymi publicznego zakładu opieki zdrowotnej, pomimo istnienia zbiegu egzekucji, jest ponadto działaniem sprzecznym z interesem publicznym. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując uzasadnienie zaskarżonego postanowienia i wskazując na argumentację podważającą zarzuty skarżącego, szczególnie w zakresie skierowania sprawy do wyznaczonego już Komornika Sądowego Rewiru [...], bez stosowania środka egzekucyjnego przez organy skarbowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Stosownie bowiem do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rolą Sądu w niniejszej sprawie była zatem jedynie ocena, czy zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Przede wszystkim, należy podzielić stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, iż skarga na czynności organu egzekucyjnego, jaką złożył skarżący, może - stosownie do art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, ze zm.) – dotyczyć czynności egzekucyjnych o charakterze wykonawczym. Znajduje to również potwierdzenie w dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lipca 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 1014/06. Lex nr 271491). Skarżący kwestionuje natomiast samą dopuszczalność zastosowania przez administracyjny organ egzekucyjny we własnym zakresie, jednego ze środków egzekucyjnych, jakim jest zajęcie wierzytelności pieniężnej skarżącego w [...] Oddziale Wojewódzkim Narodowego Funduszu Zdrowia we W., co podlega ocenie w odrębnej procedurze zgłaszania zarzutu wobec niedopuszczalności zastosowanego środka egzekucyjnego lub jego zbytniej uciążliwości, albo niewłaściwości organu egzekucyjnego, określonej w art. 33 pkt 6, 8 i 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prawidłowo zatem wskazano w zaskarżonym postanowieniu, iż w wyniku złożenia skargi na czynności egzekucyjne, organ nadzoru mógł ocenić jedynie zgodność zastosowanego środka egzekucyjnego z procedurą prawną jego stosowania. Akta sprawy potwierdzają dopełnienie przez organ egzekucyjny ustawowych warunków zajęcia wierzytelności pieniężnej, określonych w art. 89 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zajęcie nastąpiło bowiem poprzez przesłanie dłużnikowi zobowiązanego stosownego zawiadomienia i tytułu wykonawczego o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego. Również skarżący, będąc zobowiązanym, zawiadomiony został o dokonanym zajęciu i otrzymał odpis tytułu wykonawczego. Samo więc zastosowanie tego środka egzekucyjnego nie narusza prawnej procedury jego stosowania. Sporne jest to, czy organ egzekucyjny mógł zastosować ten środek egzekucyjny we własnym zakresie, skutkiem czego okazało się, iż nastąpił zbieg egzekucji do tego samego przedmiotu, co spowodowało następnie konieczność przekazania sprawy przez dotychczasowy organ egzekucyjny Komornikowi Sądowemu Rewiru [...], uprzednio już wyznaczonemu postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia 11 kwietnia 2003 r. do prowadzenia czynności egzekucyjnych. Zastosowanie środka egzekucyjnego najpierw przez administracyjny organ egzekucyjny we własnym zakresie, spowodowało jednak obciążenie skarżącego kosztami egzekucyjnymi tego organu. Według art. 26 §5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Oznacza to, iż wybór sposobu wszczęcia postępowania egzekucyjnego należy do organu egzekucyjnego, który powinien w tym wyborze kierować się przede wszystkim skutecznością wykonania egzekucji. Od organu egzekucyjnego zależy bowiem, czy w pierwszej kolejności zastosuje dany środek egzekucyjny, czy też najpierw powiadomi zobowiązanego o zamiarze zastosowania środka egzekucyjnego. W przypadku, gdy organ egzekucyjny posiada wiedzę o ewentualnych wierzytelnościach zobowiązanego, brak jest prawnych przeszkód do zastosowania w pierwszej kolejności środka egzekucyjnego. Podejmowanie środków egzekucyjnych wobec znanych organowi egzekucyjnemu wierzytelności zobowiązanego nie jest bowiem uzależnione od uprzedzenia zobowiązanego o podejmowaniu takich środków. Z akt sprawy wynika, iż zawiadomienie o zajęciu wierzytelności skarżącego doręczone zostało dłużnikowi zobowiązanego w dniu 4 września 2006 r., natomiast zawiadomienie o zastosowaniu tego środka egzekucyjnego, wraz z odpisem tytułu wykonawczego, doręczone zostało zobowiązanemu w dniu 5 września 2006 r. Wypełnia to warunki wynikające z powołanego art. 26 §5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przez co zastosowanie takiego sposobu wszczęcia postępowania egzekucyjnego w rozpatrywanej sprawie nie narusza prawa. Już tylko na marginesie należy natomiast stwierdzić, iż wbrew zarzutom skargi, zbieg egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej do tego samego przedmiotu, o którym stanowi art. 62 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 773 §3 kpc, nie następuje w wyniku samego zamiaru zastosowania środków egzekucyjnych, lecz dopiero w wyniku ich zastosowania, skutkiem czego następuje ustalenie tożsamości przedmiotu zastosowanych środków egzekucyjnych i dopiero podejmowanie dalszych czynności egzekucyjnych podlega rygorowi art. 773 §3 kpc. Nie wynika z jakiegokolwiek przepisu prawa, aby przed zastosowaniem środka egzekucyjnego, administracyjny organ egzekucyjny miał obowiązek ustalać, czy może dojść do zbiegu egzekucji administracyjnej z egzekucją sądową i na tej podstawie uznać, iż do takiego zbiegu doszło, zanim jeszcze organ ten dokonał czynności z art. 26 §5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, skutkującej wszczęciem administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Prawidłowo zatem oceniono w zaskarżonym postanowieniu, iż czynności z zakresu zastosowanego środka egzekucyjnego, podjęte przez administracyjny organ egzekucyjny w pierwszej kolejności we własnym zakresie, nie naruszają prawa. Powyższe prowadzi do uznania, iż zaskarżone postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2007 r. nie narusza prawa, dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.