II FZ 209/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 marca 2008 r. sygn. akt I SA/Go 1135/07 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E.D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 22 października 2007 r. nr (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 marca 2008 r., sygn. akt I SA/Go 1135/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił E. D. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 22 października 2007 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy uzupełnionego dodatkowymi dokumentami wynika, iż skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego w wysokości 5.000 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Posiada ona bowiem wraz z mężem dochody z tytułu działalności gospodarczej – prowadzonej oddzielnie przez każdego z małżonków - w wysokości 7.500 zł miesięcznie oraz majątek składający się z czterech nieruchomości (domu o pow. 150 m2 i trzech sklepów o powierzchni 180 m2) oraz dwóch samochodów osobowych. Ponadto Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca, pomimo wezwania, nie przedstawiła dokumentów potwierdzających spłatę czterech kredytów w miesięcznych ratach o łącznej wysokości 7.000 zł. W zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2008 r. E.D. wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu skarżąca stwierdziła, że Sąd pierwszej instancji niewłaściwie ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w konsekwencji czego uznał, że jej sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Ponadto podniosła ona, że jej trudna sytuacja finansowa spowodowana jest błędną decyzją organu podatkowego w wyniku której poniosła koszty niezasadnie naliczonego podatku, za co nie może ponosić konsekwencji. W tym stanie sprawy przyznanie jej prawa pomocy jest uzasadnione. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy powinna być jednak traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy przy tym wskazać, że ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. leży na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z możliwości tej skorzystał Sąd pierwszej instancji wzywając skarżącą do nadesłania dokumentów mogących pomóc w ustaleniu jej sytuacji majątkowej. Z materiału dowodowego wynika, że nie zastosowała się ona do wszystkich zaleceń tego wezwania. Nie przedłożyła bowiem deklaracji podatkowych swojego męża oraz nie przedstawiła dokumentów potwierdzających spłatę czterech kredytów w miesięcznych ratach o łącznej wysokości 7.000 zł. Wskazać należy, że strona, na której ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, uchylając się od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń na wezwanie sądu administracyjnego, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie przedstawienie dokumentów świadczących o ponoszeniu wydatków na spłatę kredytów oraz nie wykazanie ich we wniosku o przyznanie prawa pomocy skutkuje tym, że nie mogły one zostać uwzględnione w stałych wydatkach ponoszonych przez skarżącą. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, że sytuacja materialna skarżącej nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzyskuje ona bowiem wraz z mężem – jak wskazała we wniosku o przyznanie prawa pomocy - dochody z tytułu działalności gospodarczej, prowadzonej oddzielnie przez każdego z małżonków, w wysokości 6.500 zł brutto miesięcznie. Ponadto posiada majątek składający się z nieruchomości oraz dwóch samochodów osobowych. Mając na uwadze fakt, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.