II SA/Rz 453/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk /spr./ Sędziowie NSA Anna Lechowska NSA Ryszard Bryk Protokolant sekr. sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 22 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi Gminy na decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] października 2006r., nr [...]. II SA/Rz 453/07 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...]r., Nr [...] Wojewoda po rozpoznaniu odwołania M.R. od decyzji Starosty z dnia [...]r., Nr [...] orzekającej o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w R. w obr. 207 R. – Ś., uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego /Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, ze zm./ oraz art. 229a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603, ze zm./. Z uzasadnienia decyzji oraz akt administracyjnych wynika, że wnioskiem z dnia [...]r. M.R. zwrócił się do Prezydenta Miasta o zwrot nieruchomości położonej w R., oznaczonej w chwili przejęcia na rzecz Skarbu Państwa jako działka nr 73/2 o pow. 4a13m2, obręb 66 R., w chwili obecnej zaś odpowiadającej działce ewidencyjnej nr 536 o pow. 284 m2, objętej Kw Nr 25115, położonej w obrębie 207 R. – Ś., stanowiących własność Gminy Miasta. Postanowieniem z dnia [...]r., Nr [...] Wojewoda, z uwagi na fakt, iż wniosek dotyczył nieruchomości stanowiącej własność Gminy Miasta, której organem wykonawczym jest Prezydent, wyłączył Prezydenta Miasta od załatwienia sprawy, wyznaczając równocześnie do jej załatwienia Starostę. W toku postępowania Starosta ustalił, iż stronami postępowania są Gmina Miasta, jako właściciel przedmiotowej nieruchomości oraz osoby zamieszkujące w położonym na niej budynku nr 44 przy ul. P. Wobec tego rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji doręczono między innymi lokatorom budynku, a to: B.P., Z.M., J.L., T.D. i I.M.. Starosta odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości powołująca jako podstawę art. 229a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603/. W uzasadnieniu wskazał, że celem wywłaszczenia było przeznaczenie nieruchomości pod budowę trasy W-Z. Wobec faktu, że nieruchomość nie została w tym celu wykorzystana, natomiast wykorzystano ją na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych mieszkańców R., zatem zgodnie z brzmieniem art. 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość została wykorzystana na cel, który zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania, mógł stanowić podstawę wywłaszczenia. Po rozpoznaniu odwołania M.R. Wojewoda opisaną na wstępie decyzją uchylił decyzję organu I instancji i przekazał ją do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu naprowadził, iż postępowanie należy przeprowadzić ponownie, ponieważ nie wykazano w sposób wyczerpujący, że spełnione zostały przesłanki z art. 229a cyt. ustawy uzasadniające odmowę zwrotu nieruchomości. Decyzję tą zaskarżyła Gmina Miasta wnosząc o jej uchylenie z powodu naruszenia przepisu art. 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami. W uzasadnieniu wskazano, że o objęciu przedmiotowej nieruchomości publiczną gospodarką lokalową świadczą wydane decyzje o przydziale lokali mieszkalnych w budynku nr 44 przy ul. P. Zgodnie z ustawą z dnia 30 stycznia 1958 r. Prawo lokalowe, w miastach wojewódzkie rady narodowe prowadziły publiczną gospodarkę lokalami, polegającą na przejmowaniu w państwowy przymusowy zarząd budynków mieszkalnych, przydzielaniu lokali mieszkalnych na rzecz osób fizycznych w tym pomieszczeń zastępczych dla osób usuwanych z domów zagrożonych lub pozbawionych mieszkań z powodu klęski żywiołowej. W budynku nr 44 zostało wyodrębnionych 6 lokali. Publiczna gospodarka mieszkaniami jest celem publicznym o jakim mowa w art. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu naprowadził, iż organ pierwszej instancji nie wyjaśnił wyczerpująco podstawowej przesłanki rozstrzygnięcia a mianowicie okoliczności, że przedmiotowa nieruchomość została wykorzystana na inny cel niż wynika z aktu wywłaszczenia jakim była realizacja budownictwa ogólnomiejskiego. Z załączonych dokumentów wynika, że były prowadzone remonty budynku mieszkalnego. Natomiast brak jest dowodów potwierdzających, że przeprowadzone były prace związane z adaptacją tego budynku w celu urządzenia go jako budynek wielorodzinny. Takie ustalenia są istotne przy ocenie zbędności, gdyż z ustaleń wynika, że budynek ten mógł być budynkiem wielorodzinnym jeszcze przed wywłaszczeniem. Ustalenia te winien przeprowadzić organ pierwszej instancji prowadząc ponownie postępowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269/ sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm./, określanej dalej jako: p.p.s.a., sąd administracyjny rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami skargi, jej podstawą prawną ani formułowanymi przez stronę wnioskami. Sąd rozpoznając skargę w granicach sprawy bada zgodność zaskarżonego aktu z obowiązującym porządkiem prawnym. Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z przyczyn innych niż w niej wskazane. Sąd uwzględnia skargę jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm./. Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w uchwale Siedmiu Sędziów z dnia 13 października 2003 r. /OPS 6/2003/ a mianowicie: najemca, który na podstawie umowy najmu zawartej z nowym właścicielem wywłaszczonej nieruchomości, tj. Skarbem Państwa lub jednostką samorządu terytorialnego używa lokal znajdujący się na tej nieruchomości ma przymiot strony w postępowaniu administracyjnym o zwrot wywłaszczonej nieruchomości /art. 28 k.p.a. w związku z art. 138 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami/. Z przepisów art. 138 ust., ust. 1 i 2 cyt. ustawy wynika, że ani oddanie wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w trwały zarząd lub obciążenie jej prawem użytkowania, ani też umowy najmu, dzierżawy lub użyczenia mające za przedmiot taką nieruchomość lub jej część nie stanowią przeszkody do jej zwrotu. Stosunki te bowiem wygasają z mocy prawa z dniem, w którym decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stała się ostateczna albo z upływem trzech miesięcy od tego dnia. Zatem nie ulega wątpliwości, że obowiązująca w dniu orzekania o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości umowa najmu nie może zniweczyć samego prawa do żądania jej zwrotu. Nie oznacza to jednak aby najemca nie miał interesu prawnego, by brać udział w postępowaniu o zwrot takiej nieruchomości. Jeśli chodzi o przymiot strony postępowania administracyjnego w rozumieniu przepisu art. 28 k.p.a., to w orzecznictwie sądowym oraz w doktrynie zdecydowanie przeważają poglądy, że źródłem interesu prawnego określonego podmiotu do udziału w postępowaniu administracyjnym jest przepis prawa materialnego, kształtujący sytuację prawną tego podmiotu w zakresie stosunku prawnego regulowanego tym przepisem. To z prawa materialnego wypływa legitymacja prawna do udziału w postępowaniu administracyjnym – bycia stroną tego postępowania, o jakiej mowa w art. 28 k.p.a. Na gruncie tego stanowiska, analizując przepis art. 138 ust. 2 cyt. ustawy o gospodarce nieruchomościami, należy uznać, że najemca wywłaszczonej nieruchomości ma interes prawny by być stroną postępowania o jej zwrot, skoro w razie ostatecznego rozstrzygnięcia o jej zwrocie jego prawo najmu wygasa z mocy prawa niezależnie od woli stron co do dalszego trwania tego stosunku po zmianie właściciela nieruchomości. Ostateczna decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości wpływa bezpośrednio i wprost na dotychczasową sytuację prawną najemcy przedmiotowej nieruchomości. Z mocy art. 138 ust. 2 cyt. ustawy pozbawia się najemcę przysługującego mu i podlegającego dotąd ochronie prawa najmu bez możliwości przeciwdziałania na jakiejkolwiek innej drodze prawnej, niż w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, iż postępowanie zostało wszczęte wnioskiem z dnia 22 czerwca 2004 r. Na dzień wszczęcia postępowania organ ustalił, że stroną postępowania jest między innymi najemca lokalu nr 5 T.D., do której skierowano decyzję organu I instancji. Nie odebrała jej, ale wobec nieobecności adresata przesyłkę złożono w urzędzie pocztowym na okres 14-tu dni, po upływie których doręczenie uznano za dokonane. Natomiast organ II instancji swoje rozstrzygnięcie doręczył "T.L.". Jak ustalono decyzje organów obu instancji nie mogły zostać skutecznie doręczone najemcy T.D., ponieważ jak wynika z aktu zgonu zmarła ona 3 marca 2006 r., a więc przed datą wydania decyzji organów obu instancji. Śmierć strony, zgodnie z art. 97 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, zobowiązuje organ prowadzący postępowanie do ustalenia jej następców prawnych, a w przypadku niemożności ich ustalenia do zawieszenia toczącego się postępowania. Nie jest ważne przy tym co próbuje ustalić organ, że nie miała ona krewnych. Sprawa dotyczy zwrotu nieruchomości, czyli prawa o charakterze majątkowym, które podlega dziedziczeniu na zasadach ogólnych wynikających z przepisów art. 935 § 1 Kodeksu cywilnego. Uzasadnia to tym bardziej fakt, że w aktach administracyjnych zalega zwrotne potwierdzenie odbioru adresowane "T.D." datowane 14 czerwca 2006 r. oraz 7 sierpnia 2006 r. podpisane "J.S. mąż". Wobec tego postępowanie administracyjne obarczone jest wadą przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., stanowiącą przesłankę wznowienia postępowania. Stwierdzenie takiego uchybienia uzasadnia uwzględnienie skargi bez względu na jej wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm./. Organ prowadząc ponownie postępowanie prawidłowo ustali strony postępowania, a następnie z ich udziałem wyda orzeczenie. Z tych względów i na zasadzie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm./, w związku z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., Sąd uwzględnił skargę. Na zasadzie art. 210 § 1 p.p.s.a., Sąd nie orzekł o kosztach postępowania.