II OZ 593/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 marca 2008 r., sygn. akt IV SA/Gl 935/07 w przedmiocie przyznania prawa pomocy Stowarzyszeniu [...] w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. F. i Stowarzyszenia [...] na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 18 marca 2008 r., sygn. akt IV SA/Gl 935/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił Stowarzyszeniu [...] przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] w przedmiocie świadczeń pieniężnych z tytułu pracy przymusowej. W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że w myśl art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwana dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub też w zakresie częściowym o ile wykaże, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów. Jak podkreślił Sąd pierwszej instancji, instytucja prawa pomocy, będąca formą dofinansowania dla strony z budżetu państwa, powinna mieć zastosowanie tylko i wyłącznie wówczas gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W przypadku osób prawnych oraz jednostek nie posiadających osobowości prawnej przyznanie prawa pomocy możliwe jest tylko wtedy, gdy osoba ta nie dysponuje majątkiem, którego wartość przekraczałaby wielokrotnie wysokość wpisu. Zdaniem Sądu sytuacja materialna Stowarzyszenia nie uprawnia do skorzystania z prawa pomocy, ponieważ oświadczenie o jego stanie majątkowym dowodzi, że Stowarzyszenie dysponuje wolnymi środkami finansowymi, pozwalającymi na pokrycie powstałych na tym etapie postępowania kosztów sądowych, które na tym etapie postępowania obejmują wyłącznie wpis od skargi w wysokości 200 zł. Okoliczności dotyczące trudnej sytuacji materialnej Stowarzyszenia nie zostały w żaden sposób udowodnione, zaś z akt wynika, że na koniec roku obrotowego 2006 Stowarzyszenie osiągnęło zysk w wysokości [...] zł. i posiada na rachunku kwotę [...] zł. Twierdzenie, że działalność w 2007 r. przyniosła straty nie zostało zaś niczym poparte. Zadaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego brak jest zatem podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponieważ strona nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do skorzystania z tego prawa. W zażaleniu Stowarzyszenie [...] podniosło, że zaskarżone postanowienie oparte było na błędzie w wypełnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy polegającym na tym, że na wniosku nie odznaczono w sposób wyraźny, iż Stowarzyszenie nie odnotowało zysku w poprzednim roku obrotowym, ale poniosło stratę we wskazanej we wniosku wysokości. Ponadto Stowarzyszenie zaznaczyło, że Zarząd Wojewódzki Stowarzyszenia [...] podlega Zarządowi Głównemu w W., który nie jest zainteresowany w danym przypadku sprawami podlegającymi regionalnym władzom Stowarzyszenia, zaś posiadane zasoby nie uprawniają zarówno Prezydium jak i Zarządu Wojewódzkiego Stowarzyszenia do poniesienia wymaganych kosztów sądowych. Powyższe wynika z okoliczności, iż pozycja "koszty sądowe" nie jest pozycją budżetową Stowarzyszenia zarówno w roku 2007, jak i 2008. W żadnym bowiem artykule Statut nie ujmuje kwestii ponoszenia takich kosztów. Wobec powyższego, jak podniesiono w zażaleniu, Prezydium nie może dotować ze środków nie przeznaczonych na ten cel sprawy jednego tylko członka kosztem innych osób, które wpłacając składki nie składają deklaracji upoważniających Stowarzyszenie do dysponowania środkami poza zatwierdzonym budżetem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu, ale z innych przyczyn niż wskazane w zażaleniu. Zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a postępowanie sądowoadministracyjne może być wszczęte jedynie na żądanie (czy to w formie skargi czy też wniosku) pochodzące od legitymowanego podmiotu. Legitymację skargową określono w powyższym przepisie przez wyróżnienie atrybutu interesu prawnego (legitymacja materialna) oraz wskazanie podmiotów, które, mimo braku takiego interesu, są uprawnione do wniesienia skargi (legitymacja formalna). Do takich podmiotów, oprócz prokuratora i Rzecznika Praw Obywatelskich zalicza się również organizację społeczną w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób z zastrzeżeniem jednak, że brała ona udział w postępowaniu administracyjnym. Podmiotom takim przyznana została legitymacja procesowa do wniesienia skargi ze względu na funkcje, do których zostały powołane. Skarga do sądu administracyjnego jest zatem dla nich jednym z instrumentów umożliwiających realizację postawionych przed nimi zadań. Podkreślić należy, iż legitymacja skargowa przysługuje organizacji społecznej tylko wówczas, gdy brała ona udział w postępowaniu administracyjnym jako uczestnik na prawach strony. Musi to zatem być organizacja społeczna, która zgłosiła żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego lub dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu i żądanie to zostało przez organ administracyjny uznane za uzasadnione, skutkiem czego – z mocy postanowienia organu – uczestniczyła ona w postępowaniu administracyjnym na prawach strony. Należy więc odróżnić wniesienie skargi w cudzej sprawie przez organizację społeczną uczestniczącą w postępowaniu na prawach strony od popierania skargi przez taką organizację, ale wniesioną przez inny podmiot w celu ochrony swojego interesu prawnego. Jak wynika z akt do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynęła skarga na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] podpisana przez H. F. oraz członków [...] Zarządu Wojewódzkiego Stowarzyszenia [...], dopuszczonego do udziału w postępowaniu na prawach strony. W skardze wyraźnie wskazano, iż jest ona wnoszona przez H. F. "solidarnie" ze Stowarzyszeniem, przy czym Stowarzyszenie w pismach kierowanych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, jak również w zażaleniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla, iż nie jest stroną, a uczestnikiem postępowania "wspierając zgodnie z przysługującym mu prawem sprawę swojego członka". Przede wszystkim zważyć należy, iż w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie występuje instytucja solidarnego wniesienia skargi, albowiem każdy ze skarżących, nawet jeśli skarga wnoszona jest w jednym piśmie, reprezentuje swój własny interes prawny, chroniony konkretnym przepisem prawa materialnego. Ustalenie zatem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach czy Stowarzyszenie wniosło skargę niezależnie od H. F., czy też tylko zamierza brać udział w postępowaniu i popierać skargę jako uczestnik postępowania (jak wynika z zażalenia) ma znaczenie kluczowe dla rozpoznania sprawy ponoszenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 214 § 1 p.p.s.a., jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest tylko ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, w tym przypadku ten kto wnosi skargę. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.