I SA/Gl 5/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 19 marca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a orzeczenie to, wobec niezaskarżenia go w drodze zażalenia, stało się prawomocne. Wyrokiem z dnia 20 września 2007 r. tutejszy Sąd oddalił skargę na decyzję oznaczoną w sentencji niniejszego postanowienia. W dniu 12 grudnia 2007 r. (data nadania) skarżący złożył kolejny formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W treści uzasadnienia skarżący oświadczył, że posiada niewielkie dochody z działalności gospodarczej oraz z emerytury, a także że z tych dochodów "odprowadza[m] (...) pieniądze na rzecz egzekucji komorniczej i skarbowej". Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Z oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że posiada dom o wielkości [...], restaurację o powierzchni [...] , garaż z wiatą, działkę gruntową o powierzchni [...]. Dochód wnioskodawcy stanowi kwota [...] zł. Na kwotę tę składa się jego emerytura w wysokości [...] zł oraz dochody z działalności gospodarczej w wysokości jak wskazał [...] zł. Ponadto wnioskodawca wskazał, że dochód jego w drodze egzekucji jest miesięcznie pomniejszany o kwotę [...] zł. Pismem z dnia 19 grudnia 2007 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie dokumentów źródłowych oraz złożenie dodatkowych wyjaśnień, w szczególności przez: wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, prąd, energia elektr., telefon, nakaz płatniczy podatku od nieruchomości itp.), jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego (G., ul. [...]); nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącego i pozostałych osób będących we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy; nadesłanie zaświadczenia właściwego komornika oraz poborcy skarbowego o wysokości świadczeń potrącanych skarżącemu; wyjaśnienie, czy I. P. w dalszym ciągu jest osobą bezrobotną i czy w związku z tym jest w chwili obecnej zarejestrowana we właściwym urzędzie pracy (jeśli tak, to należało nadesłać zaświadczenie tegoż urzędu); nadesłanie odpisów bądź kserokopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w okresie ostatnich sześciu miesięcy, w tym np. księgę przychodów i rozchodów, deklaracje VAT; złożenie oświadczenia, z którego wynikałoby, czy posiadane przez skarżącego składniki majątku w dalszym ciągu pozostają zajęte przez komornika sądowego, jeśli tak to należało nadesłać stosowne zaświadczenie na tę okoliczność; nadesłanie zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego o stanie zameldowania w lokalu mieszkalnym położonym w G. przy ul. [...]. Jednocześnie pouczono wnioskodawcę, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym w wezwaniu terminie i zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odpowiadając w terminie na wezwanie, skarżący złożył m. in.: "odcinki" emerytury za listopad i grudzień 2007 r., blankiet opłat ratalnych z tytułu podatku od nieruchomości, fakturę VAT za energię elektryczną, pokwitowanie wpłat na rzecz Urzędu Skarbowego w C., potwierdzenie dokonania zapłaty za świadczenia telekomunikacyjne oraz dokumentację związaną z postępowaniem przedsądowym dotyczącym zapłaty na rzecz skarżącego zaległych opłat czynszowych z tytułu najmu należących do niego nieruchomości. Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2008 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Odpis powyższego postanowienia został doręczony skarżącemu w dniu 23 stycznia 2008 r. W dniu 30 stycznia 2008 r. (data nadania) skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza z dnia 16 stycznia 2008 r. W treści uzasadnienia podniósł, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Do sprzeciwu załączył kserokopię pisma komornika sądowego z dnia 31 stycznia 2007 r. oraz kserokopie upomnień wzywające do uregulowania należności podatkowych. Skarżący uiścił wpis od skargi w kwocie [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ppsa) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa prawo pomocy w zakresie całkowitym, czyli stosownie do art. 245 § 2 ppsa obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto podkreślić należy, że z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Ewentualne przyznanie prawa pomocy stronie w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od przywołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przystępując do rozpoznania wniosku złożonego w niniejszym postępowaniu, w pierwszej kolejności trzeba odnotować, że w jego toku wydano już postanowienie w przedmiocie prawa pomocy, tj. w dniu 19 marca 2007 r. tutejszy Sąd oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podkreślić w tym miejscu należy, że postanowienie to do chwili obecnej zachowało swą prawną moc. Obecnie więc rozstrzygnięcie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy w istocie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w okresie, jaki upłynął od wydania wspomnianego postanowienia, sytuacja wnioskodawcy pogorszyła się na tyle, by odstąpić od oceny powziętej w tamtym orzeczeniu. Nie można przy tym tracić z pola widzenia art. 164 ppsa, zgodnie z którym postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, a stosownie do art. 165 ppsa postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny wyrażonej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Nie budzi wątpliwości, że w przypadku, gdy tym postanowieniem jest postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy, chodzi o zmianę w postaci pogorszenia się najogólniej rozumianej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Należy także mieć na uwadze, że sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Podstawę zaś do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Strona ma więc obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Tymczasem w omawianej sprawie nie sposób jednoznacznie ocenić aktualnej sytuacji skarżącego, gdyż nie wykonał on w pełni skierowanego do niego wezwania, w szczególności nie nadesłał wszystkich dokumentów, od których zależy rozstrzygnięcie odnośnie jego wniosku. Taka postawa skarżącego uniemożliwia dokonanie wspomnianej analizy jego sytuacji. Należy w tym miejscu zatem odnotować, że skarżący nie przedłożył aktualnych wyciągów z rachunków bankowych. Negatywnie należy też ocenić jego postawę w kwestii dotyczącej nadesłania dokumentacji księgowej prowadzonej przez niego działalności gospodarczej oraz dokumentów potwierdzających wysokość egzekwowanych od skarżącego należności pieniężnych, zdeklarowanych w druku PPF. Skarżący nadesłał jedynie pismo Komornika Sądowego Rewiru [...] z dnia 31 stycznia 2007 r. Wobec powyższego na wnioskodawcy ciążyły obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane – zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem – jako brak należytego wykazania spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Miał on zatem świadomość, że jego postawa może skutkować niekorzystnym dla niego rozstrzygnięciem, tym bardziej że wytknął mu to także referendarz sądowy w swoim postanowieniu. Należy w tym miejscu podkreślić, iż w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/04, LEX 203331). Reasumując, wnioskodawca nie wykonał w pełni kierowanego do niego wezwania, nie przedłożył tym samym wszystkich niezbędnych dokumentów. Wobec tego nie sposób jednoznacznie i bez wątpliwości ocenić czy okoliczności uległy takiej zmianie, która umożliwiłaby przyznanie prawa pomocy na obecnym etapie postępwania. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ppsa orzekł jak w sentencji.