I SA/Wa 1477/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędziowie WSA Emilia Lewandowska Asesor WSA Agnieszka Miernik Protokolant Joanna Grzyb po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi C. H. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania C. H. od decyzji Wojewody Zachodniopomorskiego Nr [...] z dnia [...] lutego 2007 r. orzekającej o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych w miejscowości T., gmina [...]., powiat [...]., województwo [...]., utrzymał w mocy decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] lutego 2007 r. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że C. H. i M. S. wystąpili do Wojewody Zachodniopomorskiego z wnioskami o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami państwa polskiego, położone w miejscowości T., gmina [...]., powiat [...]., województwo [...]. Wojewoda Zachodniopomorski, działając na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2005 r., Nr 169, poz. 1418 ze zm.), decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. orzekł o odmowie potwierdzenia C. H. i M. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego, położonych w miejscowości T., gmina [...]., powiat [...]., województwo [...]. Od powyższej decyzji odwołanie do Ministra Skarbu Państwa wniosła C. H., kwestionując rozstrzygnięcie organu wojewódzkiego i podnosząc, iż decyzja organu pierwszej instancji jest krzywdzącą. Zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej organem wyższego stopnia w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty jest minister właściwy do spraw Skarbu Państwa. Na mocy art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów. Po rozpatrzeniu odwołania i całości sprawy Minister Skarbu Państwa wskazał, że podstawą odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty było ustalenie, iż właścicielka nieruchomości J. S. nie spełniła warunków wynikających z art. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego ustalono, że J. S. została przesiedlona ze wsi T. do PGR-u S. w gminie [...]. i osiedlona tam do 1963 r. Przesiedlenie z terenu województwa [...]. miało miejsce w ramach tzw. "akcji Wisła" i dotyczyło przejęcia na własność Państwa nieruchomości na mocy przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. Nr 46, poz. 339 oraz z 1958 r. Nr 17, poz. 71). Organ II instancji wskazał, że prawidłowo stwierdził Wojewoda Zachodniopomorski, że właścicielka nieruchomości nie ewakuowała się na podstawie jednego z układów wymienionych w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Ponadto, nie repatriowała się na podstawie umowy z 1957 r., a także nie wypełniła przesłanki wynikającej z art. 1 ust. 2 ustawy, tj. opuszczenia pod przymusem byłych terenów Rzeczypospolitej Polskiej wskutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. Zdaniem organu odwoławczego, należy przyjąć pogląd, że ustawodawca, ustanawiając w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. przesłankę "innych okoliczności związanych z wojną" i nie wymieniając przykładowo lub enumeratywnie takich okoliczności, uznał, iż za spełniające wymogi ustawowe, określone w art. 1 ust. 2 ustawy, należy uważać te okoliczności, które zmusiły osoby do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które mają związek z wojną z 1939 r., a więc będące także jej następstwem. Chodzi tutaj, w szczególności o sytuacje, gdy wskutek bezpośrednich działań wojennych rozpoczętych w 1939 r., właściciel nieruchomości został wywieziony na S., znalazł się poza obszarem kresów jako niemiecki jeniec wojenny lub robotnik przymusowy, wreszcie jako żołnierz polskich sił zbrojnych na zachodzie w rezultacie powrócił do kraju w innym trybie, niż przewidywały to tzw. umowy republikańskie. W ocenie organu II instancji strona nie wykazała okoliczności wypełniających hipotezę art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Reasumując Minister Skarbu Państwa podzielił pogląd wyrażony w uzasadnieniu decyzji Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] lutego 2007 r. odmawiającej przyznania C. H. i M. S. rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, bowiem wskazana wyżej ustawa z dnia [...] lipca 2005 r. nie dotyczy osób przesiedlonych w ramach tzw. "akcji Wisła", a wobec czego nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 1 i 2 tejże ustawy. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła C. H. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji przez potwierdzenie prawa jej oraz jej brata - M. S., do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego. W ocenie skarżącej błędnym było przyjęcie przez organy I i II instancji, że ona jak i jej brat nie spełniają ustawowych przesłanek koniecznych do potwierdzenia prawa do rekompensaty wynikających z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zdaniem skarżącej przesiedlenie było konsekwencją II wojny światowej. Ponadto skarżąca zarzuciła, że organy orzekające w sprawie dobrowolnie przyjęły, iż przesiedlenie, którego doświadczyła dokonane zostało w ramach akcji "Wisła", bowiem skarżąca i jej rodzina jest pochodzenia polskiego, a akcja "Wisła" dotyczyła w przeważającej mierze osób pochodzenia [...]. W obszernej odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie, wskazując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż brak jest podstaw do potwierdzenia uprawnień skarżącej do rekompensaty przewidzianej ustawą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów uznać należy, że skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji są zgodne z prawem. Podkreślić należy, że ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) w art. 1 ust. 1 określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie tzw. układów republikańskich z 1944 r. i umowy enumeratywnie w nim wymienionych. Przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2). Zgodnie z art. 2 powołanej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; 2) posiada obywatelstwo polskie. W myśl art. 3 ust. 2 powołanej ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Należy podkreślić, że wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną łącznie wszystkie wskazane wyżej przesłanki. Niespełnienie chociażby jednej z nich skutkuje odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty (art. 7 ust. 2 ustawy). W rozpoznawanej sprawie podstawą odmowy uwzględnienia wniosku było ustalenie przez organy obydwu instancji, że matka skarżącej, J. S., przesiedlona została w ramach tzw. akcji "Wisła". Ustalenia te potwierdza zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym karta przesiedleńcza Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w [...], który przeprowadzał przesiedlenia w ramach tej akcji. Wobec powyższego niezasadne są zarzuty skargi, że organy dowolnie przyjęły, że przesiedlenie odbyło się w ramach akcji "Wisła". Jest faktem historycznym oraz powszechnie znanym, że bezpośrednią przyczyną przesiedleń w ramach akcji "Wisła" były działania [...] organizacji nacjonalistycznych. Celem tej akcji było wysiedlenie ludności, głównie [...] z południowo - wschodnich obszarów Polski i likwidacja oddziałów UPA. Wiadomo również, że akcja ta dotknęła także obywateli polskich oraz inne mniejszości narodowe. Podkreślić przy tym należy, że geneza konfliktu pomiędzy Polakami a [...] sięga 1918 r., kiedy po odzyskaniu przez Polskę niepodległości [...] organizacje nacjonalistyczne zaczęły zgłaszać pretensje do odzyskanych przez Polskę ziem południowo - wschodnich. Z kolei wybuch II wojny światowej spowodował zwiększenie aktywności tych organizacji oraz podjęcie działań zbrojnych przeciwko Polakom. Jednakże przesiedlenie w ramach akcji Wisła nie objęte jest dyspozycją art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Z kolei art. 1 ust. 2 tej ustawy dotyczy wszystkich przypadków nie objętych układami, o których mowa w ustępie 1, a mającymi cechy przymusowej utraty własności, przy czym przymus ten musi pozostawać w bezpośrednim i adekwatnym związku przyczynowym z wojną rozpoczęta w 1939 r. Konkretna przyczyna skutkująca przymusowym opuszczeniem byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez właściciela nieruchomości powinna powstać jako następstwo działań wojennych i różnych zdarzeń im towarzyszących, jak np. deportacje ludności polskiej, aresztowania, pobór do wojska. Wbrew zarzutom skargi nie wszystkie przesiedlenia, w tym mające miejsce po II wojnie światowej, mieszczą się w dyspozycji art. 1 ust. 2 ustawy. Należy odróżnić zdarzenia, będące bezpośrednimi skutkami wojny, których dotyczy art. 1 ustawy, od zdarzeń, na które wojna miała wpływ pośredni. Wymaga zauważenia, że wyżej wskazany przepis dotyczy osób, które były zmuszone do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Bezspornym jest, że matka skarżącej została przesiedlona wraz z rodziną w lipcu 1947 r. z terenu, który do 1951 r. był w granicach Polski. Oznacza to, że nie ma w sprawie zastosowania przepis art. 1 ust. 1a ustawy, gdyż w okresie wykonywania postanowień umowy, o której mowa w tym przepisie, J. S. przebywała na terenie obecnej Rzeczypospolitej Polskiej. Trafne jest zatem stanowisko organów, że skoro właścicielka nieruchomości nie spełniła przesłanek, o których mowa w art. 2 ustawy, to nie mogła nabyć prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Tym bardziej prawa do rekompensaty nie mogli nabyć jej spadkobiercy. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł jak w sentencji wyroku z mocy art. 151 p.p.s.a.