II FZ 571/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Jerzy Rypina po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B.B. i B. B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w zakresie odmowy przyznania stronie prawa pomocy z dnia 27 sierpnia 2007 r. sygn. akt I SA/Kr 483/07 na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 14 lutego 2007 r. nr ... w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2000 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (sygn. akt I SA/Kr 483/07) odmówił B. B. i B. B. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2000 rok. W uzasadnianiu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący nie wykazali, że są osobami na tyle ubogimi, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Sąd wskazuje, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane do osób charakteryzujących się ubóstwem, gdy strona skarżąca istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty należności związanych z toczącym się postępowaniem sądowym, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Takimi osobami niewątpliwe zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie nie są skarżący otrzymujący stały miesięczny dochód oraz prowadzący działalność gospodarczą, z której skarżący B. B. osiągnął w 2006 r. dochód w kwocie 360.822,09 zł. Z tego względu w ocenie Sądu wniosek skarżących nie zasługiwał na uwzględnienie. Strona zaskarżyła powyższe postanowienie w całości zarzucając mu: naruszenie prawa procesowego tj. przepisu art. 259 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: u.p.p.s.a) poprzez jego niewłaściwą wykładnię a w konsekwencji jego zastosowanie oraz błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia poprzez uznanie, że skarżący nie są osobami, które nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze wymienione zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenie strona podnosi, że postanowieniem z dnia 28 czerwca 2007 r. Sąd zwolnił ją od kosztów sądowych ponad kwotę 200 zł. Od tego postanowienia sprzeciw wniósł Dyrektor Izby Skarbowej. W ocenie skarżących wykładnia systemowa oraz celowościowa art. 259 § 1 u.p.p.s.a. nie pozwala na uznanie, że stroną uprawnioną do wniesienia sprzeciwu jest Dyrektor Izby Skarbowej. Strona podkreśla, iż po stronie organu podatkowego nie występuje grawamen, a więc interes prawny do zaskarżenia orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy stronie skarżącej. Brak zaś interesu prawnego nie pozwala na składanie środków zaskarżenia. Odmowa potrzeby istnienia po stronie skarżącej interesu prawnego do zaskarżenia orzeczenia, pozwala na uznanie, że stronie dla której orzeczenie na skutek skargi jest korzystne przysługuje prawo wniesienia skargi kasacyjnej. Zdaniem skarżących zastosowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wykładnia literalna pozostaje w sprzeczności z wykładnia systemową oraz celowościową. Również niezasadne jest w ocenie skarżących stanowisko Sądu pierwszej instancji w zakresie uzasadniającym odmowę przyznania prawa pomocy dla osób, które osiągnęły dochód w 2006 r. Dane te są bowiem jedynie danymi finansowymi, które w żaden sposób nie przekładają się na fakt posiadania przez te osoby środków pieniężnych z przeznaczeniem ich na pokrycie kosztów sądowych. Skarżący dodają, iż nie posiadają żadnych ruchomości ani nieruchomości a także że Dyrektor Izby Skarbowej prowadzi egzekucje do ich rachunków bankowych. Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z postanowieniem art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba taka wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie, co też uczynił. Należy zauważyć, iż regulacja zawarta w treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 tej ustawy, stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Przy tym, to do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą. W przedmiotowej sprawie, z treści złożonego przez skarżących wniosku wynika, iż dochody z wynagrodzenia za pracę wynoszą łącznie 2000 zł, nie posiadają żadnego majątku za wyjątkiem działki rekreacyjnej o powierzchni 28a. Z oświadczenia z dnia 6 czerwca 2007 r. wynika, iż nie posiadają rachunków bankowych. Natomiast z akt sprawy wynika, że skarżący dysponują nie tylko dochodami z tytułu wynagrodzenia za pracę. Sąd pierwszej instancji wskazuje, że osiągają oni również dochód z działalności gospodarczej, a także, że jako wspólnicy spółek jawnych, posiadali oni majątek w postaci chociażby udziału w tych spółkach - o czym strona skarżąca nie wspomniała we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Łączna kwota dochody małżonków w 2006 r. wyniosła 397.839,15 zł, natomiast miesięczny dochód wyniósł 33.153,26 zł. Z treści art. 252 § 1 u.p.p.s.a wynika, iż Sąd rozpatrując wniosek strony o przyznanie prawa pomocy winien brać pod uwagę jej stan majątkowy i rodzinny oraz otrzymywane dochody. Pod pojęciem stanu majątkowego należy przy tym rozumieć nie tylko dochód otrzymywany z umowy o pracę lecz także z innych źródeł m.in. z prowadzonej działalności gospodarczej. W związku z tym, należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, iż zapłata kosztów sądowych w kwocie ponad 2.900 zł nie przekroczy możliwości finansowych skarżących w szczególności biorąc pod uwagę fakt, iż skarżący mieli czas na zgromadzenie potrzebnych na ten cel środków - skarga dotyczy określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2000 r. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego niezasadny jest zarzut skarżących o braku interesu prawnego Dyrektora Izby Skarbowej do wniesienia sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie przyznania stronie prawa pomocy. Zgodnie z poglądem przeważającym w doktrynie prawo wniesienia sprzeciwu przysługuje każdej ze stron postępowania sądowego. Wynika to nie tylko z literalnego brzmienia art. 259 § 1 u.p.p.s.a., ale z generalnej zasady, że środki zaskarżenia, jeżeli przysługują, to wszystkim stronom postępowania, a nie tylko tej, która go inicjuje. Odmienne stanowisko godzi w zasadę równych praw stron postępowania sądowego, czego wyrazem jest choćby doręczanie postanowień wydawanych w sprawie przyznania prawa pomocy obu stronom postępowania. Postanowienie w sprawie prawa pomocy, zgodnie z art. 163 § 2 u.p.p.s.a , doręcza się stronom postępowania i każdej z nich, jeżeli ustawa tego nie wyłącza, przysługuje środek zaskarżenia. Należy wskazać, że ustawodawca celowo w art. 163 § 2 użył określenia "środek zaskarżenia", które jest pojęciem zakresowo szerszym niż "środek odwoławczy", który odnosi się wyłącznie do skargi kasacyjnej i zażalenia. Środek zaskarżenia obejmuje swym zakresem także sprzeciw, który nie jest środkiem odwoławczym (tak: Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, S. Babiarz..., LexisNexis, Warszawa 2007, s. 276). Ponadto należy zauważyć, że w świetle art. 252 oraz art. 255 u.p.p.s.a. sąd orzekając o przyznaniu prawa pomocy opiera się w zasadzie na oświadczeniach i dokumentach przekazanych przez stronę, nie mając prawa występować do innych podmiotów o stanowisko w sprawie w sytuacji majątkowej i osobistej strony. Takie stanowisko wraz z odpowiednią dokumentacją może być przez stronę przeciwną (organ, którego akt zaskarżano) przedstawione dopiero we wniesionym sprzeciwie lub zażaleniu na postanowienie o przyznaniu prawa pomocy osobie, która nie spełnia przesłanek wymienionych w art. 246 §1 i 2 u.p.p.s.a. (tak Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, B. Dauter..., Zakamycze 2005). Mając powyższe na uwadze, wobec niestwierdzenia aby Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie naruszył prawo zaskarżonym postanowieniem, należało zażalenie oddalić, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 powołanej wyżej ustawy.