I SA/Po 1045/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwia Zapalska Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędzia WSA Katarzyna Wolna - Kubicka (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Ratajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2008r. sprawy ze skargi A. Ż. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] r . nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia kary porządkowej. I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. przyznaje adwokatowi [...]od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) kwotę [...]zł ([...]) uwzględniającą podatek od towarów i usług w wysokości [...] zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu; III. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/ K. Wolna Kubicka /-/ S. Zapalska /-/ W. Zygmont W toku postępowania kontrolnego wobec A Sp. z o.o. w K. za rok 2003 inspektor Urzędu Kontroli Skarbowej w P. wezwał A. Ż. (pismo z dnia 18 października 2006 r. ) do osobistego stawiennictwa w dniu 9 listopada 2006r. w charakterze świadka. Wezwanie A. Ż. odebrał osobiście w dniu 20 października 2006r., lecz w wyznaczonym terminie nie stawił się w Urzędzie Kontroli Skarbowej. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w P. postanowieniem z dnia [...] r. na podstawie art. 216 § 1, art. 262 § 1 pkt 1, art. 263 § 1 ordynacji podatkowej nałożył karę porządkową na świadka w kwocie 2.500 zł. W dniu [...] 2006r na postanowienie to A. Ż. złożył zażalenie. Zaskarżone postanowienie zostało utrzymane w mocy przez Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] 2006r. W dniu [...] 2007r. A. Ż. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który wyrokiem z dnia 19 czerwca 2007 r. uchylił zaskarżone postanowienie. Wyrok ten nie jest prawomocny. Niezależnie od złożonego zażalenia, wnioskiem z dnia [...] 2006r. (data wpływu do Urzędu Kontroli Skarbowej) A. Ż. wystąpił o uchylenie kary porządkowej. W uzasadnieniu wskazał, że od dłuższego czasu choruje na chorobę przewlekłą, nadciśnienie tętnicze i w dniu 9 listopada 2006 r. nie mógł stawić się na wezwanie. Podniósł, iż przysługuje mu renta chorobowa, jest pod stałą opieką lekarską i zażywa leki moczopędne. W okresach zmiany pogody, tj. zmiany ciśnienia jest "wyłączony" z życia codziennego, leży i wymaga pomocy osób trzecich. Taka sytuacja miała również miejsce w dniach 8-10 listopada 2006 r. Świadek zaznaczył, że w podanym okresie nie mógł podróżować, wychodzić z miejsca pobytu na zewnątrz i sporządzić (doręczyć) usprawiedliwienia. Nadto świadek podkreślił, że jego dochód stanowi renta w wysokości 560 zł, z której ZUS potrąca mu 300 zł na alimenty, w związku z czym na utrzymanie pozostaje 260 zł. Świadek zakwestionował także prawidłowość wezwania wskazując, iż wezwanie odebrał przypadkowo w urzędzie pocztowym w I. odwiedzając córkę. Adresem jego zamieszkania i pobyty jest jednak K. Postanowieniem z dnia [...] 2006r. Urząd Kontroli Skarbowej w P. odmówił uchylenia kary porządkowej. Postanowienie to, jako wydane z naruszeniem przepisów o właściwości, zostało uchylone przez Dyrektora Izby Skarbowej w P. postanowieniem z dnia [...] 2007r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w P. postanowieniem z dnia [...] 2006 r. na podstawie art. 216 § 1, art. 263 § 1 ordynacji podatkowej w zw. z art. 31 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (tekst jedn. z 2004 r., Dz. U. Nr 8, poz. 65 ze zm.) odmówił uchylenia kary porządkowej. W uzasadnieniu wskazano, że świadek mógł usprawiedliwić nieobecność telefonicznie, bowiem na wezwaniu do stawiennictwa podano dwa kontaktowe numery telefonów oraz numer faksu. Świadek nie usprawiedliwił swojej nieobecności oraz nie "zasugerował ewentualnie przełożenia przesłuchania na inny dzień". Nadto świadek nie udokumentował swojego niestawiennictwa z uwagi na stan zdrowia (stosowne zwolnienie lekarskie). W zażaleniu na powyższe postanowienie A. Ż. wniósł o jego uchylenie i zmianę postanowienia w całości, "zawieszenia wykonania" postanowienia do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy, dopuszczenia dowodów z dokumentów i pism znajdujących się w aktach sprawy. Zaskarżonemu postanowieniu zobowiązany zarzucił nieprawidłowe doręczenie (nie na adres jego zamieszkania), "rażące naruszenie prawa", "powierzchowność badania sprawy", stronniczość, sprzeczność z zasadami współżycia społecznego, niesłuszne nałożenie grzywny, rażącą niesprawiedliwość, to, że "przypisana wina budzi wątpliwości", nietrafność wysnutych wniosków, brak obiektywizmu, brak udowodnienia winy umyślnej. Podkreślił, że uzasadnienie postanowienia jest nielogiczne, niespójne oraz nie kieruje się wskazaniami doświadczenia życiowego. Kara porządkowa w wys. 2.500 zł nałożona została niesłusznie, pochopnie, jej wysokość jest nieadekwatna do stopnia przewinienia. Zobowiązany podkreślił, że nie jest on ani podejrzanym ani oskarżonym tylko świadkiem. Skarb Państwa nie poniósł z tego tytułu żadnego uszczerbku finansowego. Zarzucił, iż organ pobieżnie i powierzchownie zapoznał się z pismami odwoławczymi od postanowienia o nałożeniu kary porządkowej. Zdaniem skarżącego organ uznając jego argumentację za niezwystarczającą winien zażądać dodatkowych wyjaśnień dotyczących jego stanu zdrowia (uważając przedstawione przez niego za niewystarczające). A. Ż. zarzucił też organowi nieprawidłowe doręczenie wezwania, gdyż mieszka w K. a wezwanie wysłane było na adres w I., który to ustanowił do doręczeń dopiero z dniem złożenia zażalenia. Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z dnia [...] r. na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 oraz art. 262 § 1 pkt 1 i art. 263 § 2 ordynacji podatkowej utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu wskazał, że w sprawie podjęto wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Wezwanie do stawiennictwa doręczono w sposób prawidłowy, to jest na znany organowi podatkowemu adres zamieszkania świadka, świadek został pouczony o skutkach niestawiennictwa, a po wydaniu postanowienia o wymierzeniu kary porządkowej - o możliwości uchylenia kary przez organ. Zobowiązany w swym interesie powinien przedstawić stosowne środki dowodowe. Nie jest wystarczające zaświadczenie z dnia 7 lipca 2006 r. potwierdzające, że wymaga stałego leczenia farmakologicznego i opieki lekarskiej oraz informację o pomocy udzielonej mu w czasie ostrego dyżuru w dniu 27 kwietnia 2006 r. Świadek nie przedstawił żadnego zwolnienia lekarskiego lub zaświadczenia potwierdzającego brak możliwości stawienia się w charakterze świadka w dniu 9 listopada 2006 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższe postanowienie A. Ż. zarzucił mu naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, nieważność postanowienia, niezgodność postanowienia powołując się na przepis art. 146 Kpa, niezgodność z prawem prowadzonego postępowania, stronniczość, złą interpretację przepisów, naruszenie przepisów proceduralnych, błąd w ustaleniach faktycznych, dowolność uznaniową, nietrafność wysnutych wniosków, niezgodność z zasadami współżycia społecznego. Skarżący ponownie przywołał okoliczności powołane w zażaleniu (zły stan zdrowia, trudna sytuacja materialna, nieprawidłowe doręczenie wezwania na adres w I. a nie w K., gdzie mieszka). Wskazał, że w terminie 3 dni od otrzymania wezwania miał złożyć usprawiedliwienie niestawiennictwa, lecz tego nie zdążył uczynić, gdyż już w trzecim dniu otrzymał postanowienie o nałożeniu kary porządkowej. Zdaniem skarżącego postępowanie prowadzone przez pracownika Urzędu Kontroli Skarbowej, który nałożył na niego karę porządkową jest "odwetem" za to, że Sąd uchylił decyzję wymiarową dot. Spółki A, w której inspektor przeprowadziła w 2004r. kontrolę skarbową. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, co mogło mieść istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.). Organy doszły do nieuprawnionego i przedwczesnego, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału, wniosku, iż skarżący nie usprawiedliwił swojej nieobecności w dniu 9 listopada 2006 r. Zgodnie z treścią art. 262 § 6 o.p. organ podatkowy, który nałożył karę porządkową, może, na wniosek ukaranego, złożony w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia o nałożeniu kary porządkowej, uznać za usprawiedliwione niestawiennictwo i uchylić postanowienie nakładające karę. Właściwa interpretacja powołanego przepisu musi uwzględniać fakt, iż z art. 262 ordynacji podatkowej wynikają dwa środki prawne przysługujące ukaranemu: zażalenie (§ 5) oraz wniosek o uchylenie kary porządkowej (§ 6). Podkreślenia wymaga, iż każdy z przysługujących środków prawnych rodzi odmienne skutki. Zażalenie powoduje bowiem weryfikację przez organ odwoławczy zasadności samego ukarania (w tym także, co do jego wysokości), natomiast wniosek o uchylenie kary porządkowej ma charakter węższy, bowiem ocenie w postępowaniu wywołanym tym wnioskiem nie podlega postanowienie o ukaraniu karą pieniężną, a wyłącznie fakt, czy niestawiennictwo zostało usprawiedliwione. Środek ten jest zatem aktualny wówczas, gdy podnosi okoliczności usprawiedliwiające powstanie okoliczności, stanowiących podstawę decyzji organów podatkowych o ukaraniu. Jednocześnie trzeba mieć na uwadze, iż Rozdział 22 ordynacji "Kary porządkowe" znajduje się w Dziale IV ordynacji podatkowej zatytułowanym "Postępowanie podatkowe". Wydanie postanowienia o odmowie uchylenia kary porządkowej winno zatem uwzględniać zasady ogólne postępowania podatkowego, w tym "zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych (art. 121 § 2 ordynacji podatkowej), jak i zasadę udzielania przez organ podatkowy informacji i wyjaśnień (art. 121 § 2 ordynacji podatkowej). Nie może ulegać wątpliwości, iż w postępowaniu wywołanym wnioskiem o uchyleniu kary grzywny znajduje zastosowanie także (choć z pewnymi zastrzeżeniami, o czym niżej) zasada prawdy obiektywnej (art. 122 ordynacji podatkowej). Skoro świadek (który w postępowaniu w przedmiocie wymierzenia grzywny, jak i będącym następstwem tego postępowania - postępowaniem wywołanym wniesieniem wniosku o uchylenie kary grzywny ma status strony takiego postępowania) wskazał na okoliczności, które jego zdaniem usprawiedliwiają niestawiennictwo, to obowiązkiem organu było staranne odniesienie się do wskazanej przez świadka argumentacji. W przypadku wątpliwości w tym zakresie obowiązkiem organu było wezwanie świadka do złożenia stosownych wyjaśnień, czy przedłożenia dokumentów, które mogłyby te wątpliwości rozwiać. Oczywistym jest, iż na organie nie spoczywał w tym przypadku obowiązek samodzielnego pozyskiwania dokumentów, jednak interpretując treść art. 262 § 6 w świetle powyższych zasad w razie wątpliwości powyższe zasady nakazywały mu wezwanie strony do uzupełnienia wniosku w taki sposób, by wątpliwości te zostały wyjaśnione. Argumentacja organów dotycząca możliwości poinformowania przez świadka organu o swoim niestawiennictwie, czy możliwość wskazania przez świadka innego terminu przesłuchania jest chybiona, bowiem wykracza poza zakres przedmiotowy wniosku o uchylenie kary grzywny, w którym, o czym była mowa, obowiązkiem organu jest badanie wystąpienia przesłanki "usprawiedliwionej nieobecności" rozumianej jednak nie jako obowiązek powiadomienia organu przez świadka o tym, iż nie stawi się w terminie przesłuchania, ale jako obiektywny stan rzeczy polegający na wystąpieniu okoliczności usprawiedliwiających niestawienie się świadka w terminie wyznaczonym przez organ. Tymczasem uzasadnienie organu pierwszej instancji poza opisem przebiegu sprawy i wskazaniem możliwości, jakie miał świadek, aby usprawiedliwić swoje stawiennictwo, ocenę przesłanki z art. 262 § 6 ordynacji podatkowej ograniczył do jednego zdania, wskazując, że "Pan Ż. we wniosku o uchylenie kary nie udokumentował też swojego niestawiennictwa z uwagi na stan zdrowotny (stosowne zwolnienie lekarskie). Organ odwoławczy z kolei poprzestał na stwierdzeniu, iż wezwanie do stawiennictwa zostało doręczone w sposób prawidłowy. Wprawdzie odniósł się do problemu istnienia "usprawiedliwionego niestawiennictwa" w sposób szerszy, niż organ pierwszoinstancyjny, jednak nie w sposób wyczerpujący. Wskazanie, iż zobowiązany powinien przedstawić stosowne środki dowodowe, a nie przedstawił żadnego zwolnienia lekarskiego lub zaświadczenia o stanie zdrowia potwierdzającego brak możliwości stawienia się w charakterze świadka w dniu 9 listopada 2006 r. nie jest wystarczające i powoduje, iż uzasadnienie nie spełnia wymogu z art. 210 § 4 o.p. W dalszej części uzasadnienia organ powiela błąd organu pierwszej instancji akcentując istnienie okoliczności nieistotnych dla rozstrzygnięcia, to jest możliwość skontaktowania się z organem telefonicznie lub za pośrednictwem faksu, podczas, gdy postępowania świadka w tym zakresie pozostaje bez wpływu na ocenę przesłanki z art. 262 § 6 ordynacji podatkowej. Błędny jest pogląd, iż w przypadku wątpliwości co do stanu zdrowia świadka, zbędne było zwracanie się do świadka o przesłanie stosownych dokumentów i wyjaśnień. Wspomniane wyżej zasady ogólne postępowania podatkowego nakazują organowi szczególną dbałość o wydanie orzeczenia na podstawie całokształtu materiału, co w sprawie o uchylenie postanowienia o ukaraniu świadka grzywną sprowadza się do wnikliwej oceny okoliczności usprawiedliwiających zdaniem świadka jego niestawiennictwo. W związku z tym obowiązkiem organu było odniesienie się do twierdzeń świadka w zakresie istnienia schorzeń wymienionych we wniosku i - w razie wątpliwości - wezwanie go o uzupełnienie wniosku o stosowne dokumenty. Naruszenie powyższych zasad ogólnych, oraz niewystarczające - także w świetle art. 210 § 4 o.p. odniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia do kwestii wystąpienia przesłanki z art. 262 § 6 o.p powoduje, iż w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W tej sytuacji zaskarżone postanowienie, należało, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. należało uchylić. Odnosząc się do zarzutu błędnego doręczenia świadkowi wezwania do stawiennictwa, zważyć należało, iż w tym zakresie organy prawidłowo uznały, iż wezwanie zostało doręczone skutecznie. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru widnieje bowiem podpis skarżącego, stąd nie ma wątpliwości co do tego, iż zapoznał się on z wezwaniem. Doręczenie wezwania na adres w I. nie może zatem usprawiedliwiać niestawiennictwa świadka. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., natomiast o wstrzymaniu zaskarżonego postanowienia - na podstawie art. 152 p.p.s.a. /-/ Włodzimierz Zygmont /-/ Sylwia Zapalska /-/ Katarzyna Wolna-Kubicka