II SA/Bd 861/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Pietrasik Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Asesor WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant Dominika Znaniecka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Na wniosek skarżącej MF z dnia [...] lipca 2005 r. Prezydent Miasta G. decyzją z dnia [...] września 2005 r. nr [...] przyznał jej na okres od [...] września 2005 r. do dnia [...] sierpnia 2006 r. zasiłki rodzinne na troje dzieci, dodatek z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej i dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki w okresie korzystania z urlopu wychowawczego nad synem [...], a ponadto dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Uzyskawszy informację, iż skarżąca była zatrudniona jedynie do dnia [...] lutego 2005 r., Prezydent w dniu [...] września 2006 r. wznowił postępowanie, a następnie decyzją z [...] października 2006 r. nr [...] uchylił w całości decyzję z dnia [...] września 2005 r., ustalił na okres od [...] września 2005 r. do dnia [...] sierpnia 2006 r. prawo do zasiłku rodzinnego, do dodatku z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej i dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, odmawiając jednocześnie ustalenia prawa do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. W uzasadnieniu organ wskazał, że w wyniku zlikwidowania z dniem [...] marca 2005 r. przez pracodawcę skarżącej działalności gospodarczej, od tego dnia skarżąca nie pozostaje w stosunku pracy, a tym samym nie jest uprawniona do urlopu wychowawczego. Wobec tego świadczenie rodzinne w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego za okres od września 2005 r. do sierpnia 2006 r. należy uznać za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r., Nr 39, poz. 992; z późn. zm., zwanej "u.ś.r."). Rozstrzygnięcie powyższe zostało uchylone decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...], które jednocześnie przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Biorąc pod uwagę treść art. 30 i 32 u.ś.r. zdaniem Kolegium Prezydent powinien ustalić, czy pracodawca zawiadomił skarżącą o fakcie zlikwidowania firmy, a wobec tego czy skarżąca miała świadomość pobierania nienależnych świadczeń. Skarga na decyzję Kolegium została oddalona wyrokiem WSA w Bydgoszczy z dnia 11 kwietnia 2007 r. (sygn. akt II SA/Bd 149/07) W wyniku dalszego postępowania Prezydent decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...], wydaną na podstawie m.in. art. 30 u.ś.r., zobowiązał skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego za okres od [...] września 2005 r. do [...] sierpnia 2006 r. w łącznej kwocie 4.800 zł wraz z odsetkami liczonymi od dnia [...] września 2005 r. Decyzją z dnia z [...] sierpnia 2007 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Zdaniem Kolegium stan faktyczny sprawy wskazuje na wystąpienie okoliczności, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Kolegium stwierdziło, że w decyzji z dnia [...] września 2005 r. organ pierwszej instancji pouczył skarżącą o obowiązku zawiadomienia o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia rodzinnego. Ponadto zgodnie z oświadczeniem zawartym we wniosku o przyznanie świadczenia skarżąca zapoznała się z warunkami uprawniającymi do świadczenia. Wobec tego, biorąc pod uwagę, że skarżąca była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych jedynie do dnia [...] lutego 2005 r., a dodatek przysługuje matce dziecka, o ile jest ona uprawniona do urlopu wychowawczego – organ odwoławczy uznał, że od dnia [...] marca 2005 r. skarżąca nie była osobą uprawnioną do pobierania świadczenia rodzinnego w postaci dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Świadczenie to, pobrane w okresie od [...] września 2005 r. do [...] sierpnia 2006 r. jest świadczeniem nienależnym. W tej sytuacji zasadne jest żądanie jego zwrotu wraz z odsetkami. W skardze do sądu administracyjnego skarżąca podniosła, że nie wiedziała o likwidacji działalności gospodarczej przez pracodawcę, dowiedziała się o tym dopiero we wrześniu 2006 r., a świadectwo pracy otrzymała [...] września 2006 r. Świadczenie pobierała zatem zgodnie ze swoją ówczesną wiedzą. W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Podstawą wydania zaskarżonej decyzji Kolegium z dnia [...] sierpnia 2007 r., jak też poprzedzającej jej decyzji Prezydenta jest stwierdzenie, iż skarżąca pobrała świadczenie w okolicznościach faktycznych, które zostały wskazane w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Z treści tegoż przepisu wynika, że ma on zastosowanie w sytuacji, kiedy strona miała prawo do pobierania świadczenia, które następnie ustało, uległo zawieszeniu lub wstrzymaniu. Przepis ten nie obejmuje sytuacji, w której świadczenie nie przysługiwało od samego początku (por. A. Korcz, W. Maciejko – "Świadczenia rodzinne. Komentarz", Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2007, str. 393). Nie może on mieć zatem zastosowania w przedmiotowej sprawie, skoro organy twierdzą, iż skarżąca nie miała prawa pobierać dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego już od [...] marca 2005 r., tj. zanim doszło do wydania decyzji przyznającej to świadczenie. W przedmiotowej sytuacji można by natomiast rozważać, czy skarżąca pobrała świadczenie nienależne w wyniku spełnienia przesłanek wymienionych w art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Warunkiem uznania świadczenia za nienależne w przedmiotowej sprawie powinno być zatem wykazanie, że skarżąca świadomie wprowadziła organy administracji w błąd twierdząc we wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, że przebywa na urlopie wychowawczym. Wymagałoby to zbadania, czy rzeczywiście, jak twierdziła skarżąca w toku postępowania administracyjnego, w momencie wydania decyzji przyznającej świadczenie nie wiedziała ona o likwidacji pracodawcy i związanego z tym ustania stosunku pracy. Na potrzebę przeprowadzenia postępowania dowodowego w tej kwestii (aczkolwiek pod kątem art. 30 ust. 2 pkt 1 zamiast pkt 2 u.ś.r.) zwracało uwagę Kolegium orzekając w dniu [...] listopada 2006 r. Postępując konsekwentnie organy powinny zatem przeprowadzić postępowanie dowodowe w tym zakresie, a następnie w oparciu o jego wyniki dokonać rozstrzygnięcia. Zaniechanie w tym zakresie jest równoznaczne z naruszeniem wynikającego z art. 7 i 77 k.p.a. obowiązku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego niezbędnego do załatwienia sprawy, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy poprzez stwierdzenie, iż nie zachodzi przesłanka uznania świadczenia za nienależnie pobrane. W ponownym postępowaniu organy powinny przeprowadzić postępowanie dowodowe we wskazanym zakresie i dokonać oceny spełnienia przesłanek art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.) należało orzec jak w pkt 1 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 wskazanej ustawy.