II OZ 625/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 31 marca 2008 r. sygn. akt II SA/Ke 11/08 o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi S. S. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku wykonania czynności postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach postanowieniem z dnia 31 marca 2008 r. oddalił wniosek S. S. o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał iż przesłanki finansowe i zarzuty, które powołał skarżący odpowiednio we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w złożonym sprzeciwie nie uzasadniają uwzględnienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy tak w zakresie całkowitym, jak i częściowym. Jak wynika ze złożonego formularza o udzielenie prawa pomocy S. S. nie posiada żadnego majątku, nie ma stałego miejsca pobytu, cierpi choroby układu krążenia, urologicznego i zwyrodnienia stawów. Jedynym jego dochodem jest zasiłek przedemerytalny w wysokości [...] zł netto miesięcznie, przeznaczany w całości na zakup lekarstw i leczenie. Skarżący utrzymuje się jedynie dzięki pomocy syna, który go dożywia. Z wyjaśnień skarżącego udzielonych na wezwanie Sądu I instancji pismem z dnia 23 stycznia 2008 r. wynika, iż całkowity koszt inwestycji polegającej na utwardzeniu i wyłożeniu kostką brukową działki nr [...] w B. "ocenia się na kwotę 1500 tys. zł". Na obecną chwilę wykonano wyrównanie terenu o powierzchni około 2250 m2. Dotychczas wykonane prace S. S. wycenił na kwotę ok. 18.000 zł. Suma ta została już częściowo zapłacona z pieniędzy, które otrzymał w formie pożyczki i darowizny od swojego syna - D. S. - właściciela przedmiotowej działki nr [...] w B. Sąd I instancji podniósł, iż co prawda S. S. osiąga niski, choć stały dochód z zasiłku przedemerytalnego, jednakże znajduje się na utrzymaniu syna, który przekazuje ojcu pokaźne sumy na prowadzone przez niego inwestycje. Wskazania także wymaga, iż - jak wynika z akt administracyjnych - osoby te mają taki sam adres dla doręczeń, a S. S. odbiera przesyłki przeznaczone dla jego syna (K-I-16, K-I-20). Dlatego też Sąd I instancji doszedł do wniosku, iż prowadzi on w rzeczywistości gospodarstwo domowe wspólnie z D. S.. Ze względu na powyższe, twierdzenia skarżącego o przeciwnej treści nie są, zdaniem Sądu i instancji, wiarygodne. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt iż S. S. dokonuje kosztownych inwestycji na należącej do jego syna nieruchomości i korzysta z dostarczanych przez tego ostatniego środków majątkowych, działając tym samym w jego interesie, co prowadzi do wniosku, że obaj współdziałają przy prowadzeniu inwestycji budowlanych na nieruchomości stanowiącej własność D. S.. Działka, na której prowadzone są roboty budowlane, ma powierzchnię 5.300 m2 i znajduje się w atrakcyjnej okolicy [...] gminy M., posiada więc dużą wartość. Jak podkreśla Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, spośród wielu spraw tamtejszego sądu, w których jako skarżący występuje S. S. wynika, iż w planach skarżącego co do zabudowy przedmiotowej działki jest m.in. hotel, restauracja i parking, a ze skargi S. S. toczy się również postępowanie w przedmiocie nakazu rozbiórki stacji tankowania gazem znajdującej się na działce nr [...] w miejscowości W., gmina C. (położoną przy trasie [...]), wybudowaną przez skarżącego bez wymaganego pozwolenia. Świadczy to, zdaniem Sądu I instancji, iż S. S. prowadzi zakrojone na szeroką skalę działania inwestycyjne na obszarze województwa świętokrzyskiego. Niemożliwym, zdaniem Sądu, jest by czynił to bez współudziału syna, na którego nieruchomościach realizowane są przedmiotowe inwestycje, zwłaszcza, iż sam osiąga niskie dochody. Jak podkreślił Sąd Wojewódzki, żądanie przez skarżącego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z powołaniem się na jego niedostatek w sytuacji, gdy operuje znacznymi środkami finansowymi, choć sam formalnie nie posiada żadnego majątku, stanowi obejście przepisu art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Przyznanie prawa pomocy może mieć bowiem miejsce jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy ze względu na ubóstwo wnioskodawcy nie może on ponieść jakichkolwiek wydatków związanych z postępowaniem. Sytuacja taka - w opinii Sądu I instancji - z całą pewnością nie ma miejsca w rozpoznawanej sprawie. Na powyższe postanowienie zażalenie złożył S. S., zarzucając naruszenie art. 246 powołanej ustawy poprzez błędną interpretację polegającą na uznaniu iż posiada on dostateczne środki na pokrycie kosztów postępowania i pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru, a w razie gdyby zażalenie uznane zostało za oczywiście uzasadnione, skarżący na podstawie art. 195 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż pieniądze otrzymane od syna, a przeznaczone na prowadzone przez skarżącego inwestycje budowlane, były mu ofiarowane w formie pożyczki lub darowizny, ale z myślą, iż rozpoczęte inwestycje poczynione na działce nr [...] w B. zapewnią zysk, z którego owe pożyczki zostaną spłacone. Jak podkreśla skarżący, już we wniesionym wcześniej sprzeciwie podkreślał, iż intencją jego syna nie było przeznaczanie swoich oszczędności na poczet opłat sądowych w wprowadzonych przez skarżącego postępowaniach ale chęć zapewnienia mu źródeł dochodu i godnych warunków życia na starość. Obecnie syn skarżącego nie jest zainteresowany ani też nie posiada dostatecznych środków aby udzielić mu kolejnej pożyczki na poczet kosztów sądowych, a skarżący ze swego dochodu w kwocie [...] zł miesięcznie nie jest w stanie poczynić koniecznych oszczędności na poczet opłat. Skarżący podniósł również i ż wbrew temu co stwierdził Sąd I instancji nie znajduje się na utrzymaniu syna i nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa, ani tez jego syn nie współuczestniczy w prowadzonych przez skarżącego inwestycjach budowlanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Przede wszystkim podkreślić należy, że prawo pomocy polega na tym, że strona zostaje zwolniona przez sąd od kosztów sądowych oraz uzyskuje uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu przez sąd adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu bez ponoszenia jego wynagrodzenia i wydatków (art. 244 § 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.) W art. 245 powołanej ustawy przewidziano możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy). Prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy) polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wchodzi zaś w rachubę, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Zatem przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują przyznanie prawa pomocy, po spełnieniu przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Analiza podanych przez wnioskodawcę okoliczności, dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jej wniosku. W niniejszej sprawie z treści złożonego przez skarżącego wniosku wynika, że uzyskuje on niski dochód miesięczny w kwocie [...] zł netto oraz utrzymuje się z pomocy syna. Pomimo jednak tak niskiego miesięcznego dochodu skarżący realizuje inwestycje, które wymagają znacznych nakładów finansowych. Jak podał sam skarżący całkowity koszt inwestycji polegającej na utwardzeniu i wyłożeniu kostką brukową działki nr [...] w B. (która jest własnością syna skarżącego) ocenia na kwote "1500 tyś. zł.", a dotychczas wykonane prace, sfinansowane z otrzymanych od syna pieniędzy, wycenia na sumę około 18 tyś. zł. W tej sytuacji podzielić należy stanowisko Sądu I instancji iż fakt realizacji tego typu inwestycji świadczy o tym, że skarżącego nie można uznać za osobę ubogą, której pomocy winien udzielić Skarb Państwa. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków dożycia) - por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postepowaniou przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 593. W tych okolicznościach przy ocenie sytuacji finansowej skarżącego należy wziąć pod uwagę, że choć on sam osiąga niski dochód w postaci zasiłku przedemerytalnego, to przy pomocy syna, który jako współinwestor sfinansował dotychczasowe prace na działce nr [...] w B. w kwocie 18 tyś. zł. jest w stanie zgromadzić środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 500 zł., a także ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Wyjaśnić trzeba iż ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.