II SA/Gd 764/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wanda Antończyk (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska Sędzia NSA Zdzisław Kostka Protokolant Sekretarz Sądowy Ilona Panic po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2008 r. na rozprawie sprawy ze skargi I. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 marca 2006 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 3 września 2005 r., nr [...]. Zaskarżoną decyzją z dnia 31 marca 2006 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 3 września 2005 r. odmawiającą przyznania I. Z. świadczenia pielęgnacyjnego. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcia organy obu instancji wskazały, iż wnioskodawczyni nie spełnia ustawowych przesłanek określonych w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. Nr 35, poz. 305 ze zm.) warunkujących przyznanie świadczenia. Organy ustaliły, że I. Z., pomimo sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką, nie zrezygnowała z tego powodu z wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W przeszłości bowiem wnioskodawczyni ani nie pracowała, ani nie poszukiwała pracy. Nie pracowała także wówczas, gdy nie miała jeszcze niepełnosprawnej córki. W ocenie organów okoliczność ta wskazuje, iż wnioskodawczyni nie podejmowała zatrudnienia z innego powodu niż konieczność opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymagane jest łączne spełnienie przesłanek z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sytuacji gdy wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub nie podejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki", brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku. Jednocześnie organ II instancji kierując się zasadą wynikającą z art. 9 kpa polegającą na powinności należytego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych , które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków wskazał, że wnioskodawczyni może spełniać kryteria niezbędne do przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka na pokrycie zwiększonych wydatków związanych z rehabilitacją lub kształceniem dziecka / art. 13 ustawy/ bądź do zasiłku pielęgnacyjnego należnego niepełnosprawnemu dziecku w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji / art. 16 ustawy/. Wskazano jednocześnie, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku I. Z. domagała się uchylenia wydanych w sprawie decyzji administracyjnych. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała na swoją trudną sytuację materialną i rodzinną oraz na stan zdrowia córki wymagający sprawowania stałej opieki. Jednocześnie skarżąca wskazała, że miała wcześniej przyznane świadczenie pielęgnacyjne i w tej sytuacji wnosi o "przywrócenie jej tych pieniędzy." W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która to kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga jest zasadna. Przedmiotem postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie było ustalenie, czy skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną córką M. Z. Do akt sprawy został złożony wniosek skarżącej z dnia 5 sierpnia 2005r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z zaświadczeniami o dochodach uzyskanych przez członków rodziny skarżącej w 2004r. oraz orzeczenie z dnia 18 lipca 2002r. o stopniu niepełnosprawności M. Z. Z dowodów przedłożonych przed organem I instancji wynika, że rodzina skarżącej składa się z trzech osób, spełnia kryterium dochodowe dla uzyskania świadczeń, a nadto, że jeden z członków rodziny- M. Z. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, przy czym niepełnosprawność ta istnieje od 22 sierpnia 1988r. Żadne inne dowody przed organem I instancji nie zostały złożone ani przedłożone Sądowi. Z odwołania skarżącej wynika natomiast, że urodziła i wychowała 11 dzieci, w tym trójkę dzieci niepełnosprawnych i nie pracowała zawodowo opiekując się dziećmi. Zgodnie z obowiązującym w dacie podjęcia zaskarżonej decyzji przepisem art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rozpoznawanej sprawie organy uznały, że brak zatrudnienia skarżącej nie jest spowodowany koniecznością opieki nad niepełnosprawną córką M., albowiem skarżąca ani nie pracowała w przeszłości, ani nie poszukiwała pracy. Organy wskazały również, że skarżąca winna wskazać okoliczności i sytuacje , które uprawdopodobniają taki stan rzeczy i pozwalają na dokonanie pełnej oceny przez organ. Koniecznym było wykazanie związku między niewykonywaniem zatrudnienia a niepełnosprawnością córki. Organ wskazał, że w świetle zgromadzonych dowodów związek taki nie zachodzi, a zatem brak jest podstaw, dla których można przyjąć, iż miała miejsce rezygnacja z przyszłego niewykonywanego dotychczas zatrudnienia. W ocenie Sądu wskazane okoliczności nie mogły być podstawą odmowy przyznania świadczenia, a stanowisko organów administracji nie zasługuje na uwzględnienie. W szczególności podkreślić należy, że organy obu instancji oparły się jedynie na wyżej przytoczonym wniosku oraz na orzeczeniu o niepełnosprawności, a organ II instancji również na oświadczeniu skarżącej, iż nie pracowała zawodowo. Powołany wyżej materiał dowodowy zgromadzony przed organem I instancji i przedłożony Sądowi nie dawał podstaw do podjęcia w niniejszej sprawie decyzji zarówno pozytywnej, jak też negatywnej, nie został on też uzupełniony przez organ II instancji. Z cytowanego przepisu art. 17 ust. 1 nie wynika aby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uwarunkowane było wcześniejszym wykonywaniem pracy lub jej poszukiwaniem. Należy zauważyć, iż świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w cytowanym przepisie, przysługuje w dwóch odmiennych stanach faktycznych. Pierwszy z nich ma miejsce wówczas, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia faktycznie rezygnuje z wykonywanej dotychczas pracy. Drugi natomiast występuje wówczas, gdy dana osoba w ogóle "nie podejmuje zatrudnienia", przy czym bez znaczenia jest, czy osoba ta wykonywała wcześniej jakąś pracę czy też nie. Okoliczność ta może mieć jedynie znaczenie dla ustalenia przyczyn z powodu których dana osoba nie podejmuje pracy. W każdym bowiem przypadku "rezygnacja" lub "niepodejmowanie zatrudnienia" musi być powiązane z celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. O ile dość łatwo można ustalić związek przyczynowy pomiędzy koniecznością opieki, a rezygnacją z zatrudnienia, to ustalenie takiego związku pomiędzy "niepodejmowaniem zatrudnienia", a koniecznością opieki nasuwa szereg trudności. Zdaniem Sądu, dla wykazania przesłanki niepodejmowania zatrudnienia nie można żądać od strony przedstawienia np. konkretnej - skierowanej do rodzica dziecka lub opiekuna - oferty pracy. Trudno bowiem wymagać, aby osoba opiekująca się niepełnosprawnym dzieckiem tylko dlatego poszukiwała pracy, aby wykazać organowi, iż nie podejmuje jej w związku z opieką nad dzieckiem. Należy zauważyć, iż aktywność osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem skierowana jest właśnie na sprawowanie tej opieki, a nie na poszukiwanie zatrudnienia dla potrzeb otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ust. 1 wymaga aby dana osoba: 1/ nie podejmowała zatrudnienia, 2/ powodem tego była opieka nad niepełnosprawnym dzieckiem. Niepodejmowanie więc zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o którym mowa w tym przepisie, oznacza wyłącznie niemożność podjęcia pracy z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. W toku postępowania administracyjnego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ powinien ustalić, czy strona występująca z żądaniem przyznania jej tego świadczenia znajduje się w takiej sytuacji życiowej i rodzinnej, że gdyby nie sprawowała opieki nad chorym dzieckiem, a zostałaby jej zaoferowana praca to byłaby gotowa do jej podjęcia. Organ powinien ustalić, czy osoba opiekująca się niepełnosprawnym dzieckiem w sytuacji gdyby nie sprawowała tej opieki byłaby w gotowości do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Inne okoliczności, takie jak: brak zatrudnienia strony w przeszłości, brak odpowiednich ofert pracy na rynku ( zwłaszcza dla matek ciężarnych, czy wychowujących małe dzieci ), brak odpowiednich kwalifikacji itp, nie mają znaczenia dla spełnienia przesłanki tzw. niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Organy administracji żadnych ustaleń w powyższym zakresie nie poczyniły. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż w niniejszej sprawie organy administracji uznając, iż brak zatrudnienia skarżącej w przeszłości, a także brak okoliczności wskazujących na poszukiwanie przez nią pracy wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego naruszyły przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Okoliczność ta skutkuje koniecznością uchylenia wydanych w sprawie decyzji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) Ponownie rozpoznając sprawę organ stosownie do wskazań zawartych w niniejszym uzasadnieniu, a dotyczących wykładni artykułu 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustali czy skarżąca sprawuje osobistą opiekę nad dzieckiem o którym mowa w tym przepisie oraz czy niepodejmowanie przez nią zatrudnienia spowodowane jest koniecznością sprawowania tej opieki. Dokonując ustaleń w przedmiocie spełnienia przez skarżącą przesłanki "niepodejmowania zatrudnienia" organ wyjaśni również, czy skarżąca otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne do dnia 31 sierpnia 2005r. na mocy art. 58 ustawy o świadczeniach rodzinnych jako kontynuację wypłacanego wcześniej zasiłku stałego uregulowanego w art. 27 ust. 1 nie obowiązującej już ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 z późn. zm. ). W treści skargi skarżąca wskazuje bowiem na "zaprzestanie" w stosunku do niej wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego, co sugeruje jego wcześniejsze otrzymywanie. Zasiłek stały zgodnie z treścią nie obowiązującego już art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przysługiwał natomiast "osobom zdolnym do pracy, lecz nie pozostającym w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem (...)". Ustalenie zatem, iż skarżąca otrzymywała zasiłek stały wskazywałoby na to, iż wbrew twierdzeniom organów, niepodejmowanie przez nią zatrudnienia w przeszłości nie było spowodowane "innymi przyczynami" lecz właśnie koniecznością opieki nad niepełnosprawną córką. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.