VI SA/Wa 2102/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Maria Jagielska Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka (spr.) Protokolant Katarzyna Grzelak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2008 r. sprawy ze skargi E. R. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia patentu na wynalazek oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2007 r. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2007 r. o odmowie udzielenia patentu na wynalazek pt. "Sposób i układ uzdatniania cieczy przez napowietrzanie" nr P 332032 zgłoszonego przez E. R.. Do wydania tej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Podaniem z dnia 25 czerwca 1999 r. r. E. R. wniósł o udzielenie patentu na wynalazek pt. "Sposób i układ uzdatniania cieczy przez napowietrzanie". Urząd Patentowy zawiadomieniem z dnia [...] września 2006 r. wydanym na podstawie art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (tekst jednolity Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.), dalej zwanej p.w.p., powiadomił zgłaszającego, że zgłoszenie nie spełnia wymogów art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (tekst jednolity: Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 ), dalej zwanej ustawą o wynalazczości, mającym zastosowanie na podstawie art. 315 ust. 3 p.w.p. Wskazał, iż zgłoszone rozwiązanie w zakresie sposobu uzdatniania cieczy przez napowietrzanie sprowadza się do pobrania cieczy, zmieszania jej z powietrzem lub tlenem oraz wprowadzenia mieszaniny z powrotem do zbiornika, przy czym kontroluje się właściwości cieczy. Taki sposób jest znany z polskiego zgłoszenia opisu patentowego nr P 320094 oraz z polskiego opisu patentowego nr 169608. Z pierwszego ww. opisu znana jest uniwersalna dyszostrumienica do mieszania i/lub napowietrzania cieczy, w której jest realizowane: pobór cieczy, napowietrzanie i wprowadzenie napowietrzonej cieczy ponownie do zbiornika. Z drugiego opisu patentowego znany jest sposób i układ do rekultywacji zbiorników wodnych, polegający na wymuszonym przepływie wody przez kanał, gdzie wodę oczyszcza się i natlenia, a następnie doprowadza do zbiornika. Możliwość kontroli procesu przez badanie parametru i wykorzystaniu danych do sterowania procesem jest również typowa i oczywista. Odnosząc się do układu do uzdatniania cieczy przez napowietrzanie, Urząd Patentowy stwierdził, iż nie nadaje się do opatentowania ponieważ jest rozwiązaniem oczywistym. Układ składa się z typowych elementów zastosowanych zgodnie ze swoim przeznaczeniem, wymaganych w tego rodzaju instalacji, do realizacji procesu napowietrzania cieczy. Odpowiednie czujniki są umieszczane zawsze tam, gdzie jest to technologicznie uzasadnione dla prawidłowego przebiegu procesu. Organ wyznaczył termin na zajęcie stanowiska. W odpowiedzi na zawiadomienie zgłaszający uznał za słuszny zarzut organu, że znany jest sposób uzdatniania cieczy przez napowietrzanie ale podniósł, iż zastosowanie w jego rozwiązaniu elektrycznie sterowanej nastawnej pompy strumieniowej oraz oparte na wieloletnich doświadczeniach, odpowiednie dostosowanie do niej pozostałych elementów sposobu i układu czyni rozwiązanie nowym, nieoczywistym i oryginalnym. Wskazał, iż o nieoczywistości sposobu i dostosowanego do niego układu świadczą nieosiągalne innymi sposobami efekty techniczne, eksploatacyjne i ekonomiczne. Zawiadomieniem z dnia [...] lutego 2007 r. Urząd Patentowy ponownie powiadomił zgłaszającego, że zgłoszenie nie spełnia wymogów art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości. Podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko, że zgłoszone rozwiązania wynikają w sposób oczywisty ze znanego stanu techniki. Wskazał, że rozwiązanie dotyczące sposobu i układu przedstawione są ogólnikowo, nie podają szczegółów; takie ogólne informacje są znane. Wskazał ponadto książkę J. Suschka, J. Zieliński, E. Glajcar, Urządzenia do natleniania ścieków, Podstawy teoretyczne i projektowanie, Arkady, Warszawa, 1979, str. 159, 160 z której znane i wykorzystywane są tlenowe czujniki pozwalające na bezpośredni pomiar, przekazywanie i rejestrowanie stężeń tlenu w komorach natleniania. Prowadzenie napowietrzania, z ciągłą kontrolą odpowiedniej właściwości cieczy, pozwalającej na sterowanie procesem jest możliwością oczywistą uznał organ za oczywiste, również za oczywiste uznał zastosowanie w układzie nastawnej pompy przetłaczającej., której praca może być sterowana odpowiednim urządzeniem zapropagowanym zgodnie z wymaganymi warunkami. Organ wyznaczył ponowny termin na zajęcie stanowiska. W odpowiedzi na zawiadomienie zgłaszający podtrzymał swoje stanowisko, iż jego rozwiązanie jest nowe i nieoczywiste, o czym świadczą efekty techniczne, eksploatacyjne i ekonomiczne. Podkreślił, iż nowość i nieoczywistość nadaje zastosowanie w nim nadzwyczajnego dla tego typu rozwiązań środka technicznego - elektrycznie sterowanej nastawnej pompy strumieniowej, która wykazuje nieoczekiwane, nadzwyczajne właściwości jako reaktor do rozpuszczania powietrza w cieczy. Wskazał, iż przeważająca część doprowadzanego do strumienicy powietrza rozpuszcza się tworząc emulgat, czyli jednorodną mieszaninę cieczy o zwiększonej zawartości rozpuszczonego powietrza i powietrza w postaci zawieszonych w cieczy mikropęcherzyków. Podkreślił ponadto, iż opisanego powyżej mechanizmu działania nie umieścił w opisie patentowym z obawy przed jego ujawnieniem. Stwierdził, iż opis napowietrzania ścieków, z jego pomiarem i sterowaniem ze wskazanej w zawiadomieniu z dnia [...] lutego 2007 r. pozycji książkowej nie stanowi dla niego przeciwstawienia bowiem jest jedynie rozszerzeniem przestawionego przez niego w zgłoszeniu stanu techniki. Urząd Patentowy decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. odmówił udzielenia patentu na przedmiotowy wynalazek. W uzasadnieniu swojej decyzji powtórzył zarzuty z zawiadomień, iż rozwiązania wynikają w sposób oczywisty ze znanego stanu techniki; sposób uzdatniania cieczy przez napowietrzanie jest znany, znane jest i stosowane wykorzystanie tlenowych czujników pozwalających na bezpośredni pomiar, przekazywanie i rejestrowanie stężeń tlenu w komorach natleniania. Oczywiste jest również zastosowanie w układzie nastawnej pompy przetłaczającej, której praca może być sterowana odpowiednim urządzeniem zaprogramowanym zgodnie z wymaganymi warunkami. Ponadto organ stwierdził, iż zastosowanie wybranego urządzenia nie określa sposobu; w zastrzeżeniu dot. sposobu nie wskazano żadnych warunków zasysania cieczy, mieszania jej z tlenem oraz ponownego wprowadzania do zbiornika co oznacza, że czynności te prowadzi się w sposób typowy. Odnoście do układu do uzdatniania cieczy przez napowietrzanie Urząd Patentowy stwierdził, iż sprowadza się on do ustawienia typowych urządzeń, zastosowanych zgodnie ze swoim przeznaczeniem. Zastosowana odpowiednia odmiana strumienicy jest oczywista dla specjalisty, również dobór odpowiednich czujników, pozwalających na kontrolę, ocenę i ewentualną regulację pracy poszczególnych elementów układu. Organ wskazał, iż zgłaszający nie wskazał w opisie żadnych efektów technicznych, eksploatacyjnych i ekonomicznych, na które powołał się w odpowiedzi na postawiony zarzut o braku ustawowych warunków do uzyskania ochrony na rozwiązanie. Podkreślił, że w żadnym zawiadomieniu nie kwestionował braku nowości zgłoszonych rozwiązań a stawiał zarzut oczywistości rozwiązań w świetle znanego stanu techniki, podczas, gdy zgłaszający wykazuje nowość swojego rozwiązania. Od powyższej decyzji zgłaszający złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podkreślał nowość swojego rozwiązania oraz uzyskanie nadzwyczajnych efektów technicznych do w pełni kontrolowanego, precyzyjnego napowietrzania wody w stawach i innych zbiornikach hodowlanych. Urząd Patentowy po ponownym rozpatrzeniu sprawy zgłoszenia wynalazku pt. "Sposób i układ uzdatniania cieczy przez napowietrzanie" nr P 332032, zgłoszonego przez E. R., decyzją z dnia [...] września 2007 r. wydaną na podstawie art. 10 ustawy o wynalazczości, mającej zastosowanie na podstawie art. 315 ust. 3 p.w.p. oraz na podstawie art. 245 ust. 1 p.w.p. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojej decyzji podał, że zakres żądanej ochrony w zastrzeżeniu niezależnym dotyczącym sposobu uzdatniania cieczy został określony bardzo ogólnikowo. Czynności wymienione w części znamiennej (zasysanie wody ze zbiornika, zmieszanie jej z powietrzem i/lub tlenem oraz wprowadzenie mieszaniny z powrotem do zbiornika) są znane ze stanu techniki. W sposobie nie wskazano żadnych innych cech wynalazku, które umożliwiłyby odróżnienie zgłoszonego rozwiązania od stanu techniki. Układ wg zastrzeżenia niezależnego składającego się ze zbiornika z podłączoną do niego pompą, do której podłączona jest nastawna pompa strumieniowa jest analogicznym rozwiązaniem, znanym z opisu patentowego nr PL 169608. Stosowanie odpowiednich czujników w urządzeniach natleniających, które pozwalają na automatyczną regulację ilości dostarczanego do układu tlenu, jest znany z publikacji J. Suschka, J. Zieliński, E. Glajcar, Urządzenia do natleniania ścieków, Podstawy teoretyczne i projektowanie, Arkady, Warszawa, 1979, zatem wynika z sposób oczywisty ze stanu techniki. O nowości i nieoczywistości nie może świadczyć zastosowanie nadzwyczajnego środka technicznego, tj. elektrycznie sterowanej nastawnej pompie strumieniowej bowiem jej konstrukcja nie została bliżej określona ani w zastrzeżeniach, ani w opisie (poza wskazaniem, iż jest sterowana elektrycznie, co nie ujawnia jej całej konstrukcji). Ponadto organ stwierdził, iż nie wskazano żadnych "nieosiągalnych innymi sposobami efektów technicznych, eksploatacyjnych lub ekonomicznych", na które zgłaszający powołuje się. Pismem z dnia [...] października 2007 r. określonym jako "odwołanie o ponowne rozpatrzenie sprawy w związku z wydaną decyzją" złożył E. R.. Pismo uznane za skargę zostało przesłane do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze skarżący ponowił zarzut o przeoczeniu i nieuwzględnieniu faktu emulgacji powietrza z cieczą, który w jego ocenie świadczy o nieoczywistości rozwiązania. W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy wnosił o jej oddalenie jako bezzasadnej podkreślając, iż skarżący nie podał w zgłoszeniu informacji o tworzeniu się emulgatu, ani żadnych danych pozwalających na określenie stopnia zemulgowania mieszaniny. Podtrzymał swoje stanowisko, że zgłoszone rozwiązania wynikają w sposób oczywisty ze znanego stanu techniki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Zgłoszenie wynalazku zostało dokonane w Urzędzie Patentowym w dniu 25 czerwca 1999 r. a więc przed wejściem w życie ustawy p.w.p. Stosownie do art. 315 ust. 3 p.w.p., ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu, prawa ochronnego albo prawa z rejestracji ocenia się według przepisów obowiązujących w dniu zgłoszenia wynalazku, wzoru użytkowego, znaku towarowego albo topografii układów scalonych w Urzędzie Patentowym, a zatem według przepisów ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości. W myśl art. 10 ustawy o wynalazczości, wynalazkiem podlegającym opatentowaniu jest nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, nie wynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące się nadawać do stosowania. Aby dane rozwiązanie o charakterze technicznym mogło zostać opatentowane, musi spełnić trzy kryteria tzw. zdolności patentowej: 1) nowość, 2) nieoczywistość (rozwiązanie nie wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki), 3) stosowalność (rozwiązanie może nadawać się do stosowania). Z nowością mamy do czynienia wtedy, gdy dane rozwiązanie nie było wcześniej udostępnione do wiadomości powszechnej w sposób ujawniający dla znawcy przedmiotu dostateczne dane do jego stosowania, w szczególności przez publikację, jawne stosowanie lub prezentację na wystawie publicznej. Z nieoczywistością mamy do czynienia wtedy, gdy dane rozwiązanie nie wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki, przez który należy rozumieć wszystko, co zostało ujawnione przed datą, wg której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania patentu. Przyjmuje się, że rozwiązanie może nadawać się do stosowania, jeżeli jest rozwiązaniem zupełnym, tzn. pozwalającym na osiągnięcie rezultatu bez potrzeby dokonywania rozwiązań dodatkowych, przekraczających zwyczajne zabiegi adaptacyjne. Braki w tym zakresie mogą wynikać bądź z niedopracowania samego rozwiązania, bądź z wad dokumentacji. W tym drugim przypadku mówi się o potrzebie należytego ujawnienia wynalazku, bez czego patent nie może być udzielony. Dokumentacja wynalazku ma ujawniać jego istotę, przez co należy rozumieć przedstawienie wszystkich potrzebnych danych, które pozwoliłyby znawcy dane rozwiązanie stosować. Bez takiego ujawnienia patent nie może być udzielony (wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 marca 2004 r., sygn. akt II SA 3449/02, LEX nr 150629). Jak wynika z cyt. art. 10 ustawy o wynalazczości, nieoczywistość rozwiązania jest odrębną, niezależnie od wymogu nowości, przesłanką dla uzyskania ochrony. Oceniane rozwiązanie może być bowiem nowe, lecz mimo to może wynikać w sposób oczywisty ze stanu techniki. Powodem odmowy udzielenia patentu na zgłoszone przez skarżącego rozwiązanie pt. "Sposób i układ uzdatniania cieczy przez napowietrzanie" był zarzut braku nieoczywistości. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że metodą zmierzającą do ustalenia, czy wynalazek spełnia kryterium nieoczywistości jest ustalenie najbliższego stanu techniki, jako jednej lub kilku publikacji, na tle których specjalista najłatwiej doszedłby do wynalazku. Następnie formułuje się problem techniczny, poprzez określenie cech zastrzeganego wynalazku, które nie występują w najbliższym stanie techniki. Zabieg ten pozwala na ocenę postępu technicznego wnoszonego przez wynalazek. W rezultacie, w wyniku powyższych ustaleń, udziela się odpowiedzi na pytanie, czy specjalista znający najbliższy stan techniki, przy rozpatrywaniu problemu technicznego zastosowanego w wynalazku miałby możliwość bez dokonań twórczych, w sposób zawodowo rutynowy, dojść do zastrzeganego rozwiązania (wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 listopada 2004 r., sygn. akt II SA 4734/03, LEX nr 177405). Z oczywistością mamy do czynienia wtedy, gdy dane rozwiązanie wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki, przez który należy rozumieć wszystko, co zostało ujawnione przed datą, wg której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania patentu. Skarżący zdaje się traktować przesłankę nowości jako tożsamej z nieoczywistością. Urząd Patentowy postawił zarzut braku nieoczywistości zgłoszonemu rozwiązaniu, podczas, gdy skarżący w odpowiedzi na zawiadomienia wykazywał nowość swojego rozwiązania. Należy podkreślić, iż skarżący dokonując zgłoszenia w dwóch kategoriach: sposobu i urządzenia (układu) określił ogólnikowo zakres żądanej ochrony zarówno w odniesieniu do sposobu, jak i do układu. Ogólnikowe sformułowanie zastrzeżeń patentowych dało podstawę do postawienia zarzutu braku nieoczywistości w oparciu o stan techniki wynikający z opisu patentowego nr PL 169608, opisu patentowego ze zgłoszenia nr P 320094, ze wskazanej publikacji książkowej z 1979 roku. Ogólnikowy zakres żądanej ochrony jest stwierdzeniem faktu, natomiast ze sformułowania zawartego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wydaje się, iż Urząd Patentowy uczynił z tego również zarzut skarżącemu. Ocenie ustawowych warunków wymaganych dla udzielenia patentu zostało poddane zgłoszenie, jakiego dokonał skarżący. Skarżący w zgłoszeniu w odniesieniu do sposobu uzdatniania cieczy przez napowietrzanie wskazał, iż sposób polega na pobieraniu ze zbiornika cieczy, kierowaniu jej do pompy strumieniowej, w której woda zostaje zmieszana z powietrzem i/lub tlenem, po czym mieszanina zostaje z powrotem wprowadzona do zbiornika, przy czym właściwości cieczy są ciągle mierzone przez umieszczoną w zbiorniku sondę połączoną z urządzeniem sterującym, które steruje pracą pompy strumieniowej; w odniesieniu do układu do uzdatniania cieczy przez napowietrzanie wskazał, iż zawiera pompę przetłaczającą oraz nastawną pompę strumieniową, która łączy się z urządzeniem rozprowadzającym umieszczonym w zbiorniku, a także sondę pomiarową, sprzęgniętą z urządzeniem sterującym połączonym z pompą przetłaczającą i pompą strumieniową. Zasadnie Urząd Patentowy uznał, iż przedstawione powyżej rozwiązania zarówno w odniesieniu do sposobu jak i układu nie różnią się od rozwiązań znanych ze stanu techniki, które zostały powołane w zaskarżonej decyzji. Nieosiągalne innymi sposobami efekty techniczne, eksploatacyjne lub ekonomiczne, na które zgłaszający powoływał się w postępowaniu, nie zostały wskazane w zgłoszeniu, jak również nie wynikają z żadnych innych danych. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu, co w świetle art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skutkuje oddaleniem skargi.