VIII SA/Wa 614/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Marek Wroczyński, Asesor WSA Artur Kot, Protokolant Anita Sałek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi A.R., G.R. w przedmiocie czynności Burmistrza Gminy i Miasta W. w sprawie odmowy zapewnienia dojazdu do szkoły 1. stwierdza bezskuteczność czynności Burmistrza Gminy i Miasta W. określonych w pismach z dnia [...] i z dnia [...] w przedmiocie odmowy zapewnienia małoletniemu M.R. bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do Zespołu Szkół Specjalnych Nr [...] w W. przy ulicy [...] i z powrotem; 2. uznaje, iż małoletniemu M.R. urodzonemu [...] przysługuje uprawnienie do bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do placówki umożliwiającej mu realizację obowiązku szkolnego określonej w punkcie pierwszym wyroku; 3. zasądza od Burmistrza Gminy i Miasta W. na rzecz A.R. i G.R. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu. VIII SA/Wa 614/07 UZASADNIENIE Pismem z 25 czerwca 2007r. A.R. na podstawie art. 17 ust. 3a ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 1996 r. nr 67, poz. 329 ze zm.) zwrócił się do Burmistrza Miasta i Gminy w W. o zapewnienie synowi - M.R. bezpłatnego środka transportu i opieki w czasie przewozu do Zespołu Szkół Specjalnych nr 97 w W. i z powrotem. Do wniosku dołączono orzeczenie o niepełnosprawności, Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 23 stycznia 2007r. oraz skierowanie nr 152/04 Zespołu ds. Kierowania Dzieci i Młodzieży do Placówek Specjalnych, kierujące M.R. do Zespołu Szkół Specjalnych nr 97 w W. i świadectwo szkolne. Ponieważ organ nie udzielił odpowiedzi, kolejnym pismem z dnia 19 lipca 2007r. skarżący wniosek ponowił. W odpowiedzi Burmistrz Miasta i Gminy w W. pismem z 25 lipca 2007r. poinformował ich, że zgodnie z art. 17 ust. 3a ustawy o systemie oświaty istnieje możliwość refundacji kosztów biletów miesięcznych za przejazd środkami komunikacji publicznej dla ucznia M.R. oraz jego opiekuna w roku szkolnym 2007/2008. Pismem z dnia 27 lipca 2007r. skarżący ponownie poinformował organ, iż obowiązki służbowe wynikające ze stosunku pracy zarówno jego, jak i matki dziecka uniemożliwiają zapewnienie dowozu dziecka środkami komunikacji publicznej. Pismem z dnia 14 września 2007r. organ podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko podniósł, iż najbliższym ośrodkiem, w którym, według organu, M.R. mógłby odbywać naukę jest ośrodek położony w R. Organ w piśmie tym zasugerował skarżącemu, iż z uwagi na stan dziecka winni rozważyć objęcie go nauczaniem indywidualnym. Rodzice małoletniego G. i A.R., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, pismem z 21 września 2007 r. zwrócili się do Burmistrza Miasta i Gminy W. z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa w trybie art. 35 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks Postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.).W piśmie podniesiono, że wykładnia art. 17 ust. 3a ustawy o systemie oświaty, wprost wskazuje, iż to rodzice decydują, czy to gmina ma zapewnić transport i opiekę do miejsca kształcenia, czy też to rodzice zapewniają transport i opiekę, a gmina refunduje związane z tym koszty. W odpowiedzi na wezwanie, pismem z dnia 5 października 2007r. organ stwierdził, iż nie doszło do naruszenia prawa i uznał, iż najbliższą szkołą, w której M.R. może realizować obowiązek szkolny jest szkoła położona w R., a nie w W. Podniósł również, że jest w stanie refundować koszt przejazdu jednego z rodziców środkami komunikacji publicznej. W dniu 13 listopada 2007r. wpłynęła za pośrednictwem organu skarga G. i A. R. na czynność Burmistrza Miasta i Gminy W. w przedmiocie odmowy uznania uprawnienia małoletniego M.R. do zapewnienia dojazdu do szkoły. Skarżący działaniom organu zarzucili naruszenie normy wynikającej z art. 17 ust. 3a ustawy o systemie oświaty tj. brak zapewnienia nieletniemu synowi skarżących bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do placówki umożliwiającej mu realizację obowiązku szkolnego tj. do Zespołu Szkół Specjalnych nr 97 w W. Jednocześnie, w myśl art. 146 § 2 p.p.s.a. wnieśli o uznanie uprawnienia małoletniego M.R. do zapewnienia mu bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do placówki umożliwiającej mu realizację obowiązku szkolnego. W uzasadnieniu wskazano, że M.R. jest osobą niepełnosprawną, u której zdiagnozowano autyzm. Wymaga zatem specjalnej troski i opieki. Obydwoje rodzice pracują i opiekują się drugim nieletnim dzieckiem. M.R. uczęszcza do Zespołu Szkół Specjalnych nr 97 w W. w oparciu o skierowanie nr 152/04 Zespołu ds. Kierowania Dzieci i Młodzieży do Placówek Specjalnych, które to skierowanie zostało wydane na podstawie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wydanego przez Zespół Orzekający Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej w W. Skierowanie do tej, a nie innej placówki wynika z doskonałych wyników, jakie osiąga ona w pracy z dziećmi autystycznymi (placówka ta specjalizuje się w pracy z dziećmi autystycznymi). Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 kwietnia 2005r. - OSK 1909/04) pełnomocnik skarżących wskazał, iż art. 17 ust. 3a ustawy o systemie oświaty nie daje organom gminy wyboru formy realizacji obowiązku określonego w tym przepisie. Wykładnia niniejszego przepisu wprost wskazuje, iż to rodzice decydują, czy to gmina ma zapewnić transport i opiekę do miejsca kształcenia, czy też to rodzice zapewniają transport i opiekę, a gmina refunduje związane z tym koszty. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Z wyjaśnień skarżącego złożonych na rozprawie wynika, że sytuacja jego syna do chwili obecnej nie zmieniła się. Skarżący, tak jak w poprzednich dwóch latach dowozi syna do W., do gminy U., a stamtąd syn - M.R. jedzie transportem dla dzieci niepełnosprawnych do swojej szkoły. Gmina U. w wyniku przetargu wytypowała konkretnego przewoźnika, z którym skarżący we wrześniu 2007r. podpisał umowę na przewóz syna i któremu płaci 74,90 zł. z VAT dziennie za przewóz dziecka w obie strony. Wcześniej w okresie od 2005 r. do czerwca 2007 r. ten koszt finansowała gmina. Skarżący podkreślił, że chodzi mu o zapewnienie opieki i transportu syna na terenie miasta Warszawy, z terenu gminy Ursynów do szkoły, tj. około 17 km. Sam zapewni dziecku dojazd z miejsca zamieszkania do gminy Ursynów i powrót stamtąd do domu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, sąd każdorazowo obowiązany jest w pierwszej kolejności zbadać, czy postępowanie administracyjne zostało prawidłowo przeprowadzone w sprawie przez właściwe organy administracji publicznej. Obowiązany jest przy tym ocenić, czy w sprawie został prawidłowo ustalony stan faktyczny, czy stronie skarżącej organy zapewniły możliwość uczestniczenia w postępowaniu, a także czy organy dokonały prawidłowej wykładni mających zastosowanie w sprawie przepisów materialnoprawnych. Analizując sprawę pod tym kątem Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna. Przedmiotowa skarga jest skargą na odmowę przyznania uprawnienia wynikającego z mocy prawa w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku składu 7 sędziów z dnia 19 maja 2003r., sygn. akt OSA 1/03 - ONSA Nr 4/2003, poz. 114. Skarga została poprzedzona wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa. Będący podstawą wydania decyzji art. 17 ust. 3a ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz. U. z 1996r., nr 67, poz. 329 ze zm.) stanowi, że "Obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 71b, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, gimnazjum lub ośrodka umożliwiającego realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 16 ust. 7, a także dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym ze sprzężonymi niepełnosprawnościami albo zwrot kosztów przejazdu ucznia i opiekuna środkami komunikacji publicznej, jeżeli dowożenie zapewniają rodzice". Wykładnia językowa przepisu art. 17 ust. 3a ustawy o systemie oświaty wskazuje, że o wyborze rodzaju obowiązku spoczywającego na gminie w świetle tego przepisu decydują rodzice. Jeżeli dowożenia dziecka nie zapewniają rodzice wtedy mogą żądać, ażeby gmina zapewniła ich dziecku bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do szkoły. Małoletni M.R. spełnia przesłanki wskazane w cytowanym przepisie, a także określone w art. 71b ustawy o systemie oświaty. Jest dzieckiem niepełnosprawnym od urodzenia - orzeczenie o niepełnosprawności z 23 stycznia 2007 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności wydane do 29 maja 2012 roku. Wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Koniecznym jest też, co wynika z w/w orzeczenia stały współudział na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, edukacji, rehabilitacji. Zespół Orzekający Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej w W., działając na podstawie art. 71b ust. 3 ustawy o systemie oświaty orzekł o potrzebie kształcenia specjalnego M.R. - orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego nr 2/2003-2004 z 1 czerwca 2004 r. Zgodnie z Orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego na wniosek Starostwa Powiatowego w G. i A.R. na podstawie art. 71 b ust. 5-5b ustawy o systemie oświaty oraz § 12 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 12 lutego 2001 r. w sprawie orzekania o potrzebie kształcenia specjalnego lub indywidualnego nauczania dzieci czy młodzieży wydawania opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka z także szczegółowych zasad kierowania do kształcenia specjalnego lub indywidualnego nauczania (Dz. U. z 2001 r., Nr 13, poz. 114 ze zm.), skierowaniem nr 152/04 Zespołu ds. Kierowania Dzieci i Młodzieży do Placówek Specjalnych z dnia 7 lipca 2004 r. M.R. - syn skarżących - został skierowany do Zespołu Szkół Specjalnych nr 97 w W. W tej sytuacji odmowa przyznania uprawnienia narusza art. 17 ust. 3a ustawy. Reasumując art. 17 ust. 3a powołanej ustawy, w brzmieniu obowiązującym od dnia 21 sierpnia 2003 r. przewiduje wyłącznie dwie formy realizacji obowiązku gminy zapewnienia uczniom niepełnosprawnym, wskazanym w przepisie, transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższego gimnazjum. Pierwszą jest zapewnienie bezpośrednio przez gminę bezpłatnego transportu i opieki, a drugą, która może mieć zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy dowożenie zapewniają rodzice - zwrot kosztów przejazdu ucznia i opiekuna środkami komunikacji publicznej. Tak więc nie może ulegać najmniejszej wątpliwości, iż zwrot kosztów przejazdu ucznia i opiekuna może nastąpić wyłącznie wtedy, gdy dowożenie zapewniają rodzice. Gdy nie zapewniają, wówczas Gmina ma obowiązek zapewnić takim uczniom bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, gimnazjum lub ośrodka umożliwiającego realizacje obowiązku szkolnego. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 kwietnia 2005r., OSK 1909/04, lex 169352). Pismem z dnia 27 lipca 2007r. skarżący poinformował organ, iż obowiązki służbowe wynikające ze stosunku pracy zarówno jego, jak i matki dziecka uniemożliwiają zapewnienie dowozu dziecka środkami komunikacji publicznej. Tym samym rodzice małoletniego dokonali wyboru uprawnienia, któremu odpowiada obowiązek gminy zapewnienia ich dziecku bezpłatnego transportu i opieki w czasie przejazdu do szkoły i z powrotem. Odmowa uznania przedmiotowego uprawnienia narusza art. 17 ust. 3a ustawy o systemie oświaty. Podniesione przez organ okoliczności, iż ojciec dziecka dojeżdża do pracy w W., nie mają znaczenia w sprawie, bo wybór uprawnienia należy do rodziców dziecka. Skoro Burmistrz odmówił zapewnienia skarżącym bezpłatnego transportu i opieki w czasie dowozu do szkoły, dlatego rodzice dziecka do czasu rozpatrzenia skargi byli zmuszeni zapewnić dziecku dojazd do szkoły na własny koszt i we własnym zakresie. Bezprzedmiotowa jest też polemika podjęta przez Burmistrza Gminy i Miasta W., czy szkoła, do której uczęszcza M.R. jest najbliższą szkołą podstawową, czy też bliższą byłaby placówka w R., skoro obowiązek uczęszczania dziecka do tej właśnie szkoły, a w związku z tym obowiązek zapewnienia bezpłatnej opieki i transportu do Zespołu Szkół Specjalnych nr 97 w W. ulica [...] - wynika wprost ze skierowania wydanego na podstawie art. 71 b ust. 5-5b ustawy o systemie oświaty. Wobec powyższego, na podstawie art. 146 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł, jak w punkcie I i II wyroku. O zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd postanowił na mocy art. 200, art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), gdyż strona skarżąca była reprezentowana przed Sądem przez radcę prawnego.