I FSK 1320/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Janusz Zubrzycki po rozpoznaniu w dniu 1 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej G. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 stycznia 2008 r. sygn. akt I SA/Kr 2611/01 w sprawie ze skargi G. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 24 października 2001 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności osoby trzeciej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 2611/01 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie umorzył postępowanie w sprawie ze skargi G. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 24 października 2001 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności osoby trzeciej. W pisemnych motywach orzeczenia Sąd podał, że na rozprawie w dniu 29 października 2004 r. Sąd zawiesił postępowanie w sprawie na zgodny wniosek stron. W związku z tym, że od momentu zawieszenia postępowania upłynęły 3 lata, a strony nie złożyły wniosku o jego podjęcie, Sąd pierwszej instancji w oparciu o art. 130 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwanej "P.p.s.a.") w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) postanowił umorzyć postępowanie w sprawie. Strona zaskarżyła postanowienie w całości zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6 w zw. z art. 130 § 1 i art. 126 P.p.s.a. przez brak pouczenia strony występującej w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika o konsekwencjach braku zgłoszenia wniosku o podjęcie postępowania zawieszonego na zgodny wniosek stron w terminie 3 lat, co w efekcie doprowadziło do faktycznego pozbawienia strony możliwości obrony swoich spraw, a zatem do wypełnienia się przesłanki z art. 183 § 1 pkt 5 P.p.s.a., skutkującej nieważnością postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Wniesiono przy tym o uchylenie skarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz o przyznanie pełnomocnikowi kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu z podatkiem od towarów i usług. Uzasadniając powyższe pełnomocnik skarżącej przypomniał, że art. 6 P.p.s.a. nakłada na sąd administracyjny rozpoznający sprawę obowiązek pouczania strony występującej w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika o skutkach prawnych dokonania lub zaniechania dokonania czynności procesowych. Tymczasem w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji nie wywiązał się z tego obowiązku, bowiem ani na rozprawie (o czym świadczy treść protokółu z rozprawy), ani przy doręczeniu stronie pisemnej wersji postanowienia o zawieszeniu postępowania, pouczenia takiego nie wystosował. W tym stanie rzeczy - zdaniem autora skargi kasacyjnej - brak pouczenia strony o treści art. 130 § 1 P.p.s.a. wywołał daleko idące konsekwencje, polegające na pozbawieniu tejże strony możliwości obrony jej praw i powoduje nieważność postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 6 P.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, co stanowi jedną z podstawowych zasad postępowania sądowoadministracyjnego. Sąd powinien zatem pouczać stronę działającą bez profesjonalnego pełnomocnika o skutkach prawnych czynności procesowych, które na danym etapie postępowania powinna podjąć, jak też o skutkach prawnych niedokonania tych czynności w ogóle lub w określonym terminie. Obowiązek pouczania strony nie odnosi się przy tym do wszystkich możliwych zachowań, ale do pouczeń celowych z punktu widzenia prawidłowego przebiegu postępowania i dających stronie gwarancje prawa do obrony (por. wyrok SN z dnia 13 lipca 2000 r., II UKN 639/99, OSNAP 2002, nr 3, poz. 78). W tym kontekście za trafny należy uznać zarzut skargi kasacyjnej w zakresie uchybienia przez Sąd pierwszej instancji art. 6 w zw. z art. 130 § 1 i art. 126 P.p.s.a. Jak wynika bowiem z akt sprawy Sąd pierwszej instancji zawieszając postanowieniem z dnia 29 października 2004 r. postępowanie w sprawie na zgodny wniosek stron zaniechał pouczenia strony skarżącej występującej przed Sądem osobiście, bez profesjonalnego pełnomocnika - adwokata lub radcy prawnego, o treści art. 130 § 1 P.p.s.a. i konsekwencjach nie złożenia przez strony wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania w terminie 3 lat od momentu zawieszenia tegoż postępowania. Taki wniosek nasuwa się w związku z treścią protokołu z rozprawy z dnia 29 października 2004 r., w którym brak jakiejkolwiek wzmianki, że takie pouczenie faktycznie zostało do stron wystosowane. Brak jest również stosownych informacji i pouczeń w tym zakresie w piśmie przewodnim załączonym do odpisu postanowienia o zawieszeniu, doręczonym stronie skarżącej. Należy przy tym zaznaczyć, że Sąd pierwszej instancji w związku z brakiem wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania w sprawie z uwagi na treść art. 130 § 1 P.p.s.a. nie mógł postąpić inaczej, jak tylko umorzyć postępowanie, jednakże wniosek ów - jak argumentuje strona skarżąca - nie został złożony wyłącznie z powodu niewiedzy skarżącej i jej nieznajomości przepisów prawa. To zaniechanie Sądu w zakresie pouczenia wywołało taki skutek, że strona nie z własnej winy nie dopełniła formalności mających na celu podjęcie zawieszonego postępowania i tym samym - w związku z umorzeniem postępowania przez Sąd pierwszej instancji - została pozbawiona prawa do merytorycznego rozstrzygnięcia jej sprawy przez niezawisły sąd. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, w myśl art. 185 § 1 P.p.s.a. postanowił uchylić zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.