I OZ 765/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Kacprzak po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2009 r., sygn. akt II SA/Sz 1108/07 oddalające wniosek R. S. o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Arkadiusza Windaka od orzekania w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 10 czerwca 2009 r. sygn. akt II SA/Sz 1108/07 oddalił wniosek R. S. o wyłączenie sędziego Arkadiusza Windaka od orzekania w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] września 2007 r., Nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podniósł, że R. S. składając wniosek, nie wskazał przyczyn, wymienionych w art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które w racjonalny sposób uzasadniałyby wyłączenie sędziego WSA Arkadiusza Windaka od rozpoznania sprawy. Subiektywne przeświadczenie skarżącego, iż sędzia sprawozdawca prowadzący sprawę popiera "oszukańcze działania adwokata" nie daje podstawy do wyłączenia sędziego, jeśli nie zachodzą rzeczywiste powody wskazujące na brak bezstronności sędziego. Zdaniem Sądu I instancji zarzuty dotyczące sposobu prowadzenia postępowania sądowego skarżący może podnosić w środkach odwoławczych, natomiast wskazanie ich w przedmiotowym wniosku jest bezcelowe. Sąd uznał, że skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił faktu jakiejkolwiek stronniczości sędziego w stosunku do jego osoby. Z wyjaśnień złożonych przez sędziego WSA Arkadiusza Windaka na podstawie art. 22 § 2 ww. ustawy, również nie wynika, by istniały jakiekolwiek podstawy uzasadniające pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącego. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł R. S. argumentując, że stronniczość sędziego Arkadiusza Windaka w stosunku do jego osoby objawia się przez akceptację postawy "adwokata oszusta". Ponadto skarżący wniósł o przedstawienie przez Naczelny Sąd Administracyjny do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego o zbadanie zgodności z Konstytucją art. 175 i art. 194 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w kontekście prawa strony do zaskarżania orzeczeń bez przymusu adwokackiego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie R. S. nie zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym kwestię wyłączenia sędziego normują przepisy art. 18 - 24 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a.). Przepisy te są konkretyzacją zawartego w art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej prawa do wymiaru sprawiedliwości, gwarantującego uczciwe postępowanie sądowe, w którym to przepisie wskazane jest, że "każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd". Przyczyny wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 p.p.s.a. Należą do nich sprawy: 1) w których sędzia jest stroną bądź pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki, 2) małżonka sędziego, krewnych sędziego lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia oraz powinowatych bocznych do drugiego stopnia, 3) osób związanych z sędzią z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli, 4) w których sędzia był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron, 5) w których sędzia świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą, 6) w których sędzia brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego sporządzonego z jego udziałem lub rozpoznanego przez niego, a także w sprawach, w których występował jako prokurator, 7) w których sędzia brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Powody wyłączenia ustawa nakazuje traktować jako trwające również po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki albo kurateli (§ 2). Nie może ponadto orzekać co do skargi o wznowienie postępowania sędzia, który uprzednio brał udział w wydaniu orzeczenia objętego tą skargą (§ 3). Są to tzw. bezwzględne przesłanki wyłączenia sędziego. Art. 19 p.p.s.a. zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia. Wskazuje mianowicie, że niezależnie od wymienionych w art. 18 p.p.s.a. przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W każdym ze wskazanych wypadków podstawowym celem przyjętych regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, OTK-A z 2005 r., nr 11, poz. 134). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc "do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy" (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/02, OTK-A z 2004 r., nr 7, poz. 67). Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy należy zauważyć, że z oświadczenia złożonego przez sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Arkadiusza Windaka w dniu 1 czerwca 2009 r. wynika, iż nie łączą go ze skarżącym R. S. żadne stosunki mogące mieć wpływ na orzekanie w sprawie. Skarżący zarówno we wniosku o wyłączenie sędziego WSA w Szczecinie Arkadiusza Windaka, jak i w zażaleniu na postanowienie o odmowie wyłączenia sędziego, nie wskazał żadnych ustawowych przesłanek uzasadniających wyłączenie. Podstawą wyłączenia nie może być powoływanie się przez skarżącego na akceptację przez sędziego "oszukańczej" postawy pełnomocnika z urzędu. Brak reakcji ze strony sędziego na błędne - zdaniem skarżącego - działanie adwokata z urzędu nie może wskazywać na brak bezstronności sędziego w rozpoznaniu sprawy. Podnoszone przez skarżącego braki w podejmowanych przez sąd działaniach nie stanowią podstawy wyłączenia sędziego. Do ewentualnej korekty uchybień popełnionych w toku postępowania sądowoadministracyjnego służy bowiem tryb odwoławczy. Należy zgodzić się z poglądem Sądu I instancji, że skarżący nie uprawdopodobnił faktu jakiejkolwiek stronniczości sędziego w stosunku do jego osoby. Jeżeli chodzi o wniosek skarżącego co do konstytucyjności przepisów art. 175 i 194 § 4 p.p.s.a., to kwestia ta nie ma bezpośredniego związku z przedmiotem zaskarżonego postanowienia. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.