II OSK 824/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj ( spr. ) Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędzia del. WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka Protokolant Elżbieta Maik po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 stycznia 2008 r. sygn. akt III SA/Po 489/07 w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2008 r., sygn. akt III SA/Po 489/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę M. P. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] marca 2007 r. w przedmiocie wymeldowania oraz przyznał radcy prawnemu J. R. od Skarbu Państwa tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu kwotę 292,80 złotych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, iż zaskarżoną decyzją Wojewoda Wielkopolski, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. (t.j. 2006 Dz. U. Nr 139, poz. 993 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Jarocina z dnia [...] stycznia 2007 r. o wymeldowaniu M. P. oraz jej syna P. z pobytu stałego w miejscowości C. przy ulicy [...]. Organ II instancji wskazał, iż wniosek o wymeldowanie złożyli D. i E. R.. Organy meldunkowe ustaliły, iż M. P. oraz jej syn P. nie zamieszkują w przedmiotowym lokalu od 2000 r. Okoliczność ta wynika jednoznacznie z wyjaśnień osób przesłuchanych w sprawie. Powołując się na treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ uznał, iż wobec opuszczenia lokalu przez M. P. i jej syna decyzja organu I instancji o ich wymeldowaniu była uzasadniona i zgodna z prawem. Zamieszkiwanie z zamiarem stałego pobytu oznacza bowiem skoncentrowanie tam interesów życiowych, przebywanie w sensie fizycznym, realizowanie w nim swoich potrzeb oraz posiadanie rzeczy osobistych. Warunków tych dla M. P. oraz jej syna nie spełniał lokal przy ulicy [...] w C.. Organ podkreślił, że obowiązek meldunkowy, obejmujący zameldowanie i wymeldowanie się z pobytu stałego lub czasowego, służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w lokalu, nie może opierać się na fikcji. W skardze na powyższą decyzję M. P. zarzuciła błędną oceną materiału dowodowego, opisując konflikt rodzinny w wyniku którego została zmuszona do opuszczenia lokalu. Podkreśliła, iż aktualnie nie ma miejsca zameldowania. Dotychczas nie podjęła kroków mających na celu ponowne zamieszkanie w tym lokalu, gdyż nie wiedziała, że jest to możliwe. Właścicielka lokalu - jej siostra D. W. - zmierza do pozbawienia jej prawa do tej nieruchomości. W piśmie procesowym z dnia 12 stycznia 2008 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, art. 11, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem pełnomocnika skarżącej organy meldunkowe nie wyjaśniły wszystkich elementów stanu faktycznego niezbędnych dla ustalenia, czy zaszły przesłanki wydania decyzji, o której mowa w art. 15 ust. 2 ustawy. Skarżąca nie opuściła mieszkania w sposób dobrowolny, czego organy meldunkowe nie badały. Bez znaczenia zaś dla sprawy pozostaje okoliczność, czy skarżąca skorzystała z prawa wytoczenia przed sądem powszechnym powództwa o przywrócenia utraconego posiadania. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a., gdyż nie zawiera faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn dla których innym odmówił wiarygodności. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie. Uczestnik postępowania - D. W. - w trakcie rozprawy oświadczyła, iż skarżąca w miejscu aktualnego zamieszkania jest zameldowana na pobyt czasowy, choć umowa zawarta została na okres dwóch lat. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd podał, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. Nr 87 z 2001r., poz. 960 ze zm.) wystarczającą podstawę do wymeldowania danej osoby stanowi faktyczne opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu. O takim opuszczeniu można mówić w sytuacji trwałego zerwania więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, co nie zachodzi w przypadkach niedobrowolnego wyprowadzenia się z lokalu, połączonego jednak z podejmowaniem prawem przewidzianych środków zmierzających do umożliwienia powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania. Sąd podkreślił, iż organ odwoławczy dokonał prawidłowej wykładni art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Sprawy administracyjne prowadzone w przedmiocie ewidencji ludności mają na celu wyłącznie potwierdzanie faktycznego miejsca pobytu stałego lub czasowego. Sąd stwierdził, że M. P. wraz z synem - P. P. faktycznie nie zamieszkują w spornym lokalu od listopada 1999 r., wynajmują mieszkanie w miejscowości L. M., gdzie syn P. uczęszcza do szkoły. Z wyjaśnień Z. P. wynika, że ich centrum życiowe nie jest związane z C.. W ocenie Sądu organy przeprowadziły postępowanie dowodowe w stopniu pozwalającym na ustalenie rzeczywistych okoliczności opuszczenia lokalu przez skarżącą. Skarżąca pozostaje z rodziną w silnym konflikcie, który był bezpośrednią przyczyną opuszczenia lokalu. Jednak, pomimo przesłuchania świadków, nie wykazano w toku postępowania, aby opuszczenie lokalu nie miało charakteru wyrazu autonomicznej woli skarżącej. Wynajmowane później przez skarżącą i jej męża mieszkanie remontowane było wspólnymi siłami obu rodzin - w tym także rodziców skarżącej. Z tego wynika, iż opuszczenie mieszkania w C. i przeprowadzka stanowiła wyraz podjętego przez skarżącą wyboru i kompromisu w zaistniałej sytuacji życiowej. Organy administracji obu instancji uczyniły zadość ciążącym na nich obowiązkom, wynikającym z art. 7, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. a uzasadnienie decyzji odpowiada wymaganiom przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła M. P., reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu radcę prawnego J. R.. Wyrok zaskarżono w części dotyczącej oddalenia skargi. Strona zarzuciła naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez jego błędną wykładnię oraz błędne zastosowanie przejawiające się przyjęciem, że w odniesieniu do skarżącej oraz jej syna spełnione zostały wskazane w tym przepisie przesłanki wymeldowania z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w C.. W oparciu o powyższy zarzut kasacyjny M. P. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w części, w której oddala skargę na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] marca 2007 r. i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącej od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. W przypadku oddalenia skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącej wniósł o przyznanie od Skarbu Państwa wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu, według norm przepisanych, które nie zostały opłacone przez stronę, 17 zł tytułem zwrotu kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz odstąpienie przez Sąd od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż Sąd wprawdzie słusznie zauważył, że badaniu podlega kwestia "dobrowolnego" opuszczenia miejsca stałego zameldowania i zamiar strony w tym zakresie, lecz dokonał błędnego zastosowania normy prawnej tj. art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, do istniejącego stanu faktycznego. Skarżąca nie opuściła bowiem lokalu przy ul. [...] w C. dobrowolnie, lecz została do tego zmuszona przez D. R.. Sąd przy badaniu istnienia przesłanek wymeldowania z miejsca pobytu stałego nie wziął pod uwagę tego, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej opuszczenia lokalu, czy też pozostają z nią w sprzeczności a także, czy istniała obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w danym lokalu. Skarżąca nie miała zamiaru opuszczenia miejsca zameldowania pobytu stałego i do dnia dzisiejszego przejawia wolę powrotu do lokalu, zaś obecne miejsca pobytu mają charakter tymczasowy. Pominięcie tych okoliczności przez Sąd świadczy o błędnej wykładni art. 15 ust. 2 ustawy. Na skutek błędnej interpretacji przepisu Sąd nie rozważył powyższego zagadnienia i przyjął, że spełnione zostały przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy. W ocenie skarżącej Sąd bezpodstawnie uznał, że sam fakt, iż skarżąca nie podjęła kroków prawnych zmierzających do umożliwienia jej powrotu do miejsca zamieszkania przesądza o tym, że spełnione zostały przesłanki wymeldowania. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt OSK 920/04 M. P. wskazała, że dla uznania, iż nastąpiło opuszczenie lokalu nie ma znaczenia, czy osoba, której utrudnia się dostęp do tego lokalu wytoczyła przed sądem powszechnym powództwo o ochronę naruszonego posiadania. Nadto skarżąca jako osoba nie mająca wykształcenia prawniczego nie była świadoma faktu, że przysługują jej jakiekolwiek środki prawne w tym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem, zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia. Nie jest zasadny zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, tak przez błędną wykładnię jak i niewłaściwe zastosowanie. Stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) – w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej do Sądu administracyjnego decyzji - organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Konsekwencją takiego stanu prawnego jest uznanie, iż wyłączną przesłanką wymeldowania określonej osoby z lokalu jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu. Zameldowanie i wymeldowanie są jedynie aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu ( opuszczenia lokalu ). Rację ma zatem Sąd pierwszej instancji, iż wymaganą prawem przesłankę wymeldowania stanowi ustanie pobytu w lokalu - nie przebywanie w lokalu. Zasadnie też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zwrócił uwagę na aspekty dotyczące oceny dobrowolnego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w świetle podejmowanych przez stronę środków prawnych w celu powrotu do lokalu. Podkreślić należy, iż ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu" nie stracił na aktualności w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01) - w wyniku którego z dniem 19 czerwca 2002r. utracił moc art. 9 ust. 2 powołanej wyżej ustawy. Za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu ( por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 sierpnia 2000 r., sygn. akt V SA 108/00, LEX nr 49954, z dnia 7 czerwca 1991 r., SA/Wr 302/91, ONSA 1991/3-4/65, z dnia 12 kwietnia 2001r. ,V SA 3078/00, LEX nr 78937 , z dnia 18 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1424/99, LEX nr 79243). Z powyższych względów Sądowi pierwszej instancji nie można skutecznie przypisać zarzutu naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) przez jego błędną wykładnię. Zaznaczyć należy, iż powołany w skardze kasacyjnej wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt OSK 920/04 wydany został w innych okolicznościach faktycznych ( lokalnie nadaje się do zamieszkania ). Z uwagi na zarzuty skargi kasacyjnej celowym jest także podkreślenie, iż przebywanie w innym lokalu ( w innej miejscowości) nie stanowi spełnienia przesłanki opuszczenia lokalu bez wymeldowania, chyba że towarzyszą temu inne okoliczności, wskazujące na zamiar stałego związania się z tym nowym miejscem ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego1989 r., sygn. akt SA/Wr 789/88 ONSA 1989/2/72). Jak bowiem stanowi przepis art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zamieszkanie w lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy winno łączyć się ze skoncentrowaniem w tym lokalu (z przeniesieniem do tego lokalu ) centrum życiowego danej osoby. Zgodzić się należy także ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że - wbrew twierdzeniom strony wnoszącej skargę kasacyjną - w ustalonym stanie faktycznym obowiązujące przepisy prawa dostarczyły podstaw do wymeldowania M. P. i jej syna P. P. z pobytu stałego w miejscowości C. przy ulicy [...]. Organy administracji publicznej obu instancji zasadnie rozważały kwestie dotyczące trwałości i dobrowolności opuszczenia budynku w miejscowości C. w aspekcie długości okresu opuszczenia, braku skoncentrowania spraw życiowych w tym domu i braku podjęcia przez skarżącego środków prawnych umożliwiających powrót do przedmiotowego budynku. Na wynik sprawy w przedmiocie wymeldowania danej osoby z miejsca pobytu stałego nie mają wpływu przyczyny, z powodu których dana osoba nie przebywa w miejscu zameldowania. Organy administracji publicznej mogą jedynie - przy ocenie trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu - rozważać charakter i czas podjęcia środków prawnych w celu przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu (domu) i powrotu do niego. M. P. nie przebywa w domu w miejscowości C. od 2000 r. i jednocześnie nie podejmowała jakichkolwiek środków prawnych umożliwiających powrót do tego domu. W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji zasadnie podzielił stanowisko organów administracji publicznej, iż opuszczenie przez skarżącą domu w miejscowości C. ma charakter trwały i dobrowolny. M. P. opuściła miejsce stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zamiar powrotu do przedmiotowego domu w bliżej nieokreślonej przyszłości nie może mieć żadnego wpływu na wynik sprawy. Z chwilą ponownego zamieszkania w przedmiotowym budynku powstanie możliwość powtórnego zameldowania się w nim. W tej sytuacji nie można podzielić zarzutu skargi kasacyjnej o naruszeniu przez Sąd pierwszej instancji art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) także przez jego niewłaściwe zastosowanie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu wynagrodzenia radcy prawnemu J. R. na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a Wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, o jakim mowa w § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz.1349 ze zm.).Oświadczenie, o jakim mowa w § 16 rozporządzenia radca prawny J. R. zawarł w skardze kasacyjnej.