V SA/Wa 2637/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak (spr.), Asesor WSA - Andrzej Kania, Protokolant - Robert Żukowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2008 r. sprawy ze skargi G. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lutego 2007 r. Pismem z dnia 3 października 2006r. G.C. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w części finansowanej przez płatnika wraz z odsetkami. Wniosła także o rozłożenie zaległości w części finansowanej przez ubezpieczonych na raty oraz umorzenie odsetek za okres [...]. Decyzją z dnia [...] lutego 2007r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. umorzył należności z tytułu składek: - [...] zł - z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres [...]r. - [...] zł - z tytułu odsetek od powyższych zaległości liczonych na dzień na dzień wpływu wniosku o umorzenie należności tj. [...]r. -[...] zł - z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...]. - [...] zł - z tytułu odsetek od powyższych zaległości liczonych na dzień na dzień wpływu wniosku o umorzenie należności tj. [...]. - [...] zł - z tytułu składek na FP i FGŚP za okres [...]. - [...] zł - z tytułu odsetek od powyższych zaległości liczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie należności tj. [...]. - [...] zł - z tytułu kosztów upomnienia. Decyzją wydaną także [...] lutego 2007r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych postanowił umorzyć postępowanie dotyczące wniosku o umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych tj. na ubezpieczenie społeczne - za okres [...]. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek [...] zł, odsetek liczonych na dzień [...] zł, na ubezpieczenie zdrowotne - za okres [...]. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek [...] zł, odsetek liczonych na dzień [...] zł . W ocenie ZUS wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy, gdyż zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007, Nr 11, poz. 7 z późn. zm. ) do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, nie mają zastosowania przepisy art. 28 i 29 tejże ustawy, która reguluje zasady umarzania i rozkładania należności na raty. Rozpoznając sprawę w wyniku złożonego przez G. C. wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] lipca 2007r. postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję . Organ odwoławczy podzielił stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, iż art. 30 u.s.u.s. wyłącza możliwość umarzania składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. Od powyższego rozstrzygnięcia G.C. złożyła skargę do wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, wskazując, iż nie ma możliwości spłacenia zadłużenie, gdyż jest emerytką o bardzo niskich dochodach, z których znaczne kwoty musi przeznaczać na leki. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek Sąd podejmując rozstrzygnięcie oparł się na powodach innych niż w niej wskazane. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenia prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji brany jest pod uwagę stan prawny, który miał zastosowanie w chwili wydawania tej decyzji. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd dopatrzył się naruszenia prawa materialnego, skutkującego taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała jej wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1, a) p.p.s.a. W pierwszym rzędzie nie można zgodzić się dokonaną przez Prezesa ZUS wykładnią art. 30 ustawy, według której umorzeniu nie podlegają nie tylko same składki lecz także odsetki należne od składek na ubezpieczenie pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Należy wyjaśnić, że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych rozróżniają pojęcie "należności z tytułu składek" od pojęcia " składek". Należności z tytułu składek zostały zdefiniowane w art.24 ust.2 ustawy, jako "składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata". Przepisy art. 28 ustawy przewidują możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a więc zarówno składek jak i należności ubocznych, w tym odsetek za zwłokę. Art. 30 ustawy stanowi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami nie stosuje się art. 28, wyłącza więc stosowanie przepisów o możliwości umorzenia tylko w odniesieniu do składek, a nie do należności z tytułu składek, nie zabrania więc umarzania odsetek i innych należności ubocznych . Z kolei sama możliwość umarzania odsetek bez konieczności umarzania należności głównej była wielokrotnie podkreślana w orzecznictwie sądów administracyjnych i w chwili obecnej nie budzi wątpliwości . Takie stanowisko zajął też Sąd Najwyższy w wyroku z 07.04.2006r. ( sygn. akt IUK 240/05 opubl. M.P.Pr. 2006/07/389), Który stwierdził m.in., iż "umorzeniu niektórych należności z tytułu składek nie sprzeciwia się art. 28 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten rozstrzyga jedynie, iż w przypadku umorzenia należności z tytułu składki bezprzedmiotowe jest dochodzenie należności z tytułu odsetek za zwłokę oraz dodatkowej opłaty." Należy wskazać, że we wniosku o umorzenie skarżąca wniosła o umorzenie zaległości z tytułu należności finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami wyłącznie w części odsetek. ZUS - wydaje się że wychodząc z błędnego założenia, że umorzenie samych odsetek jest niedopuszczalne rozpoznał wniosek jako dotyczący umorzenia zaległości w całości, co jest wykroczeniem poza ramy wniosku. Dokonanie nieprawidłowej wykładni prawa materialnego w tym zakresie i przyjęcie założenia o niedopuszczalności umarzania samych odsetek spowodowało, iż organ w ogóle zaniechał dokonania analizy przesłanek warunkujących możliwość umorzenia należności z tytułu składek ( w zakresie odsetek ) w przypadku Skarżącej. Zatem należy uznać, iż w zaskarżonej decyzji dopuszczono się naruszenia prawa materialnego ( art. 28, art. 24 ust. 2 u.s.u.s. ), które miało wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania (art. 7, 77, 80, i 107 k.p.a. w zw . z art. 123 u.s.u.s.), mogących mieć istotny wpływ na wynik postępowania. W ponownie prowadzonym postępowaniu Zakład, przy uwzględnieniu przedstawionej wyżej oceny prawnej Sądu, zobowiązany będzie do przeprowadzenia ustaleń faktycznych właściwych i niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy umorzenia samych odsetek i oceny zasadności ich umorzenia w ramach przepisów art. 28 u.s.u.s., opartych na tzw. uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne to przyznana organom administracji możliwość wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie, rozwiązań, zgodnie z celami w ustawie określonymi (Z. Janowicz: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1995, s. 270-271). Jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności oznacza, że organ orzekający może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek (w tym odsetek), to jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego rygorom art. 107 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W szczególności zaś decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienie realizować winno wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów postępowania ( inne niż mogące być podstawą wznowienia postępowania ), jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego też sąd orzekł jak w wyroku.