III SA/Wa 1973/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Chustecka, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (sprawozdawca), Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, Protokolant Ewa Rutkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2008 r. sprawy ze skargi E.M. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Finansów na rzecz E.M. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 4) zarządza z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz E.M. zwrot kwoty 100 zł (słownie: sto złotych) stanowiącej różnicę między kosztami pobranymi a kosztami należnymi. E. M. w piśmie z [...] października 2006r. nazwanym "Skarga-zarzuty" w związku z brakiem wymagalności należności zaskarżył czynność egzekucyjną zajęcia rachunku bankowego dokonaną przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. na podstawie dwóch tytułów wykonawczych wystawionych [...] października 2006r. ([...] oraz [...]) dotyczących zaległości w podatku dochodowych od osób fizycznych, wynikającymi z deklaracji podatkowych za 2005r. oraz za styczeń i luty 2006r. W piśmie tym wniósł też o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia wniosku o umorzenie zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2003-2006 oraz odblokowanie zajętego rachunku bankowego. W uzasadnieniu wyjaśnił, że informację o zajęciu rachunku bankowego otrzymał 23 października 2006r., a Dyrektor Izby Skarbowej w W. [...] października 2006r. uchylił decyzji organu pierwszej instancji z [...] lipca 2006r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Naczelnikowi Urzędu Skarbowego W. Tym samym brak jest wymagalności obowiązku podatkowego objęte ww. tytułami wykonawczyni. Strona podniosła również, że pobór podatku i zastosowane środki przymusu zagrażają egzystencji jego i dzieci, a bezduszny fiskalizm oraz akceptowanie ewidentnego naruszenia przepisów prawa przez komornika nie może być normą stosowaną w IV RP. Podkreślił, że niemożność spłacenia podatku i powstanie tragicznej sytuacji została spowodowana działaniami funkcjonariusza państwowego – komornika oraz jego byłej żony. Strona, po wezwaniu przez organ egzekucyjny do sprecyzowania ww. wniosku, wniosła w pismach z [...] listopada 2006r. o rozpatrzenie zarówno skargi jak i zarzutów w dwóch różnych trybach. Domagała się też wyjaśnienia całokształtu sprawy zajęcia konta bankowego, traktowanego przez nią jak "zabór mienia". Z akt sprawy wynika, że podstawą do wystawienia ww. tytułów wykonawczych były deklaracja podatkowe za 2005r. i za styczeń 2006r., a decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] października 2006r., o której pisała strona we wniosku dotyczyła umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych, niemniej jednak w decyzji tej wskazano, że zasadne jest zbadanie przez organ pierwszej instancji zeznań podatkowych strony z lat 2003-2005 ustalając właściwy stan zaległości podatkowej oraz stan odsetek za zwłokę od niezapłaconych w terminie zaliczek a także odsetek od ewentualnych zaległości. Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika bowiem, że zaliczki na podatek dochodowy tracą swój charakter tymczasowy, stając się elementem należnego podatku dochodowego z końcem roku podatkowego. Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z [...] grudnia 2006r., na podstawie art. 18 i art. 54 § 1 i § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej "u.p.e.a."), oddalił skargę. W uzasadnieniu wyjaśnił, że wystawienie tytułów wykonawczych poprzedzono wystawieniem upomnienia z [...] września 2006r., w którym wezwano do uiszczenia zaległości w terminie 7 dni od doręczenia upomnienia stronie (od 29 czerwca 2006r.). Zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego z [...] października 2006r. dokonano 25 października 2006r. (doręczenie przesyłki [...]). Strona ww. zawiadomienie wraz z tytułami wykonawczymi otrzymała 26 października 2006r. Organ egzekucyjny uchylił zajęcie [...] listopada 2006r., na wniosek wierzyciela, z powodu zapłaty, zawiadamiając o tym stronę 15 listopada 2006r. Zdaniem organu nadzoru organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych zgodnie z obowiązującymi przepisami. Wyjaśnił, w jakich przypadkach można wnieść skargę w trybie art. 54 u.p.e.a. oraz stwierdził, że sposób i prawidłowość dokonania czynności zajęcia rachunku bankowego należy badać na mocy regulacji art. 80 § 1 i 3 u.p.e.a., które przytoczył. Zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego spełniało wszystkie wymogi odnośnie pouczeń. Podał, że w ramach skargi na czynność rozpatrzeniu podlegają zarzuty o charakterze formalnoprawnym odnoszące się do prawidłowości postępowania prowadzonego przez organ egzekucyjny oraz ewentualnego naruszenia przepisów regulujących sposób i formę dokonania czynności egzekucyjnych. Organ nadzoru wyjaśnił, że toczące się postępowanie w sprawie ulgi podatkowej, dotyczące wniosku o umorzenie zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych dotyczyło lat 2003-2006 i obejmowało okres szerszy zakres niż skarga strony. Było prowadzone odrębnie do postępowania egzekucyjnego i nie wywierało bezpośredniego wpływu na dokonywane czynności egzekucyjne mające na celu egzekucję istniejących już należności podatkowych. Zdaniem organu orzeczenie o umorzeniu obowiązku podatkowego mogło mieć wpływ na bieg postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt u.p.e.a. – podstawa do umorzenia). Odnosząc się do zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oraz wniosku o zawieszenie postępowania wyjaśnił, że zostaną rozpatrzone przez organ egzekucyjny. Strona w zażaleniu z [...] stycznia 2007r. wniosła o uchylenie ww. postanowienia, ze względu na wadliwość rozpatrzenia całości sprawy, pominięcie merytorycznych aspektów oraz naruszenie zasady równości wobec prawa. Jej zdaniem nie odniesiono się do istoty sprawy, koncentrując się wyłącznie na toku i terminach egzekucji, mimo, że dotyczy ona okresu zawartego we wniosku o umorzenie zaległości za okres od 2003r. do 2006r. Podniosła, że nierzetelnie rozpatrzono sprawę i nie zbadano całości dokumentów, pominięto okoliczność przekazania znacznej kwoty zwróconej przez komornika stronie z tytułu niesłusznie pobieranych świadczeń alimentacyjnych, mimo trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej strony. Nieprawdziwe były też twierdzenia, że istnieją dwa odrębne postępowania, tj. postępowanie o umorzeniu zaległości podatkowych za lata 2003-2006, gdyż wniosek zawierał kwoty objęte tytułami wykonawczymi z [...] października 2006r. o nr: [...] i [...]. Powstanie zaległości spowodowane były bezprawnymi działaniami komornika oraz byłej małżonki – J. M., która znęcała się nad nim i rodziną od 1996r (wyrok Sądu Rejonowego dla W., sygn. akt [...]). Zajęcie rachunku bankowego pozbawiło rodzinę środków bytowych. Minister Finansów postanowieniem z [...] września 2007r. utrzymał w mocy ww. postanowienie, podtrzymując jego podstawę faktyczną i prawną. Stwierdził, że organ egzekucyjny dokonał doręczenia zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego wraz z odpisami tytułów wykonawczych stronie 26 października oraz dłużnikowi zajętej wierzytelności 25 października 2006r. Zastosowanie środka egzekucyjnego było zgodne z art. 80 u.p.e.a. Nie dopatrzył się również uchybień formalnych przy dokonywaniu zaskarżonej czynności organu egzekucyjnego. Zajęcie rachunku bankowego okazało się skuteczne – w jego w wyniku uzyskano kwotę, która zaspokoiła w całości wierzytelność i pozwoliła zakończyć postępowanie egzekucyjne. Organ odwoławczy wskazał, że organ egzekucyjny postanowieniem z [...] stycznia 2007r. oddalił zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, z uwagi na uchybienie terminu do ich zgłoszenia. W odniesieniu do umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2003-2006, stwierdził, że zagadnienie to nie może być przedmiotem analizy w postępowaniu dotyczącym skargi na czynność egzekucyjną. Złożenie wniosku o udzielenie ulgi podatkowej nie rodzi skutków prawnych w postępowaniu egzekucyjnym. Dopiero pozytywna decyzja w tej sprawie powoduje, że postępowanie egzekucyjne w zależności od rodzaju udzielonej ulgi może być zawieszone (art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a.) lub umorzone (art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona wniosła o uchylenie ww. postanowienie Ministra Finansów oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w W. i zasądzenie kosztów postępowania na jej rzecz. Zarzuciła naruszenie: 1) art. 67 § 1a pkt 3 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 20005r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej jako "O.p."), 2) art. 122 O.p., gdyż nie rozpatrzono istoty zagadnienia dotyczącego zaskarżonej czynności egzekucyjnej oraz nie podjęto działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i nie dokonano wnikliwej analizy zebranego materiału dowodowego, 3) interesu prawnego strony. W uzasadnieniu strona powtórzyła argumenty prezentowane z postępowania administracyjnego, że nie mogła dopełnić obowiązku podatkowego. Musiała bowiem zapewnić warunki bytowe dzieciom, nad którymi znęcała się matka skazana za te czyny wyrokiem, nadużywająca alkoholu oraz niszcząca materialnie podstawy egzystencji rodziny od 1996r. Uzyskiwane wynagrodzenie w 60 % a potem w 100 % zajął komornik, niemożliwa była więc zapłata podatku. Odnosząc się do zablokowania konta bankowego skarżący podkreślił, że działalnie takie postawiły jego firmę w tragicznej sytuacji, niszczyły ją. Wskazał, iż wpłacił na konto Urzędu Skarbowego 20.000 zł i od lutego 2006r. płaci podatek "sumiennie". W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe argumenty. Podkreślił, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie zawiera zarzutów wskazujących na nieprawidłowości w zaskarżanej czynności egzekucyjnej. Zarzuty strony wiążące się z umorzeniem egzekwowanego zobowiązania i nie mogły być rozpoznane, podobnie jak trudna sytuacja życiowa i materialna Strony. Nie są to bowiem okoliczności mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie wydane w trybie art. 54 u.p.e.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów w niej podniesionych. Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.), stosownie do art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia, bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia jego nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 - 2 P.p.s.a.). W ocenie Sądu organy nadzoru rozpoznające i rozpatrujące sprawę w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. w sposób właściwy oceniły, że przy dokonywaniu czynności egzekucyjnych, mających na celu zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z rachunku bankowego nie doszło do naruszenia przepisów prawa normujących ww. kwestie. Właściwe było wskazanie jako podstawy prawnej dokonanego zajęcia art. 80 § 1 i 3 u.p.e.a., gdyż w przepisie tym zostały bowiem określone obowiązki organu egzekucyjnego, który dokonuje zajęcia. Zachowano również terminy i sposób doręczenia zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego. Rację ma również Minister Finansów twierdząc, że nie zarzuty strony wiążące się z umorzeniem egzekwowanego zobowiązania, podobnie jak trudna sytuacja życiowa i materialna nie mogły być rozpoznane w trybie skargi na czynności egzekucyjnej. Organ nadzoru zapomniał jednak, że w postępowaniu egzekucyjnym, na mocy art. 18 u.p.e.a., odpowiednie zastosowanie znajdą przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym również wyrażona w art. 11 k.p.a. zasada przekonywania strony, będąca pochodną zasady pozyskiwania zaufania do organów administracji publicznej, o której traktuje art. 8 k.p.a. W sposób wyraźny zarówno we wniosku wszczynającym postępowanie w niniejszej sprawie, jak również w złożonym zażaleniu strona skarżąca uwypukliła kwestię braku wymagalności obowiązku podatkowego, twierdząc jednocześnie, że organ nie odniósł się do istoty sprawy, koncentrując się wyłącznie na toku i terminach egzekucji, mimo, że dotyczy ona okresu zawartego we wniosku o umorzenie zaległości za okres od 2003r. do 2006r. Tym samym rolą organu nadzoru było przekonywujące wyjaśnienie stronie zarówno motywów rozstrzygnięcia oraz przekonanie jej do prawidłowości stanowiska, tak aby nie wnosiła skargi do Sądu. Obowiązek taki spoczywa na organie także z mocy art. 107 § 3 k.p.a., który zobowiązuje do szczegółowego przedstawienia faktów i unormowań prawnych im odpowiadających. Nie ustosunkowanie się do zarzutów strony lub niepełne ich uwzględnienie skutkuje naruszeniem ww. przepisów, jak również art. 11 k.p.a. Tym samym organ nadzoru oprócz wskazania w zaskarżonym postanowieniu możliwości umorzenia i zwieszenia postępowania egzekucyjnego, powinien wyjaśnić stronie, w jakich przypadkach może dojść do ewentualnego odstąpienia od czynności egzekucyjnych, o które stronie de facto chodziło. Tego zakresu dotyczy natomiast dyspozycja art. 45 u.p.e.a., którą również należało stronie skarżącej przybliżyć. Sąd zwraca bowiem uwagę, że z akt sprawy, podstawie których, stosownie do art. 133 § 1 P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzeka, oraz z okoliczności podnoszonych przez stronę wynika, że podstawą wystawionych tytułów wykonawczych były deklaracje na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2005r. i za styczeń 2006r., a nie decyzja określająca ten podatek. Dodatkowo należało również wskazać, że w decyzji z [...] października 2006r., doręczonej stronie dzień przed doręczeniem tytułów wykonawczych i powoływanej we wniosku, dotyczącej co prawda umorzenia zaległości podatkowych, Dyrektor Izby Skarbowej w W. wyraził pogląd, że zasadne jest rozważenie w ponownie prowadzonym postępowaniu m.in. prawidłowości kwot zaległości podatkowej z uwagi na to, że zaliczki na podatek dochodowy tracą swój charakter tymczasowy, stając się elementem należnego podatku dochodowego z końcem roku podatkowego. Zdaniem Sądu w takim przypadku, jak również, ze względu na zarzut zażalenia, że nierzetelnie rozpatrzono sprawę i nie zbadano całości dokumentów, za niewystarczające należało uznać, lakoniczne stwierdzenia organu odwoławczego o braku możliwości umorzenia lub zawieszenia postępowania, gdy złożony zostanie wniosek o umorzenie, oraz powołanie numerów przepisów, które nie wyjaśniają niczego stronie działającej bez fachowego pełnomocnika. Wadliwość tą należy naprawić przy ponownym rozpatrzeniu skargi Sąd mając powyższe okoliczności na względzie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji. Orzeczenie z punktu drugiego sentencji ma swoje uzasadnienie w treści art. 152 P.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania sądowego (punkt 3 sentencji) postanowiono na mocy art. 200, art. 209 P.p.s.a, a rozstrzygnięcie z punktu czwartego sentencji o zasądzeniu na rzecz strony z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie 100 zł tytułem różnicy między kosztami pobranymi a kosztami należnymi ma uzasadnienie w art. 224 P.p.s.a.