V SA/Wa 2430/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosława Pindelska, Sędzia NSA Piotr Piszczek, Sędzia WSA Joanna Zabłocka (spr.), , Protokolant Aneta Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2008 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne własne; uchyla zaskarżoną decyzję Pismem z dnia 21 lutego 2007r. A. Z. wniósł o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, odsetek oraz kosztów egzekucyjnych za okres 04.1998r. – 12.1998r. w łącznej kwocie [...] złotych z powodu przedawnienia tych należności. Wnioskodawca stwierdził, że powyższe należności zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, chyba że bieg przedawnienia został przerwany przez odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenia spłaty tych należności na raty i każdą inną czynność zmierzającą do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Natomiast w niniejszej sprawie, jak podaje A. Z., pierwszą czynnością zmierzającą do ściągnięcia zaległych należności o której został on zawiadomiony było upomnienie z dnia [...] czerwca 2004 r. doręczone po upływie 5 lat licząc od dnia, w którym należności te stały się wymagalne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...].04.2007r. znak [...] odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne własne A. Z. w łącznej wysokości [...] złotych. W uzasadnieniu organ stwierdził, że najstarsza składka występująca aktualnie na koncie dłużnika dotyczy 05/1998 roku z terminem płatności tejże składki na dzień 10.06.1998r. A zatem 5 letni okres możliwości dochodzenia należności upływał z dniem 10.06.2003r., nie biorąc pod uwagę skutecznych okresów przerwania biegu terminu przedawnienia. Tak więc zdaniem ZUS zarówno najstarsza składka na koncie dłużnika jak i wszystkie dotyczące późniejszych okresów tj. do 12/1998r. nie uległy przedawnieniu przed dniem 1 stycznia 2003 r., kiedy to weszły w życie nowe zasady przedawnień wprowadzając jednolity 10 letni okres przedawnienia wszystkich wymagalnych należności z tytułu składek. W związku z powyższym do oceny przedawnienia należności w niniejszej sprawie należy stosować przepisy obowiązujące po 1 stycznia 2003 roku. Ponadto organ wskazał, iż umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić również na podstawie art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002r. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) oraz na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zakład analizując pierwszą z powołanych wyżej podstaw umorzenia należności stwierdził, że wnioskodawca nie wypełnił przesłanek wynikających z art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, gdyż miał możliwość skorzystania z restrukturyzacji zadłużenia co wyłączało możliwość zastosowania tego przepisu. Organ wskazał, że dnia 14 listopada 2002 r. dłużnik złożył, na podstawie ustawy z 30.08.2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287 ze zm.) zwaną dalej ustawą o restrukturyzacji, wniosek o restrukturyzację zadłużenia z tytułu składek. Wobec niespełnienia warunków określonych decyzją o restrukturyzacji, decyzją z [...].04.2004 r. ZUS umorzył postępowanie restrukturyzacyjne. W związku z powyższym w ocenie Zakładu w okresie od 14 listopada 2002 r. do 26 kwietnia 2004 r. postępowanie restrukturyzacyjne, zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy o restrukturyzacji, zawieszało bieg terminu przedawnienia należności objętych postępowaniem restrukturyzacyjnym. W dalszej części uzasadnienia Zakład powołując się na art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności, gdyż zarówno dłużnik jak i jego żona uzyskują dochody z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę, a zadłużenie z tytułu składek dochodzone jest w drodze skutecznego postępowania egzekucyjnego. Zobowiązany jest ponadto właścicielem majątku nieruchomego i ruchomego, zatem opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. Z. podtrzymał zarzut bezzasadnego dochodzenia należności z uwagi na ich przedawnienie. Stwierdził również, iż przeprowadzone w jego sprawie postępowanie restrukturyzacyjne nie zawieszało biegu terminu przedawnienia, gdyż organ nie zachował rocznego terminu wynikającego z art. 21 ustawy o restrukturyzacji, na wydanie decyzji o zakończeniu restrukturyzacji. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działający w imieniu ZUS decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. znak [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2007 r. w sprawie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne własne. W uzasadnieniu organ podtrzymał argumentację Zakładu dotyczącą braku przedawnienia składek w niniejszej sprawie. Odnosząc się do zarzutu wnioskodawcy, iż postępowanie restrukturyzacyjne nie zawieszało biegu terminu przedawnienia, Prezes ZUS stwierdził, że postępowanie restrukturyzacyjne zostało umorzone decyzją z dnia [...] kwietnia 2004r., a zatem w terminie określonym w art. 21 ustawy o restrukturyzacji. W związku z powyższym Prezes uznał zarzut Strony za bezpodstawny i podał, iż w okresie od 14 listopada 2002 r. do 26 kwietnia 2004 r. postępowanie restrukturyzacyjne, zgodnie z przepisami ww. ustawy, zawieszało bieg terminu przedawnienia należności objętych postępowaniem restrukturyzacyjnym. Ponadto organ stwierdził, że zgodnie z art. 28 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz.887 ze zm.) należności z tytułu składek mogą być umarzane, z zastrzeżeniem ust. 3a, w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Wobec faktu otrzymywania przez stronę i jego żonę wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę oraz posiadania majątku ruchomego i nieruchomego nie zachodzi wobec strony sytuacja nieściągalności zadłużenia. Reasumując organ orzekający stwierdził, że sytuacja życiowa zobowiązanego nie uniemożliwia mu uregulowania zadłużenia. Na powyższą decyzję A. Z. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw i w konsekwencji jej zastosowanie do składek, które uległy przedawnieniu. W uzasadnieniu skargi podniósł, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa, ponieważ organ orzekający nie uwzględnił przedawnienia należności. Stwierdził, że do dnia 1 stycznia 2003 r. tj. do dnia wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) okres przedawnienia wynosił 5 lat, a więc 1 stycznia 2003 r. jego zobowiązania za okres od maja 1998 r. do grudnia 1998 r. uległy już przedawnieniu Podniósł również, że bieg terminu przedawnienia nie został przerwany przez czynności opisane w art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ani zawieszony wskutek prowadzonego postępowania restrukturyzacyjnego. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – dalej: p.p.s.a., w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wyjaśnić również należy, że zgodnie z art. 145 §1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję, może decyzję w całości lub części uchylić, stwierdzić jej nieważność w całości lub części lub stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem przepisów prawa. Sąd nie ma natomiast możliwości umorzenia zadłużenia skarżącego, ponieważ uprawnienie to jest zastrzeżone do kompetencji ZUS. Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd uznał, że winna ona zostać uchylona. Jak wynika z akt sprawy zadłużenie skarżącego dotyczy okresu od 05/1998r. do 12/1998r. A zatem zaległości te powstały pod rządami ustawy z dnia 25 listopada 1986r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 1989r. Nr 25, poz.137 ze zm.). Ustawa ta została uchylona ustawą z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887) która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999r. W Rozdziale 13 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych zawarte zostały przepisy przejściowe i końcowe, zaś w art. 109 ustawodawca przyjął, że składki na ubezpieczenie społeczne i zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne za okres do 31 grudnia 1998r. płatnicy składek są zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych. Z tak sformułowanego przepisu nie da się wyprowadzić wniosku o stosowaniu do składek należnych przed dniem 1 stycznia 1999r. innych terminów przedawnienia zobowiązań aniżeli dotychczasowe. Oznacza to, że skoro rozliczanie i opłacanie należności za okres do 31 grudnia 1998r. następuje na podstawie przepisów dotychczasowych, to również według uregulowań dotychczasowych należy oceniać ich wymagalność i przedawnienie. Za takim stanowiskiem opowiedział się również Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 9 lutego 2006r. III SA/Wr 517/04 (ONSA/WSA 2006/6/169) i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z 25 czerwca 2007 r. I S.A./Rz 583/07 – wydanym w innej sprawie skarżącego i znanym Sądowi z urzędu. Przyjęcie przez organ orzekający, że do ustalenia okresu przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne należnych za okres do dnia 31 grudnia 1998 r. należy stosować przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz.887 ze zm.) stanowi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Uznając, że do oceny przedawnienia objętych tym postępowaniem zobowiązań skarżącego należy stosować przepisy ustawy z 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, Sąd nie może wypowiedzieć się czy zobowiązania te (w całości lub w części) uległy przedawnieniu, ponieważ, w przedstawionych Sądowi aktach administracyjnych znajdują się tylko niepełne informacje wskazujące, na to że w odniesieniu do zadłużenia skarżącego wobec ZUS miały miejsce zdarzenia powodujące zawieszenie lub przerwanie biegu przedawnienia. W aktach administracyjnych znajduje się decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2004 r. o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego, w związku z niespełnieniem warunków określonych decyzją o warunkach restrukturyzacji z dnia [...].12.2002 r. Decyzja wydana została w oparciu o przepisy ustawy z 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców. Zgodnie z art. 14 ust. 3 tej ustawy bieg terminu przedawnienia płatności należności objętych restrukturyzacją ulega zawieszeniu na okres od dnia wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego, do dnia wydania decyzji o zakończeniu restrukturyzacji. Natomiast zgodnie z art. 21 ustawy o restrukturyzacji decyzja o zakończeniu restrukturyzacji umarzająca postępowanie z powodu niespełnienia warunków powinna być wydana po upływie 15 miesięcy od dnia doręczenia decyzji o warunkach restrukturyzacji, a w przypadku decyzji o warunkach restrukturyzacji doręczonych przed dniem 31 grudnia 2002 r. nie później niż do dnia 30 kwietnia 2004 r., z zastrzeżeniem ust. 1a i 3, organ restrukturyzacyjny wydaje decyzję o zakończeniu restrukturyzacji. Ponieważ w aktach sprawy brak jest dokumentów pozwalających na określenie jakie należności od zobowiązanego objęte były restrukturyzacją, czy decyzja o warunkach restrukturyzacji została doręczona przed 31 grudnia 2002 r, a także czy i od kiedy toczyło się lub toczy się postępowanie egzekucyjne w stosunku do skarżącego, Sąd nie ma możliwości określenia, w stosunku do których należności i na jak długo bieg przedawnienia uległ zawieszeniu lub przerwaniu. Ustaleń tych na podstawie posiadanych dokumentów dokona Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto Sąd zauważa, iż skarżący swój wniosek z dnia 21 lutego 2007 r. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uzasadniał wyłącznie bezpodstawnością dochodzenia należności z powodu ich przedawnienia, powtarzając tę argumentację we wniosku z dnia 14 maja 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy. W obu decyzjach ZUS dominowały natomiast rozważania dotyczące braku podstaw do pozytywnego załatwienia sprawy w oparciu o art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, o co skarżący nie wnosił. Okoliczności te są w rozpoznawanej sprawie bez znaczenia, a zatem ich analiza nie stanowiła również oceny Sądu. Rozpoznając sprawę ponownie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozważy, czy zobowiązania skarżącego uległy przedawnieniu w świetle przepisów ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych . Równocześnie należy wskazać, że przedawnienie należności nie jest podstawą do ich umorzenia, ponieważ umorzyć można tylko te należności, które istnieją, a przedawnione zobowiązania z tytułu składek wygasają. Na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych to, że przedawnione zobowiązania z tytułu składek wygasają wynika wprost z przepisów. Art. 31 ustawy stanowi, że do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio wskazane przepisy Ordynacji podatkowej, w tym art. 59 § 1 pkt 1,3,4,8 i 9 , natomiast art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej stanowi, że zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części z powodu przedawnienia. Ustawa z 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych nie zawierała odesłania do przepisów ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz.U.1993r.Nr108, poz.486 ze zm.) ani następnie do przepisów Ordynacji podatkowej, należy jednak w drodze analogii zastosować do przedawnionych zobowiązań z tytułu składek należnych na podstawie ustawy z 1986 r. przepisy dotyczące przedawnionych zobowiązań podatkowych, tj. przepis art. 26 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, który stanowił, że zobowiązanie podatkowe wygasa przez zapłatę podatku, przedawnienie lub umorzenie , a od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. t.j. 2005. Nr 8, poz. 60 ze zm.) przywołany wyżej art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej, który stanowi, że zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub części na skutek przedawnienia. W przypadku ustalenia, że zobowiązania uległy przedawnieniu, Zakład umorzy postępowanie jako beprzedmiotowe, a ustalenia dotyczące przedawnienia zostaną zawarte w uzasadnieniu decyzji. Mając powyższe okoliczności na uwadze i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.