II SA/Wa 5/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska, Eugeniusz Wasilewski (spr.), Protokolant Mateusz Rogala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2008 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia rozkazu w sprawie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej oddala skargę W dniu [...] czerwca 1989 r. [...] W. G., pełniący służbę wojskową na stanowisku służbowym [...] w T., skierował do Ministra Obrony Narodowej prośbę o zwolnienie z zawodowej służby wojskowej. Minister Obrony Narodowej, rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] sierpnia 1989 r., wydanym na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 16, poz. 134) zwolnił wymienionego oficera z zawodowej służby wojskowej. Wnioskiem z dnia [...] marca 2007 r. W. G. zwrócił się do Ministra Obrony Narodowej o uchylenie lub uznanie za nieważną decyzji Ministra Obrony Narodowej nr [...] z dnia [...] sierpnia 1989 r. w sprawie jego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. W wykonaniu wezwania organu, pismem z dnia [...] maja 2007 r. wnioskodawca sprecyzował podstawę prawną swojego żądania, wnosząc o uchylenie przedmiotowej decyzji w trybie art. 154 lub art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego. Podniósł, iż wniosek o zwolnienie z zawodowej służby wojskowej został przez niego złożony i podpisany pod wpływem groźby i przymusu, zaś sama decyzja z dnia [...] sierpnia 1989 r. została podjęta z rażącym naruszeniem prawa, gdyż nigdy mu jej nie doręczono, ani nie został w inny sposób zapoznany z jej treścią. Minister Obrony Narodowej, decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2007 r., wydaną na podstawie art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. - zwany dalej Kpa), odmówił uchylenia wymienionego rozkazu. Organ wskazał, iż rozkaz personalny Ministra Obrony Narodowej nr [...] z dnia [...] sierpnia 1989 r., na mocy którego [...] W. G. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej, został wydany na podstawie ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w okresie, w którym zgodnie z ówcześnie obowiązującym art. 3 § 2 pkt 2 Kpa do spraw należących do właściwości wojskowych organów administracji państwowej nie miały zastosowania przepisy tego kodeksu. Wymieniony przepis utracił moc dopiero z dniem 27 maja 1990 r., po wejściu w życie ustawy z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 34, poz. 201), a zatem decyzje (rozkazy) organów wojskowych, które zostały wydane na podstawie wojskowych przepisów pragmatycznych przed dniem 27 maja 1990 r., nie podlegały normom Kodeksu postępowania administracyjnego. Na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych żołnierza można było zwolnić z zawodowej służby wojskowej na jego prośbę, która powinna być rozpatrzona w ciągu 3 miesięcy od jej wniesienia. W przedmiotowej sprawie przełożeni oficera przychylili się do jego wniosku i przesłali go z poparciem - według właściwości - do Ministra Obrony Narodowej, który rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] sierpnia 1989 r. zwolnił zainteresowanego z zawodowej służby wojskowej. Wydany przez organ w ówcześnie obowiązującym stanie prawnym rozkaz personalny podejmowany był jedynie na użytek wewnętrzny. W ocenie Ministra Obrony Narodowej podnoszony przez W. G. zarzut, iż okolicznością, dla której przedmiotowy rozkaz powinien być uchylony były bezprawne działania oficerów Oddziału [...] w T., którzy jako przyczynę zwolnienia mieli wskazywać jego przekonania polityczne i religijne, nie jest zasadny. Organ wskazał, iż oficer mógł skorzystać z dobrodziejstwa ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne (Dz. U. Nr 32, poz. 172 z późn. zm.). Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć organu w przedmiotowej sprawie był art. 1 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem pracownik uspołecznionego zakładu pracy, z którym stosunek pracy został rozwiązany w jakikolwiek sposób w związku z przekonaniami politycznymi, religijnymi pracownika albo z jego przynależnością do związku zawodowego, prowadzeniem działalności związkowej lub samorządowej w okresie od sierpnia 1980 r., albo uczestniczeniem w działalności związkowej prowadzonej w sposób niezgodny z przepisami ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 1985 r. Nr 54, poz. 277, z 1988 r. Nr 11, poz. 84 i z 1989 r. Nr 20, poz. 105), mógł w terminie do dnia 30 czerwca 1990 r. zgłosić na piśmie gotowość ponownego podjęcia pracy w tym zakładzie pracy. Na podstawie zaś art. 12 powołanej ustawy, jej przepisy stosowane były odpowiednio między innymi do byłych żołnierzy zawodowych, którzy złożyli wniosek o przyjęcie do służby, o ile spełniali oni warunki przewidziane w odrębnych przepisach. Organ wskazał, iż W. G. z tego prawa nie skorzystał. Organ dokonał analizy przesłanek określonych w art. 155 Kpa, dającym możliwość uchylenia lub zmiany ostatecznej decyzji, na mocy której strona nabyła prawo, jeżeli wyrazi ona na to zgodę, przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony, a przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji. Wskazał, iż zgodnie z art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, który stanowił podstawę prawną decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego, żołnierza można było zwolnić z zawodowej służby wojskowej na jego prośbę. Oceniając, czy wskazany przez stronę interes można uznać za interes słuszny organ stwierdził, iż oficer został zwolniony z zawodowej służby wojskowej w wyniku złożonego oświadczenia woli. Ponadto zaznaczył, iż wskutek trwających zmian organizacyjnych w Siłach Zbrojnych RP, liczna grupa oficerów służby stałej, nieposiadających często nabytych praw do zaopatrzenia emerytalnego, utraciła zajmowane stanowiska służbowe i dla wielu z nich nie udało się znaleźć odpowiedniej oferty dalszej służby wojskowej. W związku z tym, w ocenie organu, brak jest w przedmiotowej sprawie interesu społecznego (potrzeb Sił Zbrojnych) przemawiającego za uchyleniem decyzji nr [...] z dnia [...] sierpnia 1989 r. Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2007 r. W. G. zwrócił się do Ministra Obrony Narodowej o ponowne rozpatrzenie sprawy. Minister Obrony Narodowej nie znalazł podstaw do uwzględnienia powyższego wniosku i decyzją nr [...] z dnia [...] października 2007 r., wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, utrzymał w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie, przyjmując, iż organ pierwszej instancji prawidłowo przeanalizował przesłanki określone w art. 155 Kpa i nie stwierdził ich wystąpienia w przedmiotowej sprawie. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. G. podtrzymał argumentację, iż został zmuszony przez przełożonych do podpisania wniosku o zwolnienie z zawodowej służby wojskowej. Zarzucił organowi, iż dokonał jednostronnej oceny jego wniosku, dając wiarę oficerom [...] i nie dokonując analizy przyczyn zwolnienia go z wojska. Skarżący podniósł ponadto, iż z rozkazem Ministra Obrony Narodowej nr [...] z dnia [...] sierpnia 1989 r. nie został nigdy zapoznany i z tego powodu nie odwoływał się od niego. Wskazując na powyższe, wniósł o uznanie, że jego zwolnienie z zawodowej służby wojskowej nastąpiło w wyniku zwolnienia go przez organ wojskowy, a nie na własną prośbę. W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Pismem z dnia [...] stycznia 2008 r. skarżący zwrócił się o zawieszenie przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego do czasu zakończenia prowadzonego przez Oddziałową Komisję Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu w G. śledztwa w sprawie przekroczenia uprawnień przez przełożonych skarżącego, polegających na stosowaniu bezprawnych gróźb i wymuszeniu na nim sporządzenia prośby o zwolnienie z zawodowej służby wojskowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. przepisami prawa obowiązującego w dniu podjęcia zaskarżonego aktu lub czynności. Skarga analizowana w aspekcie tych podstaw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Wyrażona w art. 16 Kodeksu postępowania administracyjnego zasada trwałości decyzji ostatecznych oznacza, iż nie mogą być one zmieniane lub uchylane przez organy administracji państwowej w sposób dowolny, lecz tylko i wyłącznie w nadzwyczajnych trybach oraz przypadkach określonych wprost w Kpa lub w przepisach szczególnych, przy ścisłym zachowaniu wymienionych tam warunków. Stosownie natomiast do art. 155 Kpa, decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Z treści powyższego przepisu wynika, iż decyzja wydana na podstawie art. 155 kpa może dotyczyć wyłącznie kwestii rozstrzygniętych decyzją ostateczną, a nie kwestii nowych. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego wzruszenie decyzji ostatecznej na podstawie art. 155 Kpa możliwe jest tylko wówczas, gdy za zmianą bądź uchyleniem przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Z powyższego wynika więc, iż celem postępowania prowadzonego w trybie art. 155 Kpa nie jest ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie zaskarżonej sprawy, lecz dokonanie weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej, wyłącznie na podstawie przesłanek w tym przepisie wymienionych (vide: wyrok NSA z dnia 13 października 1995 r., sygn. akt III SA 27/95, publ. LEX nr 26991). W postępowaniu prowadzonym w trybie art. 155 Kpa, organ administracyjny nie stosuje przepisów prawa materialnego i postępowanie takie nie może tworzyć dla strony prawa do kolejnej instancji odwoławczej. Rozstrzygnięcia wydane na podstawie art. 155 Kpa są oparte na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza, iż ocena w konkretnej sprawie, czy występują racje społeczne lub słuszny interes strony, należy do organu rozstrzygającego i do niego też należy wybór jednego z możliwych rozwiązań. Organ nie jest zatem zobligowany do uwzględnienia wniosku strony zgłoszonego w ramach tego przepisu, powinien natomiast dokonać oceny, czy za uchyleniem decyzji przemawia słuszny interes strony lub interes społeczny oraz czy szczególna norma prawna nie stoi na przeszkodzie zmianie albo uchyleniu decyzji. Należy również podkreślić, iż wzruszenie decyzji ostatecznych w trybie art. 155 Kpa dotyczy tylko takich decyzji, które mają charakter uznaniowy lub przy wydaniu których organ administracji ma do wyboru pewną gamę rozstrzygnięć, z których każde jest zgodne z prawem (vide: wyrok NSA z dnia 4 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1459/1997, publ. LEX nr 47884 oraz wyrok NSA z 1 marca 1996 r., sygn. akt III SA 362/95, publ. M. Podat. 1997, nr 3, poz. 78). W ocenie Sądu Minister Obrony Narodowej prawidłowo ustalił i w sposób wystarczający uzasadnił, iż w niniejszej sprawie za zmianą rozkazu personalnego nie przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony, a więc nie ma możliwości uchylenia decyzji na podstawie art. 155 Kpa. W interesie społecznym jest bowiem stanie na straży trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, co ma podstawowe znaczenie dla stabilizacji opartych na decyzji skutków prawnych, w tym stabilizacji sfery prawnej, ukształtowanej w wyniku konkretyzacji prawa. Należy zaznaczyć, iż zgodnie z treścią art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, który stanowił podstawę prawną rozkazu personalnego nr [...] z dnia [...] sierpnia 1989 r., żołnierza można było zwolnić z zawodowej służby wojskowej na jego prośbę. Z przepisu tego wynika zatem, iż decyzja w tej sprawie podlegała uznaniu administracyjnemu, gdyż organ nie był zobligowany do uwzględnienia prośby skarżącego. Zauważyć jednak należy, iż organ nie miał powodów, aby sprzeciwiać się woli oficera, wyrażonej we wniosku z dnia [...] czerwca 1989 r. Brak jest również w aktach sprawy dowodu, iż oświadczenie to było złożone pod wpływem przymusu. Należy jednocześnie zauważyć, że skarżący, jak wynika z treści jego wniosku z dnia [...] maja 2007 r., domaga się uchylenia na podstawie art. 155 Kpa decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej również na tej podstawie, iż została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Powyższy zarzut nie jest jednak właściwy do wzruszenia decyzji w trybie art. 155 Kpa. Jeśli strona uważa, iż dana decyzja w sposób rażący narusza prawo, może domagać się stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, jest to już jednak zupełnie inny tryb nadzwyczajny wzruszania decyzji. Co więcej, uchylenie lub zmiana decyzji na podstawie art. 155 Kpa może nastąpić jedynie wówczas, gdy brak jest podstaw prawnych do jej uchylenia lub zmiany w trybie wznowienia postępowania (art. 145 § 1 Kpa) lub do stwierdzenia nieważności (art. 156 § 1 Kpa) - vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 1999 r., sygn. akt III RN 101/1998, publ. OSNP 1999/20/637. W ocenie Sądu, zarzut niedoręczenia skarżącemu rozkazu personalnego Ministra Obrony Narodowej nr [...] z dnia [...] sierpnia 1989 r. nie jest uzasadniony. Należy bowiem zgodzić się z organem, iż zgodnie z obowiązującym w dniu wydania przedmiotowej decyzji art. 3 § 2 pkt 2 Kpa, do spraw należących do właściwości wojskowych organów administracji państwowej nie miały zastosowania przepisy tego kodeksu, a więc tym samym określone w nim regulacje dotyczące doręczeń decyzji administracyjnych. Rozkaz o zwolnieniu skarżącego z zawodowej służby wojskowej był wydany jedynie na użytek wewnętrzny. Na marginesie wskazać należy pewną niekonsekwencję w twierdzeniach skarżącego, gdyż z jednej strony podnosi on, iż przedmiotowy rozkaz o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej nie został mu doręczony (a więc tym samym nie wszedł do obrotu prawnego), z drugiej zaś strony domaga się jego uchylenia w trybie art. 155 Kpa, uznając tym samym, iż został skutecznie wydany. Jednocześnie wyjaśnić należy, iż na rozprawie Sąd oddalił wniosek skarżącego z dnia [...] stycznia 2008 r. o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego z braku podstaw wskazanych w art. 124 § 1 i art. 125 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Postępowanie prowadzone przez Oddziałową Komisję Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu w G., niezależnie od jego końcowego wyniku, nie będzie miało wpływu na zaskarżoną decyzję, która została wydana w trybie art. 155 Kpa, jednakże może mieć wpływ na prawidłowość wydania rozkazu personalnego nr [...] z dnia [...] sierpnia 1989 r. o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. W takim jednak przypadku, skarżący będzie mógł wystąpić do Ministra Obrony Narodowej, na podstawie art. 145 Kpa, z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego wymienionym rozkazem. Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.