II OZ 732/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 marca 2008 r. sygn. akt IV SA/Gl 877/07 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. N. i Stowarzyszenia [...] na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie świadczeń pieniężnych w tytułu pracy przymusowej p o s t a n a w i a: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 10 marca 2008 r. sygn. akt IV SA/Gl 877/07 odmówił przyznania prawa pomocy Stowarzyszeniu [...] (dalej "Stowarzyszenie"), w sprawie ze skargi J. N. i Stowarzyszenia na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...], w przedmiocie świadczeń pieniężnych z tytułu pracy przymusowej. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zastosowanie tej instytucji powinno zatem sprowadzać się jedynie do sytuacji, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Tymczasem z oświadczeń Stowarzyszenia wynika, że sytuacja taka nie ma w niniejszej sprawie miejsca. W złożonym wniosku wykazano bowiem wyraźnie, że w poprzednim roku obrotowym (2006) osiągnęło ono zysk w kwocie [...] zł a przede wszystkim, że posiada na swym rachunku bankowym kwotę [...] zł, która bez trudu wystarcza nie tylko na uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 200 zł, lecz także na pokrycie wymaganych opłat we wszystkich sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem, w których jest ono stroną. Także zasygnalizowana w sprzeciwie okoliczność, iż rok 2007 zakończył się dla wskazanego Stowarzyszenia ujemnym wynikiem finansowym nie mogła zadecydować o uwzględnieniu jego żądania. Nawet jeżeli bilans tego podmiotu za omawiany okres wykaże stratę, nie zmienia to faktu, że pokrycie wymaganych kosztów sądowych i tak mieści się w jego możliwości płatniczych. Posiada ono bowiem na swym koncie zasoby gotówkowe, które z łatwością umożliwiają uiszczenie rzeczonych należności. Na marginesie, ustosunkowując się do zawartego w sprzeciwie wywodu, w którym Stowarzyszenie [...] podnosi, że jest uczestnikiem postępowania sądowego trzeba wyjaśnić, iż wbrew jego twierdzeniom nie występuje ono w niniejszej sprawie jako uczestnik lecz jako strona skarżąca. Stowarzyszenie złożyło zażalenie na to postanowienie podnosząc, iż występuje w sprawie jedynie jako uczestnik postępowania, działając na rzecz swoich członków, którzy są osobami wiekowymi, schorowanymi i dysponującymi niewielkimi dochodami. To sprawia, że nie mogą posiłkować się pomocą adwokatów, stąd Stowarzyszenie w miarę swoich możliwości udziela im w tej kwestii pomocy. Ponadto podniesiono, że [...] Zarząd Wojewódzki Stowarzyszenia [...] podlega Zarządowi Głównemu w W., dysponuje ograniczoną samodzielnością finansową, utrzymuje się wyłącznie ze składek członkowskich, a wpływy z roku na rok maleją. koszty działalności Stowarzyszenia, w tym koszty sądowe w sprawach, w których Stowarzyszenie występuje są znaczne, nie można zaś wymagać, aby dla załatwienia sprawy jednego członka Stowarzyszenie wydawało środki wnoszone przez innych członków nie mających swego interesu w danym sporze. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie ma usprawiedliwionej podstawy. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej (w tym stowarzyszeniu) następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym, zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony, obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Skoro więc na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Pomoc finansowa ze strony Państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom, które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków, bądź środków tych przeznaczyć na poczet kosztów sądowych nie chcą. Stowarzyszenie mające w działalności statutowej wpisaną działalność na rzecz członków Stowarzyszenia dochodzących swoich praw, musi przeznaczać na to środki. Całkowicie nieuprawnione jest zatem twierdzenie, że nie można wymagać, aby dla załatwienia sprawy jednego członka Stowarzyszenie wydawało środki wnoszone przez innych członków nie mających swego interesu w danym sporze. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Stowarzyszenie posiada możliwość pokrycia kosztów niniejszego postępowania, od których zwolnienia się domagało, już same środki zgromadzone na rachunku bankowym stanowią, jak słusznie zauważył Sąd I instancji, środki wystarczające na pokrycie kosztów sądowych. Okoliczności dotyczące zrzeszonych członków nie mają znaczenia dla oceny sytuacji samego Stowarzyszenia. Zdaniem Sądu kwestia przyznania prawa pomocy powinna być bowiem rozpatrywana dla każdej sprawy odrębnie, a wpis od każdej skargi jest wydatkiem o charakterze jednorazowym. Na marginesie, ustosunkowując się do zawartego w zażaleniu wywodu, w którym Stowarzyszenie podnosi, że jest uczestnikiem postępowania sądowego trzeba wyjaśnić, iż wbrew jego twierdzeniom nie występuje ono w niniejszej sprawie jako uczestnik, lecz jako strona skarżąca. Treść skargi oraz innych pism procesowych kierowanych do Sądu wskazuje bowiem w sposób jednoznaczny, że intencją Stowarzyszenia nie było zgłoszenie udziału w postępowaniu na zasadzie art. 33 § 2 P.p.s.a., ale występowanie w niniejszej sprawie w charakterze skarżącego. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 P.p.s.a. orzekł jak wyżej.