II FZ 583/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jacek Brolik po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 27 września 2007 r., sygn. akt I SA/Bd 175/07 w sprawie ze skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia 20 listopada 2006 r., nr (...) w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy. Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 listopada 2006 r. (...) oraz zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżącego D.D. zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w wysokości 240 zł. Postanowieniem z dnia 16 lipca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu wniosku pełnomocnika skarżącego uzupełnił wyrok w ten sposób, że w sentencji w pkt. 3 kwotę 240 zł zmienił na kwotę 292,80 zł. W piśmie z dnia 30 lipca 2007 r. pełnomocnik skarżącego adwokat J. K. wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 292,80 zł na jego rzecz. Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2007 r. referendarz sądowy oddalił wniosek pełnomocnika. W sprzeciwie od powyższego rozstrzygnięcia wskazano, iż pełnomocnik w niniejszej sprawie został ustanowiony z urzędu w ramach przyznanego prawa pomocy w zakresie całkowitym i reprezentował skarżącego na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. W związku z powyższym pełnomocnik - adwokat powinien otrzymać wynagrodzenie o którym mowa w art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej u.p.p.s.a.). W tym zakresie powołał się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt OZ 720/04 (ONSAiWSA 2005/5/93). Ponadto podkreślił, iż złożył na rozprawie stosowne oświadczenie o nie uiszczeniu przez skarżącego kosztów pomocy prawnej a zatem udzielenie takiej pomocy skutkuje obowiązkiem ponoszenia przez Skarb Państwa jej kosztów. Sąd I instancji na podstawie art. 250, art. 200 oraz art. 205 u.p.p.s.a. stwierdził, że nie zachodzą podstawy do zasądzenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej na rzecz pełnomocnika skarżącego. W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie adwokat J.K. zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu obrazę przepisów postępowania, to jest: art. 250 u.p.p.s.a. Zdaniem autora zażalenia, pomimo podstaw wynikających z w/w przepisu, Sąd I instancji bezzasadnie oddalił jego wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Ponadto wskazał na zarzut dokonania błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 200, 205 § 2 u.p.p.s.a. Zaznaczył także, że orzeczenie NSA (o którym wspomniał w sprzeciwie) powinno znaleźć zastosowanie do tejże sprawy. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył i orzekł co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków, nie są w stanie ponieść, m. in. kosztów profesjonalnego pełnomocnika. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że Sąd, jako dysponent środków publicznych odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania (S.Babiarz, B.Dauter, M.Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych..Lexis Nexis. Warszawa 2007 s. 312-313). Pełnomocnikowi, który został ustanowiony na podstawie art. 244 u.p.p.s.a. przysługuje wynagrodzenie zgodnie z art. 250 u.p.p.s.a. Stosownie do art. 250 u.p.p.s.a. "Wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków". Odnosząc się do stanu faktycznego zaistniałego w niniejszej sprawie, należy podkreślić, iż bez wątpienia postanowieniem z dnia 15 marca 2007 r., sygn. akt I SA/Bd 175/07 referendarz sądowy przyznał D.D. prawo pomocy w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu). Bezsporne jest także w niniejszej sprawie, iż wyznaczony z urzędu pełnomocnik – adwokat – J. K. reprezentował skarżącego przed Sądem I instancji. Skoro strona skarżąca nie ponosiła kosztów postępowania sądowego, należy stwierdzić, iż pełnomocnikowi a nie skarżącemu przysługiwało wynagrodzenie w kwocie 292, 80 zł na podstawie art. 250 u.p.p.s.a. w związku z 200 u.p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) w sprawie ponoszenia opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Jednakże, aby pełnomocnik mógł otrzymać zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej we wniosku o ich przyznanie powinien umieścić oświadczenie że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Obowiązek ten wynika z § 20 cytowanego powyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości. Wniosek niezawierający takiego oświadczenia podlega oddaleniu jako nieuzasadniony (zob. postanowienie SN z dnia 14 października 1998 r., II CKN 687/98 – OSNC 1999, nr 3, poz. 63). W protokole rozprawy z dnia 19 czerwca 2007 r. nie znajduje się wzmianka, iż pełnomocnik złożył wraz z wnioskiem o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oświadczenie o którym mowa była powyżej. Oświadczenie takie znajduje się w aktach sprawy, ale opatrzone jest datą 29 czerwca 2007 r. (złożony osobiście w biurze podawczym Sądu dnia 2 lipca 2007.), czyli 10 dni po ogłoszeniu wyroku. Ponadto pełnomocnik zaznaczył w sprzeciwie jak i w zażaleniu, iż stosowne oświadczenie złożył na rozprawie przed Sądem I instancji 19 czerwca 2007 r., zaś Sąd ten w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 czerwca 2007 r. wzmiankował o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, należnych adwokatowi. Na marginesie należy zaznaczyć, że wyrok NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 720/04 w istocie zapadł na tle odmiennego stanu faktycznego, i dotyczył odmowy przyznania wynagrodzenia adwokatowi w sytuacji nie przedłożenia Sądowi I instancji opinii o braku podstaw do sporządzenia kasacji. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art.197 § 2 u.p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Rozpoznając ponownie sprawę, zgodnie z przedstawionymi powyżej wskazaniami Sąd I instancji powinien, w oparciu o niewadliwe postępowanie, sprawdzić, czy na rozprawie dnia 19 czerwca 2007 r. do wniosku o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zostało dołączone oświadczenie o którym mowa w § 20 cyt. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości i w zależności od ustaleń orzec w przedmiocie zwrotu pełnomocnikowi strony kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, zgodnie z podanymi przez Naczelny Sąd Administracyjny uwagami.