IV SA/Wa 2455/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Otylia Wierzbicka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2008 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) października 2007 r. nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego - oddala skargę - Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 1994 r. powołując się na art. 157 § 3 kpa odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w P. z dnia [...] kwietnia 1979 r., na podstawie której została przejęta na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość obejmująca działkę nr ew. [...] o pow. 1,3067 ha, położoną w S., stanowiącą własność S. S. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że z zebranego materiału dowodowego, w tym z treści oświadczenia z dnia 26 lutego 1979 r. wynika, że przejęcie nieruchomości na własność Państwa nastąpiło na wniosek strony, która nie wniosła odwołania od wydanej decyzji. Decyzja o przejęciu nieruchomości stała się ostateczna, a zmiana właściciela ujawniona została w ewidencji gruntów. Przejęcie nieruchomości nastąpiło w zgodzie z obowiązującym wówczas prawem, za odszkodowaniem wyliczonym wg. obowiązujących cen dla sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych. Odwołanie od decyzji wniosła S. S. działająca przez pełnomocnika T. S. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2007 r., po rozpatrzeniu odwołania, uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, co następuje: Zgodnie z art. 19 kpa organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Podstawą prawną decyzji, której stwierdzenia nieważności domagała się wnioskodawczyni, tj. decyzji Naczelnika Gminy w P. z dnia [...] kwietnia 1979 r., była ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Ustawa ta przestała obowiązywać w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. Nr 24 poz. 133 ze zm.). W myśl art. 59 ust. 3 tej ustawy, przekazywanie gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa następowało na podstawie decyzji terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Organy te przestały istnieć w związku z wejściem w życie w 1990 r. rozwiązań prawnych dotyczących samorządu terytorialnego. Zgodnie z ustawą z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej (Dz. U. Nr 34 poz. 198 ze zm.) sprawy z zakresu art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. przeszły do właściwości rejonowych organów rządowej administracji ogólnej (tj. kierowników urzędów rejonowych). Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. została zastąpiona ustawą z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 7 poz. 24) i w art. 58 ust. 2 w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 7 poz. 24) - przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu państwa i ustalenie odpłatności powierzyła Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie Agencji Nieruchomości Rolnych). Rozstrzygnięcia zapadają w drodze decyzji. Kolejne zmiany prawa materialnego w związku z reformą ustrojową państwa wprowadzone ustawą z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa (Dz. U. Nr 6 poz. 668) nie wskazały organu właściwego w sprawach dotyczących przejęcia nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. Jeżeli na podstawie aktualnie obowiązującego przepisu art. 52 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. przejęcie nieruchomości na własność Państwa następuje od dnia 21 sierpnia 1992 r. w drodze decyzji Agencji Nieruchomości Rolnych, to organu wyższego stopnia do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przed tą datą należy poszukiwać przez ustalenie właściwego obecnie organu wyższego stopnia w stosunku do organu, który jest właściwy do wydania decyzji w I instancji. Organem tym w stosunku do Agencji jest Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Tak więc organem właściwym do wszczęcia w pierwszej instancji postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy P. jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a nie wojewoda. Skargę na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik wnioskodawczyni - T. S. W skardze nie podnosi żadnych zarzutów w stosunku do zaskarżonej decyzji. Kwestionuje natomiast decyzję Naczelnika Gminy P. zarzucając, że sporną nieruchomość Skarb Państwa wykupił za 60 gr za metr kwadratowy i że obecnie stała się zbędna na cel uzasadniający wykupienie. Wnosi o zwrot spornej nieruchomości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Zgodnie z art. 19 kpa organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydawaniu decyzji administracyjnej powoduje nieważność decyzji bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia. Przepisy o właściwości mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a organy z urzędu muszą przestrzegać swojej właściwości. Organ II instancji rozpoznając w wyniku odwołania sprawę zakończoną decyzją Wojewody [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy P., na podstawie której została przejęta na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość stanowiąca własność S. S. stwierdził, że Wojewoda nie był właściwy do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności kwestionowanej przez wnioskodawczynię decyzji. Minister prawidłowo wywiódł, że wobec braku regulacji prawnych wskazujących organ właściwy w sprawach dotyczących przejęcia nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 24 poz. 133 ze zm.) - ustawa wskazywała organy administracji państwowej stopnia podstawowego, które obecnie już nie istnieją, należy odwołać się do aktualnie obowiązujących przepisów w tym zakresie. Obowiązująca ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniach społecznych rolników (Dz. U. Nr 7 poz. 24) w art. 58 ust. 2 wskazała organ właściwy do orzekania w przedmiocie przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Według tego przepisu decyzję wydaje Agencja Nieruchomości Rolnych. Zgodnie z art. 157 § 1 kpa właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 kpa jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Zatem organem stopnia wyższego w stosunku do Agencji Nieruchomości Rolnych jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji jest zgodne z aktualną linią orzeczniczą NSA, który rozstrzyga spory kompetencyjne (patrz postanowienie z dnia 14 lutego 2004 r., sygn. OW 98/04). Decyzja organu II instancji uchylająca decyzję Wojewody i umarzająca postępowanie przed tym organem jako niewłaściwym jest zgodna z obowiązującym prawem i oznacza, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy P. rozstrzygnie merytorycznie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Zaskarżona decyzja ma charakter procesowy i nie przesądza o prawidłowości decyzji o przejęciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Wniesienie skargi do Sądu przedłużyło postępowanie administracyjne. Organ nie może procedować w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, skoro akta sprawy wraz ze skargą zostały przekazane Sądowi w celu rozpoznania skargi. Żądania zawarte w skardze zwrotu przejętej nieruchomości, które Sąd odczytuje jako żądanie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu nieruchomości nie może być rozważane w tym postępowaniu, bowiem zaskarżona decyzja nie rozstrzyga tej kwestii. Mając na uwadze wszystkie wskazane okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.