III SA/Kr 945/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Bożenna Blitek Sędziowie WSA Halina Jakubiec NSA Piotr Lechowski (spr.) Protokolant Monika Pilch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi T. M. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wydania aktu stanu cywilnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Wojewody na rzecz T. M. kwotę 355,00 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] znak [...], po rozpatrzeniu odwołania T. M. – D. A. "A", Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego, dnia [...] Nr [...] orzekającą: o odmowie wydania odpisu aktu zgonu. W podstawie prawnej decyzji Wojewody powołano przepis art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 29 września 1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2004r. Nr 161. poz.1688 z późn. zm) oraz art. 138; 1 pkt.1 kpa. Uzasadniając decyzje organ odwoławczy wskazał następujące okoliczności faktyczne i motywy prawne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia. W marcu 2007r. T. M., przedsiębiorca prowadzący działalność w formie D. A. "A", wystąpił do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z wnioskiem o wydanie odpisu aktu zgonu dłużnika J. Ś. Wnioskodawca uzasadniał wniosek tym, że jest wierzycielem J. Ś., a skrócony odpis aktu zgonu zmarłego dłużnika jest niezbędny do przedłożenia w sądzie celem prowadzenia postępowania spadkowego. Żądanie dokumentowano załączonym przy wniosku odpisem prawomocnego nakazu zapłaty z dnia [...] Sądu Rejonowego sygn. [...] wydanego na skutek pozwu T. M., a nakazującego J. Ś. zapłatę, opatrzonym w klauzulę wykonalności, oraz postanowieniem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia [...] sygn. [...] zawieszającym postępowanie egzekucyjne z wniosku T. M. przeciwko J. Ś. o egzekucję świadczeń pieniężnych z powodu śmierci dłużnika. Organ I instancji pismem z dnia 5 kwietnia 2007r. wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku przez wykazanie interesu prawnego. W odpowiedzi na to wezwanie wnioskodawca przedłożył dodatkowo kopię zawartej przez J. Ś. umowy pożyczki z [...] i weksel z tej daty wystawiony przez pożyczkobiorcę. Wnioskodawca wskazywał, że kontynuowanie postępowanie egzekucyjnego musi nastąpić przy udziale spadkobierców, a ich ustalenie wymaga przeprowadzenia postępowania o stwierdzeniu nabycia spadku. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego z powołaniem na przepisy art. 83 ust. 2 i art. 7 ust. 1 pkt. 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, decyzją z dnia [...] odmówił wydania odpisu aktu zgonu J. Ś., przyjmując stanowisko że T. M. reprezentujący D. A. "A" wykazał jedynie interes faktyczny, który nie może stanowić podstawy do wydania odpisu aktu stanu cywilnego. W odwołaniu od tej decyzji T. M. podnosił, że normą prawa materialnego, z której wywodzi swój interes prawny jest przepis art. 1025 kodeksu cywilnego i podniósł, że do wniosku o stwierdzenie nabycia spadku musi przedłożyć odpis aktu stanu cywilnego, który służy za podstawę ustalenia faktu zgonu i ustalenie właściwości sądu. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Wojewoda, przy wskazaniu na przepis art. 83 ust. 2 ustawy prawa o aktach stanu cywilnego zajął stanowisko, że z powoływanych przez wnioskodawcę przepisów art. 1025 kod. cyw. i Art. 819 kpc "nie wynika interes prawny warunkujący otrzymanie odpisu aktu stanu cywilnego, a tylko legitymacja procesowa do przeprowadzenia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku". Organ zakwestionował stanowisko odwołującego, że do wniosku o stwierdzenie nabycia spadku musi przedłożyć odpis aktu zgonu, gdyż żaden przepis nie nakłada na wnioskodawcę takiego obowiązku. Wskazano, że "gdyby na wnioskodawcy ciążył taki obowiązek, a byłby uprawniony do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, to miałby interes prawny do otrzymania aktu stanu cywilnego dłużnika." Podkreślono, że konieczność ustalenia daty zgonu i ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy nie stanowi podstawy żądania, bo przepis art. 83 ust. 2 a.s.c. posługuje się pojęciem interesu prawnego w kontekście odsyłającym do prawa materialnego. Zdaniem Wojewody, przywołującego na poparcie owego stanowiska wyrok NSA z dnia 19 marca 2002r. sygn, IV S.A. 1132/00 oraz poglądy doktryny, interes prawny winien być osobisty, własny i indywidualny, konkretny, aktualny i oparty na normie prawnej , którą można wyodrębnić i ustalić. Nie może być interesem ewentualnym lub hipotetycznym. Organ podkreślił,. że w sytuacji gdyż wnioskodawca nie zna informacji niezbędnych do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nabycia spadku, może ubiegać się o udostępnienie danych osobowych z gminnego zbioru meldunkowego lub wojewódzkiego zbioru meldunkowego zgodnie z art. 29 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz. U. z 2002r. art.101 poz. 926 ze zm.) W przekonaniu organu odwoławczego wnioskodawca nie znalazł się w sytuacji, która kwalifikowała by jego interes prawny jako aktualny. Zdaniem organu przesłanką do powstania indywidualnego i realnego interesu prawnego uprawniającego zgodnie z art. 83 ust. 2 do otrzymania odpisu, byłoby zobowiązanie wnioskodawcy przez Sąd do przedłożenia odpisu aktu stanu cywilnego. Zdaniem Wojewody " udostępnienie niektórych informacji zawartych w odpisie aktu stanu cywilnego, które podlegają szczególnej ochronie może stanowić naruszenie przepisów o ochronie danych osobowych, co uzasadniało utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji". Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję z wnioskiem o jej uchylenie wraz z decyzją organu I instancji złożył T. M. Skargę oparto na zarzucie naruszenia art. 83 ust. 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego przez przyjęcie, że skarżący nie ma interesu prawnego w uzyskaniu żądanego odpisu aktu stanu cywilnego. Opisując przyczyny wystąpienia z wnioskiem o wydanie odpisu aktu zgonu dłużnika i przebieg postępowania administracyjnego skarżący wskazał, że swój interes prawny wywodzi z art. 1025 kc dającego mu uprawnienie jako wierzycielowi do złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po dłużniku, oraz że zgodnie z art. 4 ustawy prawo o aktach stanu cywilnego żądany odpis aktu zgonu stanowi wyłączny dowód śmierci dłużnika, co do którego postępowanie egzekucyjne zawieszono. Wskazał także, że wynikające z aktu zgonu dane są niezbędne dla ustalenia właściwości sądu zgodnie z art. 628 k.p.c. Skarżący nie kwestionuje stanowiska organu, iż z art. 1025 kc nie wynika obowiązek złożenia przy wniosku o stwierdzenie nabycia spadku odpisu aktu zgonu osoby, który wniosek doręczy. Wskazał jednak, że z art. 6 kod. cyw. i art. 232 k.p.c. wynika, iż ciężar udowodnienia zgonu dłużnika jako podstawy stwierdzenia spadku po nim spoczywa na skarżącym. Te przepisy a także art. 628 k.p.c. zdaniem skarżącego uzasadniają przyjęcie stanowiska , że obowiązek załączenia do wniosku o stwierdzeniu nabycia spadku odpisu aktu zgonu spadkodawcy wynika " z obowiązujących przepisów w tym prawa materialnego" Podkreślił że brak takiego dokumentu przy wniosku wywołuje "konsekwencje procesowe jak zawieszenie postępowania, zwrot wniosku, przekazanie według właściwości" Zdaniem skarżącego nie jest obligowany do składania do sądu wniosku niekompletnego. Skarżący podniósł, że dla realizacji swego prawa jako wierzyciela musi wykazać następstwo prawne po dłużniku, a zatem na interes prawny w żądaniu wydaniu mu odpisu aktu zgonu. Podniósł, że przedmiotem wniosku było żądanie tzw. skróconego odpisu aktu zgonu, którego treść reguluje przepis art. 82 pkt. 3 a.s.c. i nie zachodziła obawa naruszenia ograniczonej jawności ksiąg stanu cywilnego. Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Organ podtrzymał ocenę, że na tle stanu faktycznego skarżący nie wykazał interesu prawnego, istniejącego aktualnie, a tylko interes hipotetyczny, gdyż akt stanu cywilnego służyć ma do realizacji zamiaru złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku. Zdaniem Wojewody istnienie realnego interesu prawnego wykazałby skarżący wezwaniem Sądu o uzupełnienie braku wniosku przez dostarczenie odpisu aktu zgonu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Skarga jest uzasadniona Zgodnie z przepisami art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269) w zw. z art. 3 § 1, ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – dalej ustawa p.p.s.a. – kryterium sądowoadministracyjnej kontroli działalności administracji publicznej stanowi zgodność z prawem. Sprawując tę kontrolę, Sąd w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana według powyższych zasad kontrola zaskarżonej decyzji, prowadzi do wyrażonego wyżej stanowiska co do zasadności skargi, mimo nietrafności niektórych zarzutów przytoczonych na jej poparcie. Przepis art. 79 ustawy z dnia 29 września 1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2004r. Nr 161, poz. 1688 z późn. zm.) – dalej ustawa asc – określa rodzaje odpisów i zaświadczeń, jakie podlegają wydaniu z akt stanu cywilnego. Zawarta w przepisie art. 83 ust. 1 regulująca dowodzi, iż wydanie odpisów oraz zaświadczeń określonych art. 79 na rzecz Sądu, innych organów państwowych, oraz osób fizycznych określonych tym przepisem, następuje na podstawie samego żądania, pochodzącego od oznaczonego tym przepisem podmiotu. Zarazem przepis art. 83 ust. 2 przewiduje możliwość wydania odpisów aktów stanu cywilnego i zaświadczeń o dokonanych w księgach stanu cywilnego wpisach lub ich braku, na wniosek innych osób niż wymienione w ust.1, które wykażą w tym interes prawny, oraz na wniosek organizacji społecznej, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi takiej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. Zaświadczenie o zaginięciu lub zniszczeniu księgi stanu cywilnego może być także wydane na wniosek innych zainteresowanych osób. Powyższa regulacja wskazuje, iż przesłanki wydawania odpisów aktów stanu cywilnego lub zaświadczeń innym podmiotom niż oznaczone w art. 83 ust.1 nie są jednorodne i mają charakter przedmiotowo – podmiotowy. W szczególności osoby inne niż wymienione w ust. 1 i inne niż organizacja społeczna, o której mowa w ust. 2, odpisy aktu stanu cywilnego i zaświadczenia o dokonanych w księgach stanu cywilnego wpisach lub ich braku mogą otrzymać odpisy aktów , gdy wykażą w tym ( t.j. wydaniu im) interes prawny. Wspomniana organizacja społeczna ma poprzeć żądanie celem statutowym i interesem społecznym. Podkreślono już w orzecznictwie sądów administracyjnych (Pow. np. wyrok WSA w Krakowie z dnia 2007.06.27 III SA/Kr 121/07 - niepubl), że norma zawarta w przepisie art. 83 ust. 2 a.s.c. stanowi samodzielną podstawę prawną wydania przez organ odpisu aktu stanu cywilnego. Należy zgodzić się ze stanowiskiem organów, że interes prawny legitymujący daną osobę do starań o uzyskanie odpisu aktu stanu cywilnego ma wynikać z przepisów prawa materialnego. Zgodnie z przepisem art. 4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych a ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Przedmiotem postępowania w trybie art. 83 ust. 2 jest wydanie odpisu określonego rodzaju aktu stanu cywilnego. Skarżący domagał się wydania odpisu skróconego aktu zgonu dłużnika, a zatem wydania dokumentu, którego treść określają przepisy art. 81 i 82 pkt 3 a.s.c. W istocie zatem przesłankę decyzji odmownej stanowić może ustalenie organu administracji, iż wnioskodawcy nie służy interes prawny do żądania wydania takiego dokumentu. W świetle przepisu art. 83 ust. 2 organy administracji publicznej w każdej sprawie obligowane są wedle reguł przewidzianych art. 7, 77, 80 k.p.a. samodzielnie oceniać, czy zebrany materiał dowodowy daje podstawę do przyjęcia, że wnoszący o wydanie odpisu aktu zgonu dłużnika, wykazał się interesem prawnym w uzyskaniu tego aktu. Trzeba podkreślić, że art. 83 ust. 2 ustawy nie wyraża normy, iż wydanie odpisu aktu stanu cywilnego może mieć miejsce tylko wówczas gdy przepis szczególny tak stanowi. Wykazanie zatem interesu prawnego w żądaniu uzyskania odpisu aktu stanu cywilnego, ma polegać na wskazaniu okoliczności, które w świetle przepisów prawa materialnego kreują ten interes prawny, a nie na wskazaniu przepisu z którego wprost wynikałby obowiązek przedłożenia aktu stanu cywilnego. Uzyskanie odpisu aktu stanu cywilnego jako dokumentu stanowiącego wyłączny dowód stwierdzonego nim zdarzenia może być uzasadnione interesem prawnym lokowanym w różnych płaszczyznach prawa materialnego, np. na gruncie stosunków cywilno – prawnych, a nie tylko na płaszczyźnie stosunków materialnoprawnych administracyjnych. Z tych względów ocena organów czy w konkretnej sprawie strona ma interes prawny w żądaniu uzyskania dokumentu – odpisu aktu stanu cywilnego – nie może być wykonywana wyłącznie przez pryzmat cech interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym i w prawie administracyjnym wskazanych w wyroku NSA z dnia 2002.03.19 IV SA 1132/00 (Lx. Nr 81670). Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika zresztą, że wyrażona teza powstała na tle oceny legitymacji do wniesienia skargi. Nawiązując do wskazanych powyższym orzeczeniem cech interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym i w prawie administracyjnym, organy reprezentują stanowisko, iż dopiero zainicjowanie przez skarżącego postępowania o stwierdzenie nabycia spadku i wykazanie się wezwaniem Sądu o uzupełnienie braków wniosku przez dołączenie odpisu aktu stanu cywilnego, dowodziło by, iż skarżący ma realny i aktualny interes prawny w jego uzyskaniu. Stanowisko to jest błędne. Wzajemna relacja przepisów art. 83 ust 1 i ust.2 nie daje podstaw do jego formułowania. Podkreślał to Sąd Administracyjny w Krakowie np. w wyrokach z 2007.07.03 III SA/ Ko 294/07, z 2007.06.27 sygn. III SA/Kr 121/07, sygn. III SA/Kr 452/07 z 2007.09.19 (niepublikowane). Jest ono nadto niekonsekwentne, gdyż powstanie interesu prawnego łączy właśnie z normami typu proceduralnego. Skarżący wykazał prawomocnym orzeczeniem Sądu – nakazem zapłaty , że jest wierzycielem oraz postanowieniem komornika, że postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone z powodu śmierci dłużnika. Prawomocne orzeczenie Sądu, z mocy art. 365 kodeksu postępowania cywilnego wiąże nie tylko strony i Sąd, który je wydał, lecz również inne Sądy, oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Wskazał także normę prawa materialnego przepis art. 1025 kodeksu cywilnego w myśl § 2, którego uzyskanie stwierdzenia nabycia spadku stwarza domniemanie prawne, iż osoba ta jest spadkobiercą. Zgodnie natomiast z art. 922 § 1, i 2 k.c. spadek stanowi ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego, które z wyłączeniem praw i obowiązków ściśle związanych z jego osobą, jak również praw przechodzących z chwilą śmierci na oznaczone osoby – przechodzą na jego spadkobierców. Przedłożonymi dokumentami wykazał zatem skarżący, że ma interes prawny, w ustaleniu następców prawnych, którzy w skutek dziedziczenia przejęli obowiązki majątkowe zmarłego dłużnika. Natomiast odpis aktu zgonu w świetle art. 4 a.s.c. stanowi jedyny urzędowy dowód w postaci dokumentu o określonej ustawą treści, iż dłużnik zmarł, a zatem, że wystąpiła okoliczność faktyczna, z którą prawo materialne łączy ten skutek, iż istnieje podstawa prawna do przejścia odpowiedzialności za długi na spadkobierców dłużnika. Data śmierci dłużnika stwierdzona aktem stanu cywilnego jest zdarzeniem, z którym prawo materialne - przepisy art. 922 § 1, 924 i 925 kod. cywilnego łączą skutek w postaci przejścia praw i obowiązków zmarłego podlegających dziedziczeniu na jego spadkobierców. Ta okoliczność decyduje o tym, iż skarżący miał interes prawny (a nie faktyczny) w uzyskaniu dokumentu – odpisu skróconego aktu zgonu. Żądanie przeto takiego dokumentu nie może być zatem postrzegane tylko na płaszczyźnie uruchomienia określonego rodzaju postępowania. Wszystkie bowiem postępowania jak ; o stwierdzenie nabycia spadku, nadanie klauzuli wykonalności przeciwko spadkobiercom dłużnika z tytułu przejścia obowiązków (w. 788 k.p.c.) czy podjęte w trybie art. 819 k.p.c. postępowanie egzekucyjne, służą realizacji interesu prawnego wierzyciela opartego na przepisach prawa materialnego. Wadliwe jest stanowisko prawne skargi, że już przy wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wierzyciel musi wykazać odpisem aktu zgonu fakt śmierci spadkodawcy. Dane zaś o ostatnim miejscu zamieszkania spadkodawcy można uzyskać także w innym trybie (o czym niżej). Z drugiej jednak strony, żaden przepis prawa nie obliguje wnioskodawcy do składania wniosku niekompletnego i pozbawionego dokumentu stanowiącego dowód warunkujący uwzględnienie wniosku. Z tych względów w ocenie Sądu organy administracji publicznej naruszyły w sprawie przepis art. 83 ust. 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, przyjmując w okolicznościach sprawy, że skarżący nie wykazał się realnym i aktualnym interesem prawnym w wydaniu mu odpisu skróconego aktu zgonu dłużnika. Trzeba mieć na uwadze, że zawarte w przepisie art. 83 ust. 2 a.s.c. uregulowanie samodzielnie określa przesłanki wydania odpisu aktu stanu cywilnego i ma charakter przepisu szczególnego względem ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych (Dz. U t .j. z 2002r. Nr 101 poz. 926 z póź. zm.) Przepis art. 23 ust.1 pkt.2 ustawy dopuszcza zresztą przetwarzanie, a więc i udostępnianie (art. 7, pkt 2 ) danych osobowych (i to niezależnie od zgody osoby, której dotyczą) jeżeli jest to niezbędne do zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisów prawa. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda, nie wskazał nawet, które to informacje zawarte w odpisie skróconym aktu stanu cywilnego a wymienione w art. 82 pkt. 3 w zw. z art. 81 "podlegają szczególnej ochronie" i ich udzielenie w trybie art. 83 ust. 2 ustawy " mogłoby stanowić naruszenie przepisów o ochronie danych osobowych i uzasadniać odmowę wydania żądanego odpisu aktu". To uchybienie przepisowi art. 107 § 3 k.p.a. w tym zakresie nie ma jednak w sprawie istotnego znaczenia. Skarżący domagał się wydania odpisu aktu stanu cywilnego w trybie art. 83 ust. 2 ustawy. Nieuprawnione było zatem odsyłanie skarżącego na drogę postępowania przewidzianą przepisami rozdziału 8"b" ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( t.j. Dz. U. z 2006r. Nr. 139, poz. 993) regulującego udostępnianie danych osobowych ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i utraconych dowodów osobistych. Pomijając, że zgodnie z art. 44 Lit. h ust. 2 pkt. 2, skarżący w tym postępowaniu musiałby również wykazać interes prawny, to przedmiotem tego postępowania nie jest wydanie dokumentu stanowiącego urzędowy odpis aktu stanu cywilnego, lecz uzyskanie zaświadczenia, obrazującego tylko odpis przetworzonych danych w tym np. adresu zameldowania na pobyt stały, czy daty zgonu i numeru aktu (art. 44 g ust. 1 w zw. z art. 44 a ust. 2 pkt 13 i ust. 3 pkt.3). Na to, iż to do strony należy wybór trybu uzyskania informacji i jej formy, wskazał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 lipca 2007r. sygn. III SA/ Kr 294/07 (niepubl.) W świetle powyższego stanowiska prawnego naruszenie przepisu art. 83 ust. 2 przez błędną wykładnię pojęcia interesu prawnego w uzyskaniu odpisu aktu stanu cywilnego miało wpływ na wynik sprawy. Wyrażoną oceną prawną będą organy miały na uwadze przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Z tych względów orzeczono jak w I punkcie sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 Lit a w zw. z art. 135 ust. z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z póź. zm.). Orzeczenie o zwrocie skarżącemu reprezentowanemu przez pełnomocnika – radcę prawnego kosztów postępowania oparto na przepisach art. 200, 205 § 2 i 209 powołanej ustawy. Wobec treści uchylonych decyzji nie zachodziły podstawy do zachowania art.152 ustawy.