II FZ 621/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Jerzy Rypina po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. A. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 września 2007 r. sygn. akt I SA/Łd 875/06 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi D. A. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 27 lutego 2006 r. nr ... w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej umorzenia postępowania w sprawie odroczenia zapłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 18 września 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (sygn. akt I SA/Łd 875/06) odmówił przyznania D. A. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w przedmiocie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej umorzenia postępowania w sprawie odroczenia zapłaty zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że skarżąca nie wykazała, iż jej sytuacja finansowa uzasadnia zwolnienie jej od poniesienia kosztów sądowych. Świadczy o tym dochód wykazany w zeznaniu podatkowym PIT-36 za 2005 r. w wysokości 35.165,00 zł., a w roku 2006 - 27.334,41 zł. Ponadto skarżąca jest właścicielką i współwłaścicielką znacznego majątku nieruchomego. Sąd zwraca uwagę, iż skarżąca posiada oszczędności w wysokości 3.730,09 dolarów amerykańskich. Fakt, iż stanowią one zabezpieczenie kredytu na działalność gospodarczą nie może powodować wyłączenia tej okoliczności z oceny sytuacji majątkowej wnioskodawczyni. Również fakt, iż skarżąca posiada wierzytelności w stosunku do kontrahentów swojej firmy (a także zobowiązania) świadczy wyłącznie o tym, iż skarżąca prowadzi dość intensywną działalność gospodarczą, co ze swej natury pociąga za sobą ryzyko prowadzenia interesów z nierzetelnymi klientami. Nie należy tego jednak traktować jako wystarczającej przesłanki do dokonania oceny złej kondycji finansowej firmy skarżącej. Przeciwnie, firma funkcjonuje, osiąga dość wysokie przychody. Dlatego też, w ocenie Sądu, osiągane przez skarżącą dochody, w zestawieniu z wysokością wpisu od skargi (100 zł) oraz z faktem, że ewentualne i przyszłe inne koszty sądowe, niewątpliwie będą rozłożone w czasie, pozwalają na pokrycie kosztów sądowych. Sąd uznał, iż nie zasługuje również na uwzględnienie wyjaśnienie skarżącej, że wszelkie wolne środki pieniężne angażuje w budynek, w którym prowadzi działalność gospodarczą, co nie pozwala jej na pokrycie kosztów sądowych. Inwestowanie środków w budynek przeznaczony do prowadzenia działalności gospodarczej nie może mieć w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pierwszeństwa przed obowiązkiem uiszczenia wpisu od skargi. Posiadanie przez skarżącą wolnych środków pieniężnych sprzeczne jest z przesłankami przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, które następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Poprzez takie stwierdzenie skarżąca w żaden sposób nie udowadnia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do skorzystania z prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie strona wniosła o jego uchylenie i przekazanie wniosku o przyznanie prawa pomocy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania, bądź też zmianę orzeczenia w zakresie przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądami obu instancji, jak również wniosła o stwierdzenie przez Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu nieważności postępowania w oparciu o art. 183 § 2 pkt 5 w związku ze zbyt późnym rozpoznawaniem jej wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych przez Sąd pierwszej instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuca naruszenie: 1. art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez przyjęcie, że zarówno sytuacja majątkowa i finansowa skarżącej pozwala pokryć koszty sądowe w wysokości 100 zł bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny i przyjęciu, że skarżąca posiada wolne środki pieniężne; 2. art. 45 § 1 Konstytucji RP poprzez uniemożliwianie skarżącej realizacji obrony jej praw na drodze sądowej wobec naruszenia konstytucyjnej zasady prawa do sądu; 3. art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzoną w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. nr 61, poz. 282) poprzez nierozpoznanie wniosku skarżącej bez zbędnej zwłoki oraz wnikliwego i dokładnego uzasadnienia, a tym samym odmówienie jej prawa do sądu. Uzasadniając słuszność wniesienia przedmiotowego zażalenia skarżąca wskazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych koszów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z postanowieniem art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej: p.p.s.a, prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba taka wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie, co też uczynił. Należy zauważyć, iż regulacja zawarta w treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 tej ustawy, stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Przy tym, to do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą. W przedmiotowej sprawie, z treści złożonego przez skarżącą wniosku wynika, iż dochody z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej zapewniają jej byt na średniej stopie życiowej. O statusie finansowym skarżącej świadczy także posiadany przez nią majątek nieruchomy. Z treści art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, iż Sąd rozpatrując wniosek strony o przyznanie prawa pomocy winien brać pod uwagę jej stan majątkowy i rodzinny oraz otrzymywane dochody. Pod pojęciem stanu majątkowego należy przy tym rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zasadnie stwierdził, iż zapłata 100 zł kosztów sądowych nie spowoduje znacznego uszczerbku w utrzymaniu koniecznym skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wbrew twierdzeniom skarżącej nie doszło do naruszenia art. 183 § 2 pkt. 5 p.p.s.a. Jak wynika z treści tego przepisu nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że naruszenie tego przepisu może nastąpić, jeżeli zaistniałe uchybienie procesowe sądu godzić będzie bezpośrednio w istotę procesu i stawiać pod znakiem zapytania spełnienie jego celu w konkretnym przypadku. Przyjąć zatem wypada dopuszczalność jego stwierdzenia, jedynie w razie kardynalnych uchybień dotyczących udziału strony w postępowaniu sądowym (np. wydania wyroku bez zawiadomienia strony o rozprawie go poprzedzającej), a nie jakichkolwiek usterek, czy utrudnień w tym zakresie (por. wyroki NSA: z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt II GSK 378/05, niepubl., z dnia 25 stycznia 2006 r., sygn. akt II GSK 346/05, niepubl.). Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego jest zgodne także co do tego, że pozbawienie strony możliwości obrony swych praw należy oceniać przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy i nie należy go wiązać wyłącznie z sytuacją całkowitego wyłączenia strony od udziału w sprawie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiotowej sprawie nie nastąpiła w sprawie nieważność postępowania z powodu pozbawienia strony możności obrony swych praw a tym samym nie nastąpiło naruszenie art. 183 § 2 pkt. 5 p.p.s.a. Należy bowiem zauważyć, że wbrew wywodom zażalenia wniosek był rozpatrywany zgodnie z przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżąca była wzywana o nadesłanie dokumentów mających wskazywać na jej sytuację majątkową – uzyskała zatem prawo do wskazania swojego stanu majątkowego, nie zależnie od tego przedstawionego we wniosku. Wykorzystanie przez skarżącą środków procesowych (zażalenie, sprzeciw), wypowiedzenie się co do stanu majątkowego oraz składane pisma procesowe były każdorazowo brane pod uwagę przez sąd rozpoznający sprawę, co wskazuje, iż skarżąca nie została pozbawiona obrony swych i dlatego też zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie nie doszło do uchybień procesowych godzących bezpośrednio w istotę procesu. Naczelny Sąd Administracyjny nie zgadza się również ze stanowiskiem strony jakoby rozpoznanie wniosku nastąpiło ze zbędną zwłoką. Wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony w dniu 20 czerwca 2006 r. Postanowieniem z dnia 4 lipca 2006 r. Sąd odmówił przyznania stronie prawa pomocy, na które to postanowienie w dniu 4 sierpnia 2006 r. (data wpływu do Sądu 7 sierpnia 2006 r.) strona złożyła sprzeciw. Natomiast w dniu 4 sierpnia 2006 r. do Sądu wpłynął wniosek skarżącej o wyłączenie sędziów Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi od orzekania w sprawie o sygn. I SA/Łd 875/06 w osobach A. C., T. P., B. K., P. J., P. K., A. W. oraz asesora C. K.. Z uwagi na fakt, iż strona wnosiła o wyłączenie sędziów Wydziału I WSA w Łodzi zasadne było rozpoznanie w pierwszej kolejności tego wniosku a dopiero następnie wniosku o przyznanie prawa pomocy by wykluczyć naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a), jeżeli wniosek o wyłączenie sędziego, okaże się uzasadniony. Rozpoznanie sprawy przez Sąd pierwszej instancji a następnie przez Naczelny Sąd Administracyjny spowodowało znaczne przesunięcie w czasie rozpatrzenia wniosku strony o zwolnienie od poniesienia kosztów sądowych. Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.