II SA/Rz 781/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Anna Lechowska Sędziowie WSA Jolanta Ewa Wojtyna /spr./ WSA Robert Sawuła Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 30 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi J. K., E. K., J. R., K. M. i R. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania z tytułu wywłaszczonej nieruchomości -skargę oddala- Po rozpatrzeniu wniosku J. K., R. K., K. M., J. R. oraz E. K. o dokonanie waloryzacji i wypłatę odszkodowania wraz z odsetkami za wywłaszczoną nieruchomość, oznaczoną jako działki ewidencyjne nr 24/1 o powierzchni 2954 m. kw. i nr 33/3 o powierzchni 109 m. kw., położoną w obrębie [...], obj. Lwh [...] gm. kat. R., Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] maja 2007r., znak: [...] umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w tej sprawie - w oparciu o art. 104 i 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. Wskazaną decyzję wydano mając na uwadze następujący stan faktyczny. Orzeczeniem z dnia [...] października 1971r. znak: [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, Urząd Spraw Wewnętrznych Oddział Wywłaszczeń - wydanym po rozpoznaniu wniosku Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich - wywłaszczono nieruchomość położoną w obr. [...] i oznaczoną jako działki nr 24/1 o pow. 2954 m. kw. i 33/3 o pow. 109 m. kw., obj. Lwh [...] gm. kat. R., stanowiącą własność nieznanych z miejsca pobytu M. R., Z. S. oraz K. K. po 1/3 części. Orzeczenie to ustalało także odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość w kwocie 10 634,40 zł a oparto je na przepisach art. 1, 3, 7, 8, 14, 21, 22, 28, 30 i 31 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961r. Nr 18, poz. 94). Orzeczenie stało się ostateczne w dniu 9 listopada 1971r. Uwzględniając treść art. 125 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), który stanowi, że roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub organu przedawnia się z upływem lat 10, organ I instancji wystąpił do następcy prawnego podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania tj. do Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych z pytaniem czy rezygnuje z zarzutu przedawnienia przedmiotowego roszczenia. W powyższej kwestii otrzymano negatywną odpowiedź. Jednocześnie organ otrzymał pismo z Sądu Rejonowego w R. Wydziału I Cywilnego informujące, iż przed Sądem tym toczyły się postępowania o zezwolenie na przyjęcie do depozytu sądowego kwoty odszkodowania na rzecz K. K., M. R. i Z. S. (sygn. akt odpowiednio:[...], [...] i [...]), jednakże akta dotyczące tych postępowań zostały wybrakowane w 1980r. Zdaniem Prezydenta Miasta, wobec przedawnienia roszczenia o waloryzację i wypłatę odszkodowania wraz z odsetkami za wywłaszczoną nieruchomość oraz braku zrzeczenia się przez podmiot zobowiązany do jego wypłaty korzystania z zarzutu przedawnienia, postępowanie należało umorzyć. W odwołaniu od decyzji organu I instancji, J. K., R. K., K. M., J. R. i E. K. wnieśli o jej uchylenie i orzeczenie zgodnie z ich wnioskiem, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji stawiając decyzji następujące zarzuty: - naruszenia prawa materialnego tj. art. 132 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r. Nr, 261 poz. 2603) oraz art. 117 § 1 i § 2 i art. 125 § 1 kodeksu cywilnego, - naruszenie prawa procesowego tj. art. 105 § 1 k.p.a. W ocenie odwołujących się, przedawnieniu na podstawie art. 117 kodeksu cywilnego ulegają jedynie cywilnoprawne roszczenia majątkowe, tymczasem roszczenia o rewaloryzację i o odsetki od odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości mają charakter administracyjnoprawny. Według odwołujących się, waloryzacja i naliczenie należnych odsetek następuje w drodze decyzji administracyjnej, przez orzeczenie o skonkretyzowanych uprawnieniach strony postępowania administracyjnego. Pomimo zakończenia postępowania dotyczącego wywłaszczenia, strona zyskuje nowe roszczenie o dokonanie rewaloryzacji, które powinno być skonkretyzowane co do wysokości w drodze decyzji administracyjnej. Na poparcie powyższego stanowiska strona skarżąca wskazała uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1993r., III AZP 3/93, OSNCP 1993/10 poz. 174. Skoro więc roszczenie o rewaloryzację odszkodowania nie ma charakteru cywilnoprawnego a ponadto stanowi nowe roszczenie, to zawarte w kodeksie cywilnym przepisy o przedawnieniu roszczeń nie mogą mieć w takiej sytuacji zastosowania. Niezależnie od tego, Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych nie jest, według odwołujących się, podmiotem uprawnionym do składania oświadczeń o zrzeczeniu się bądź nie korzystania z zarzutu przedawnienia. Dodatkowo powołując się na orzecznictwo sądowe odwołujący się wskazali, iż upływ terminu przedawnienia roszczenia nie jest przesłanką procesową do umorzenia postępowania administracyjnego w oparciu o art. 105 k.p.a. Wojewoda, decyzją z dnia [...] września 2007r., znak:[...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] maja 2007r. W uzasadnieniu wyraził pogląd, iż ustalenia organu pierwszoinstancyjnego nie dają podstaw do dokonania waloryzacji odszkodowania ustalonego decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] października 1971r. w myśl art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, bowiem w świetle tego przepisu można dokonać waloryzacji już ustalonego odszkodowania, ale jeszcze nie wypłaconego. Tymczasem w przedmiotowej sprawie odszkodowanie zostało nie tylko ustalone, ale także złożone do depozytu sądowego, co oznacza spełnienie świadczenia w rozumieniu art. 470 kodeksu cywilnego a tym samym wyczerpane zostały przesłanki z art.105 k.p.a. Wojewoda zwrócił uwagę, że w literaturze prawa cywilnego przyjmuje się założenie, iż każde roszczenie odszkodowawcze ma charakter cywilnoprawny, niezależnie od podstaw jego powstania. Dodatkowo organ odwoławczy podał, że po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego, decyzją z dnia [...] sierpnia 2003r., znak: [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 i art. 151 § 2 k.p.a., stwierdzone zostało, że decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] października 1971r. w części dotyczącej wywłaszczenia działek o numerach 24/1 i 33/3 oraz odszkodowania, została wydana z naruszeniem prawa, bowiem Z. S. – właścicielka w 1/3 powyższych działek bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu wywłaszczeniowoodzskodowawczym. W związku z powyższym, według Wojewody, spadkobiercy Z. S. mogą dochodzić roszczenia odszkodowawczego na podstawie art. 417 1 § 2 kodeksu cywilnego przed sądem powszechnym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję organu II instancji, J. K., R. K., K. M., J. R. oraz E. K. wnieśli o uchylenie tej decyzji w całości, zarzucając naruszenie następujących przepisów: - art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, - art. 117 § 1 i § 2 i art. 125 § 1 kodeksu cywilnego przez przyjęcie, iż roszczenie o waloryzację uległo przedawnieniu oraz, że doszło do skutecznego podniesienia zarzutu przedawnienia, - art. 470 kodeksu cywilnego przez jego zastosowanie, mimo iż wniosek o złożenie odszkodowania do depozytu sądowego był bezpodstawny, - art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. przez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w szczególności przyjęcie, że doszło do ważnego złożenia odszkodowania do depozytu sądowego, - art. 105 § 1 k.p.a. przez wadliwe umorzenie postępowania. W ocenie strony skarżącej brak jest w niniejszej sprawie ustaleń, które uprawniałyby organy do powoływania się na skutki wynikające z przepisów regulujących spełnienie świadczenia poprzez złożenie do depozytu sądowego. Sam bowiem fakt wydania przez sąd postanowień o przyjęciu do depozytu sądowego nie jest tożsamy z ustaleniem czy w istocie kwoty określone tymi postanowieniami zostały do depozytu złożone. Czym innym jest samo zezwolenie sądu na złożenie do depozytu , czym innym zaś rzeczywiste złożenie tych środków na rachunku bankowym sądu. Dopiero w tym ostatnim przypadku można mówić o wystąpieniu skutku z art. 470 kodeksu cywilnego. Brak ustaleń organów w powyższym przedmiocie stanowi rażące naruszenie zasad postępowania dowodowego. Strona skarżąca zwróciła również uwagę, iż bezpodstawne złożenie do depozytu nie zwalnia dłużnika z zobowiązania. Czynność ta musi mieć zatem legitymację w obowiązujących przepisach prawa. Biorąc pod uwagę fakt, iż postępowanie zakończone orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] października 1971r. zostało wadliwie przeprowadzone w zakresie ustalenia miejsca zamieszkania stron, tym samym należy uznać, według strony skarżącej, iż wniosek o złożenie do depozytu sądowego odszkodowania był bezpodstawny, ponieważ w rzeczywistości nie nastąpiła przesłanka natrafienia na przeszkody w wypłacie tego odszkodowania. W odpowiedzi na skargę, Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację, która legła u podstaw wydania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. nr 153 poz. 1269 z 2002 roku / sądy te sprawują w zakresie swej działalności kontrolę pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153 poz.1270 z 2002 roku / zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy , których dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. W myśl przepisu art. 145 P.p.s.a. Sąd obowiązany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej nieważności ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest naruszeniem prawa w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub jeśli zachodzą przyczyny określone w przepisie art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Kontroli takiej podlega decyzja utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji umarzająca , jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne o dokonanie waloryzacji i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Skarżący złożyli wniosek o dokonanie waloryzacji i wypłatę odszkodowania wraz z odsetkami za wywłaszczoną nieruchomość oznaczoną jako działki ewidencyjne nr 24/1 i 33/3 w R., w obrębie [...]. Wywłaszczenie, polegające na odjęciu prawa własności dotychczasowym właścicielom i przeniesieniu na rzecz Państwa nastąpiło orzeczeniem Prezydium WRN znak: [...] z dnia [...] pażdziernika 1971 r. w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości/ Dz. U. Nr 17 poz. 70 z 1958 ze zm./ Wywłaszczenie nastąpiło za odszkodowaniem ,do czego ustawa zobowiązywała organ dokonujący wywłaszczenie i jest elementem koniecznym takiej decyzji. Orzeczenie ustaliło wysokość odszkodowania w wysokości 10.634,40 zł na rzecz nieznanych z miejsca pobytu – Z. S., M. R. i K. K., zobowiązując ubiegającego się o wywłaszczenie – Okręgową Dyrekcję Inwestycji Miejskich do jego wypłaty w terminie przewidzianym w art. 12 ust.2 .Orzeczenie stało się ostateczne w dniu 9 listopada1971 roku. Z uwagi na fakt, że osoby wywłaszczone były w dacie wydania orzeczenia nieznane z miejsca pobytu, Sąd Powiatowy w R., Wydział IV Nieprocesowy postanowieniami w sprawach [...], [...] i [...] zezwolił zobowiązanemu na złożenie do depozytu sądowego należności za wywłaszczoną nieruchomość. Podzielając stanowisko organu I instancji, organ odwoławczy powołał się na przepis art. 132 § 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami zgodnie z którym wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Odszkodowanie – o ile nie zostało wypłacone w terminie ustalonym ustawą – podlega waloryzacji na dzień wypłaty, przy czym do skutków zwłoki lub opóżnienia w zapłacie stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu cywilnego. Przechodząc na grunt prawa cywilnego organ wywodzi, że zgodnie z art. 125 k.c. roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju przedawnia się z upływem lat dziesięciu, co oznacza, że roszczenie o waloryzację przyznanego odszkodowania w rozpatrywanej sprawie uległo przedawnieniu z dniem 10 listopada 1981 roku. Organy wskazały nadto na przepis art.117 k.c. , zgodnie z którym po upływie terminu przedawnienia ten przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba, że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, bowiem podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania nie zrzekł się z korzystania z zarzutu przedawniania. Sąd nie zgadza się z powyższym stanowiskiem , podzielając pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 1993 roku III AZP3/93 a także w wyrokach NSA z 25 czerwca 1999 r sygn. IVSA1118/97 i 9 maja 2005 sygn. OSK1156/04. Ustawa z 12 marca 1958 o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości nie przewidywała przedawnienia roszczeń o wypłatę odszkodowania . Przedawnienie roszczenia ustalonego decyzją następuje jedynie w wypadku , gdy przepis prawa wyrażnie tak stanowi. Takim przepisem szczególnym jest art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 roku o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( Dz. U. Nr 79 poz.464 z 1990 ze zm) stanowiący, że nie wypłacone do dnia wejścia w życie ustawy części odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości wypłaca się jednorazowo po ich zrewaloryzowaniu, w terminie nie dłuższym niż 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Nowela ta weszła w życie w dniu 5 grudnia 1990 roku, a zatem termin do złożenia wniosku o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania upłynął po 6 miesiącach od tej daty. Przepis stanowi o niewypłaconych częściach odszkodowania, jednak w orzecznictwie przyjęło się, że dotyczy on również sytuacji niewypłacenia całego odszkodowania. Ustanowienie przytoczonym przepisem terminu do skutecznego dochodzenia roszczeń o wypłatę zaległych odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości oznacza, że zgłoszone po jego upływie wnioski nie mogą być uwzględnione. Wniosek o wypłatę odszkodowania skarżący zgłosili w dniu 24 stycznia 2007roku , a więc – z przekroczeniem terminu określonego w art. 7 ustawy z 29 września 1990 roku, dlatego – mimo błędnego uzasadnienia, zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zarzut naruszenia przepisu art. 132 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1991 roku o gospodarce nieruchomościami nie mógł być uwzględniony, skoro ustawa ta weszła w życie w dniu 1 stycznia 1998 roku , a orzeczenie wydane zostało na podstawie przepisów ustawy z dnia 12marca 1958 roku, co wskazano wyżej. Nie mogły być też uwzględnione pozostałe zarzuty skargi , bez znaczenia bowiem pozostaje fakt, czy miało miejsce złożenie odszkodowania do depozytu sądowego. Wskazując na powyższe Sąd oddalił skargę na podstawie przepisu art. 151 P.p.s.a.