V SA/Wa 2546/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Irena Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak, Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2008 r. ze skargi P. T. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia ... lipca 2007 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników; Uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia ... lipca 2005 roku o nr ... Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego po rozpatrzeniu wniosku P. T. z dnia ... lipca 2005 roku odmówił umorzenia należności wobec KRUS na ubezpieczenie społeczne rolników, wydaną na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 roku, nr 7, poz. 25 ze zm.; powoływanej dalej jako - u.u.s.r.). W treści uzasadnienia decyzji wskazał, iż w stosunku do skarżącego brak jest podstaw do umorzenia zaległości. Prezes KRUS wyjaśnił, iż możliwość przyznania ulgi w postaci umorzenia uzależniona jest od przedstawienia dokumentów oraz faktów mających wpływ na brak możliwości spłaty zadłużenia. Jednocześnie Prezes KRUS wskazał, że w sprawie istnieje możliwość rozłożenia należności na raty. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia ... września 2005 o nr ... utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podając jako uzasadnienie brak podstaw do umorzenia zaległości. Po rozpatrzeniu skargi na decyzję Prezesa KRUS z dnia ....09.2005r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia ... stycznia 2006r., o sygn. akt III SA/Wa .../05 uchylił zaskarżoną decyzję stwierdzając, że przy jej wydawaniu został naruszony art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na nieuzasadnienie decyzji, a jedynie podanie, że "w sprawie brak jest podstaw do umorzenia". Wskazał ponadto, iż przy decyzjach uznaniowych uzasadnienie powinno szczegółowo wskazywać przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości, a brak prawidłowego uzasadnienia uniemożliwi jej właściwą kontrolę ze strony sądu. Po przekazaniu akt sprawy wraz z prawomocnym orzeczeniem Sądu Prezes KRUS decyzją z dnia ... czerwca 2006r., postanowił odmówić umorzenia należności za okres .../2-2005/2 oraz na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia ... sierpnia 2006r., o nr PT ... utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, jako podstawę prawną wskazując art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 98. poz. 1071) oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U.Nr 7, poz. 25 z późn. zm.). Rozpatrując skargę na powyższą decyzję Prezesa KRUS z dnia ... sierpnia 2006r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia ... marca 2007r. o sygn. akt VSA/Wa .../07 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia ... czerwca 2006r. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wyjaśnił, że ponownie rozpatrując sprawę Prezes KRUS naruszył art. 15 Kodeksu postępowania administracyjnego, stanowiący zasadę dwuinstancyjności postępowania, z uwagi na całościowe przeprowadzenie postępowania administracyjnego skutkującego wydaniem w sprawie ponownie decyzji I i II instancji. Podkreślono ponadto, że punktem rozważań organu przeprowadzającego ponownie postępowanie w sprawie, z uwzględnieniem wskazówek wskazanych w wyroku Sądu z dnia ... stycznia 2006r. winna być tylko decyzja organu II instancji z dnia ... września 2005r., bowiem poprzedzająca ją decyzja z dnia ... lipca 2005r., również podlegała kontroli sądowej i ostała się jako zgodna z prawem. Realizując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia ....03.2007r. o sygn. akt VSA/Wa .../07 postanowieniem z dnia ... lipca 2007r. Prezes KRUS wszczął z urzędu postępowanie w sprawie umorzenia należności za okres od .../2 do 2005/2 w kwocie ... zgodnie z wnioskiem z dnia ....08.2005r., a rozstrzygając sprawę zaskarżoną decyzją z dnia ... lipca 2007r. o nr ... działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 roku, nr 7, poz. 25 ze zm.) odmówił umorzenia należności za okres od 2000/2 do 2005/2 w kwocie 6702,70 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, iż P. T. jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni ... ha fizycznego, co stanowi ... ha przeliczeniowego. Odnosząc się do powstałego zadłużenia wskazał, że powstało ono w wyniku nieterminowego zgłoszenia się wnioskodawcy do ubezpieczenia, a w konsekwencji wstecznego wymierzenia składek i naliczenie odsetek. Odniósł się również do zawartej pomiędzy E.... Sp. z o.o. w T., a P. T. umowy o pracę, która potwierdza zatrudnienie wnioskodawcy poza rolnictwem z wynagrodzeniem ... EUR za godzinę brutto. Prezes KRUS ustalił również, że dochód wnioskodawcy z gospodarstwa rolnego wynosi ... zł rocznie, co potwierdza zaświadczenie z Urzędu Gminy w Ż.. Tym samym w ocenie organu podnoszone argumenty we wniosku o umorzenie należności nie stanowią podstawy do wydania w sprawie decyzji pozytywnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący P. T. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej jego zdaniem prawo. Wskazał przy tym, że jego dochód z gospodarstwa jest znikomy, a składki od trzeciego kwartału 2005r. opłaca ze środków czerpanych od rodziców. Zmuszony jest do niezwłocznego remontu dachu, który grodzi zawaleniem. Ponownie podkreślił, że jego sytuacja materialna jest trudna, a przeprowadzony wywiad przez pracownika KRUS był pobieżny i niedokładny. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek Sąd podejmując rozstrzygnięcie oparł się na powodach innych niż w niej wskazane. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ponadto stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze jako zarzut, ale które miały na tę ocenę wpływ. Oceniając powyższą sprawę, Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia ... lipca 2007r., o nr ... wydana została z naruszeniem prawa, co prowadziło do jej uchylenia w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Wyjaśnienia ponadto wymaga, iż poprzez przepis art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, stosuje się przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), w tym przepis art. 123 - przewidujący stosowanie Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Wobec tego II instancyjna decyzja Prezesa Kasy, orzekająca w przedmiocie umorzenia należności Kasy z tytułu składek na ubezpieczenie, podlegała przepisom Kpa w tym m.in. art. 127 § 3 wskazującym na to, że do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Powyższe oznacza, że organ wydający decyzję na skutek prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę, która już raz została rozstrzygnięta przez ten organ w ramach działania jako organu pierwszej instancji, przy zastosowaniu tylko i wyłącznie takich rozstrzygnięć, które zostały przewidziane w art. 138 § 1 k.p.a. Wskazany przepis zawiera wyczerpujące wyliczenie rozstrzygnięć, jakie mogą być wydane przez organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Według dyspozycji art. 138 § 1 k.p.a. w przypadku rozstrzygnięć merytorycznych organ odwoławczy (organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) albo utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję (§ 1 pkt 1) - gdy w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ odwoławczy uznaje w całości rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji za prawidłowe, albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy (§ 1 pkt 2 ab initio) - gdy widzi potrzebę skorygowania wad prawnych decyzji pierwszej instancji, wad polegających na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych, tudzież w toku postępowania nastąpiła zmiana tych okoliczności, mająca wpływa na rozstrzygnięcie istoty sprawy. Organ odwoławczy (organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) w ramach art. 138 § 1 k.p.a. może także uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji (§ 1 pkt 2 in fine) albo umorzyć postępowanie odwoławcze (§ 1 pkt 3). Każde inne rozstrzygnięcie, zapadłe w wyniku złożonego wniosku o ponowne rozstrzygnięcie sprawy, jako nieprzewidziane w omawianym przepisie jest niedopuszczalne. Wskazany art. 138 § 1 k.p.a. jest jasny w swej treści co do sposobów zakończenia odwoławczego postępowania administracyjnego i w tym zakresie nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Wobec powyższego, rozstrzygnięcie podjęte przez organ odwoławczy (organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) nieprzewidziane w katalogu ujętym w art. 138 k.p.a. narusza prawo, co może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przenosząc powyższe uwagi ogólne na grunt rozpoznawanej sprawy należy podkreślić, iż zaskarżona decyzja Prezesa Kasy z dnia ... lipca 2007 r. stanowi oczywiste i wyraźne zaprzeczenie niebudzących wątpliwości interpretacyjnych w zakresie mającym w sprawie zastosowanie (z uwagi na brzmienie art. 127 § 3 zdanie drugie k.p.a.) przepisów art. 138 § 1 k.p.a. Prezes Kasy w sentencji powyższej decyzji stwierdził: "rozpatrując wniosek z dnia ....08.2005r. postanawiam odmówić umorzenia należności za okres (...)". Charakter zaskarżonej decyzji, jako wydanej z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc w warunkach odwoławczych, nie budzi wątpliwości, ze względu na treść jej uzasadnienia, a także poprzez fakt pouczenia zawartego w tej decyzji, w którym wskazano na możliwość złożenia skargi do sądu administracyjnego. W myśl art. 52 § 1 p.p.s.a. skarga przysługuje po wyczerpaniu środków zaskarżenia (w tym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - § 2 tego artykułu). Przytoczona treść sentencji ww. decyzji jednoznacznie wskazuje, że jest to rozstrzygnięcie nieprzewidziane w katalogu zamieszczonym w art. 138 § 1 k.p.a., zaś treść uzasadnienia dowodzi, że doszło do rozbieżności między decyzją, a jej uzasadnieniem. Sąd zwraca ponadto uwagę, iż w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji Prezes Kasy w ogóle nie powołał art. 138 k.p.a. do zastosowania którego jako organ odwoławczy był zobowiązany. W konkluzji Sąd stwierdza, iż wskazana powyżej wada zaskarżonej decyzji Prezesa KRUS z dnia ... lipca 2007r., stanowi okoliczność przesądzającą treść niniejszego rozstrzygnięcia. Sąd nie mógł w tej sytuacji ustosunkować się do merytorycznej argumentacji skargi ani oceniać w tym kontekście decyzji organu odwoławczego. Wyrokowanie przesądzone zostało bowiem omówionymi wyżej względami natury formalnoprawnej. Ponadto Sąd zwraca uwagę, że treść wyroku WSA z ....03.2007r. doprowadziła do sytuacji, w której istniała decyzja z dnia ... lipca 2005r. o nr ..., która była przedmiotem wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia ....08.2005r. (k-... akt adm.). Stwarzało to konieczność rozpoznania przez organ wspomnianego wniosku w postępowaniu administracyjnym zainicjowanym wnioskiem z ... lipca 2005r. Zatem po zwrocie akt przez Sąd nie było potrzeby wydawania postanowienia o wszczęciu postępowania z urzędu w przedmiocie objętym wspomnianym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy (data wpływu 19.08.2005r.) Jest to uchybienie, nie ma ono jednak wpływu na treść zaskarżonej decyzji organu, która została uchylona z przyczyn omówionych wyżej. Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.