I OSK 277/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnadministracyjnej skargi kasacyjnej J. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 stycznia 2009 r. sygn. akt II SAB/Łd 5/07 odrzucające skargę o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi z dnia 2 kwietnia 1997 r. w sprawie o sygn. akt II SAB/Łd 63/96 postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 stycznia 2009 r., sygn. akt III SAB/Łd 5/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi z dnia 2 kwietnia 1997 r. sygn. akt II SABŁ/Łd 63/96 odrzucającym skargę J. N. na bezczynność i niewłaściwe działanie różnych organów i osób. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, iż w dniu 18 lipca 2005 r. J. N. złożył wniosek o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt II SAB/Łd 63/96. Zarządzeniem z dnia 25 lipca 2005 r. Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi i wskazanie podstawy wznowienia postępowania i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzających zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądania uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia skargi o wznowienie postępowania. W piśmie z dnia 18 sierpnia 2005 r. stanowiącym odpowiedź na wezwanie Sądu skarżący wskazał, iż "żądanie wznowienia postępowania oparte jest na zarzutach niemożności działania". Powołując się na zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa wyrażoną w art. 8 i art. 9 k.p.a. podniósł, iż nie może ponosić negatywnych konsekwencji z powodu przekroczenia 5 - letniego terminu do wniesienia skargi z powodu złego pouczenia zawartego w postanowieniu z dnia 10 marca 1998 r. oraz błędnego pouczenia jakie uzyskał od Ministra Sprawiedliwości. Wniósł o zmianę postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi z dnia 2 kwietnia 1997 r. i z dnia 10 marca 1998 r. Kolejnym zarządzeniem z dnia 16 lutego 2007 r. Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ponownie wezwał skarżącego do wskazania podstawy prawnej wznowienia postępowania oraz okoliczności stwierdzających zachowanie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, informując jednocześnie o treści art. 271, art. 273 i art. 277 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej jako "P.p.s.a.". W piśmie z dnia 19 marca 2007 r. skarżący podniósł, iż z powodu błędnego pouczenia został przez Sąd dwukrotnie pozbawiony prawa do procesu sądowego, a w konsekwencji możliwości obrony swych praw. Zdaniem skarżącego, w świetle przedstawionych w latach 1997-1998 dowodów wskazujących na nieważność prowadzonego postępowania z powodu pozbawienia prawa do procesu sądowego, Sąd powinien z urzędu, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 k.p.a., naprawić swoje błędy i wznowić postępowanie. Podkreślił, iż negując istnienie dokumentu w sprawie o sygn. akt II SAB/Łd 63/96 oraz prawo do wznowienia postępowania przez błędne pouczenie został pozbawiony możliwości obrony swych praw. Wskazał, iż podstawą żądania wznowienia postępowania jest art. 271 pkt 2 P.p.s.a., a w tym przypadku 5 - letni termin do wniesienia skargi nie obowiązuje. Sąd I instancji badając dopuszczalność skargi o wznowienie postępowania uznał, że skarga J. N. o wznowienie postępowania została wniesiona po upływie trzymiesięcznego terminu przewidzianego w art. 277 P.p.s.a. Skarżący jako podstawę wznowienia wskazał pozbawienie możności działania (art.271 pkt.2 P.p.s.a.) a więc termin do wniesienia skargi wynosił trzy miesiące od dnia doręczenia J. N. odpisu postanowienia z 2 kwietnia 1997 r. Odpis tego postanowienia został doręczony skarżącemu w dniu 2 maja 1997 r. zaś skarga o wznowienie postępowania została złożona w dniu 18 lipca 2005 r. czyli po upływie trzymiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 277 P.p.s.a. Skargę kasacyjną na powyższe postanowienie wniósł pełnomocnik J. N., zarzucając: naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 6, art. 277 oraz art. 135 P.p.s.a., przez niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 277 i art. 135 P.p.s.a. polegające na niewłaściwym przyjęciu przez Sąd, że wniosek J. N. został złożony po upływie trzymiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 277 P.p.s.a. jak również nie wzięcie pod uwagę, iż strona została pozbawiona możności działania na skutek błędnych pouczeń sądu zawartych w uzasadnieniu postanowienia NSA OZ w Łodzi z dnia 10 marca 1998 r. sygn. akt II SAB/Łd 63/96 oraz nieudzielanie stronie działającej bez fachowego pełnomocnika należytych wyjaśnień. Mając powyższe zarzuty na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że strona była pozbawiona możności działania w postępowaniu o sygn. II SAB/Łd 63/96, które zostało zakończone postawieniem z dnia 2 kwietnia 1997 r. SAB/Łd 63/96 o odrzuceniu skargi a następnie, po rozpatrzeniu wniosku strony z dnia 8 maja 1997 r. (data wpływu do Sądu 9 maja 1997r.), "o sprostowanie i uchylenie postanowienia NSA z dnia 2 kwietnia 1997r", postanowieniem z dnia 10 marca 1998 r. II SAB/Łd 63/96 o odrzuceniu wniosku. Wniosek z dnia 9 maja 1997r., jak stwierdził Sąd w postanowieniu z dnia 10 marca 1998 r., zmierza do wzruszenia prawomocnego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 kwietnia 1997 r., a więc zgłoszony wniosek traktować należy jako środek zaskarżenia. Nadzwyczajna sytuacja wymagała, w myśl obowiązującego ówcześnie w postępowaniu przed NSA artykułu 7 K.p.a. nadzwyczajnego środka zaskarżenia. W postanowieniu z dnia 10 marca 1998 r., Sąd błędnie wskazał, że wniesienie środka zaskarżenia jest niedopuszczalne. Takie stwierdzenie w zestawieniu z zacytowanymi wyżej rozważaniami Sądu zaprzeczało treści art. 58 obowiązującej wówczas ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, który dopuszczał wniesienie środka zaskarżenia jakim była skarga o wznowienie postępowania jako środek zmierzający do obalenia prawomocnego orzeczenia. Oznaczenie obu ww. postanowień jednakową sygnaturą przesądza o tożsamości postępowania. Przepis art. 58 ustawy o NSA dopuszczał możliwość wznowienia przez Sąd postępowania "z urzędu." Dodatkowo skarżący podniósł, że postanowienie z dnia 2 kwietnia 1997 r. jak i postanowienie z dnia 10 marca 1998 r. zapadły na posiedzeniu niejawnym, w myśl obowiązującego wówczas art. 58 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym winny być rozpoznawane w innym składzie sędziowskim, natomiast oba te postanowienia zapadły w obecności dwóch sędziów biorących udział w procesowaniu, przy czym w obu tych sprawach ten sam sędzia był sprawozdawcą, co w ocenie strony skarżącej stanowiło samoistną podstawę do wznowienia postępowania z urzędu. Sędziowie ci podlegali wyłączeniu w myśl art. 48 § 1 pkt 5 i § 3 k.p.c. w brzmieniu ówcześnie obowiązującym. Dokonując analizy zgromadzonego w sprawie materiału skarżący zauważył, że pozbawienie możności działania strony w sprawie nastąpiło na skutek błędnego pouczenia strony zawartego w uzasadnieniu postanowienia NSA OZ w Łodzi z dnia 10 marca 1998r. II SAB 63/96, w którym Sąd wskazał na niedopuszczalność wzruszenia poza określonymi podmiotami orzeczeń Sądu podkreślając, że wówczas strona nie był reprezentowany przez pełnomocnika, stąd Sąd winien dołożyć należytej staranności aby strona nie poniosła negatywnych skutków nieznajomości prawa. Wobec takiego stanu faktycznego pomimo, iż strona dowiedziała się o orzeczeniu sądu w dniu 2 maja 1997 r. Sąd I instancji nie dokonał analizy prawidłowości doręczenia stronie odpisu postanowienia, stąd też nie mógł jednoznacznie przesądzić czy stronie rzeczywiście odpis orzeczenia został prawidłowo doręczony w dniu 2 maja 1997 r. Sąd milczy w tym przedmiocie w treści uzasadnienia przyjmując, że doręczenie odpisu postanowienia, od którego strona wniosła nadzwyczajny środek zaskarżenia było prawidłowe. Na skutek błędnego pouczenia oraz niezastosowania się do zasady udzielania stronom pomocy przez Sąd, strona nie mogła skutecznie działać w procesie. W niniejszej sprawie w piśmie z dnia 8 maja 1997 r. stanowiącym według skarżącego nadzwyczajny środek zaskarżenia, wskazywał na podstawy wznowienia postępowania, uprawniające Sąd do wznowienia "z urzędu", których Sąd nie uwzględnił. O podstawie do wznowienia postępowania, w związku z niewłaściwym pouczeniem, strona dowiedziała się dopiero z treści Komentarza T. Erecińskiego (KPC z Komentarzem, W-Wa 1999) i w przypisanym terminie złożyła wniosek o wznowienie postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Instytucja wznowienia postępowania polega na ponownym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem w przypadkach zajścia ustawowych przyczyn wznowienia. Skarga o wznowienie postępowania powinna odpowiadać wymaganiom formalnym stawianym pismom strony (art. 46 P.p.s.a.), a ponadto zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia (art. 279 P.p.s.a.). Podanie podstawy wznowienia powinno zawierać powołanie i wyraźne określenie, które z podstaw wymienionych w art. 271-273 P.p.s.a. uzasadniają wznowienie postępowania w danej sprawie, natomiast uzasadnienie podstaw wznowienia powinno zawierać w szczególności powołanie okoliczności powodujących istnienie wskazanej podstawy wznowienia. Zgodnie z art. 280 P.p.s.a. Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań Sąd skargę odrzuci. W pierwszej kolejności należy rozważyć, czy został zachowany termin do złożenia skargi o wznowienie postępowania w przedmiotowej sprawie. Zgodnie z art. 277 P.p.s.a. skargę taką wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub przedstawiciel ustawowy. Z kolei art. 279 P.p.s.a. stanowi, iż wskazanie okoliczności stwierdzających zachowanie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania stanowi obligatoryjny element konstrukcyjny tej skargi. W przedmiotowej sprawie skarżący jako podstawę wznowienia powołuje art. 273 § 2 P.p.s.a., argumentując to tym, że został pozbawiony możliwości działania na skutek błędnych pouczeń sądu zawartych w uzasadnieniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego Oddział Zamiejscowy w Łodzi z dnia 10 marca 1998 r. sygn. akt II SAB/Łd 63/96. Jednakże skarżący ani w treści skargi ani w późniejszych pismach z dnia 18 sierpnia 2005 r. (k-130) oraz z dnia 19 marca 2007 r. (k-191) nadesłanych w wykonaniu zarządzenia z dnia 25 lipca 2005 r. (k- 129) i z dnia 16 lutego 2007 r. (k-186) nie wskazał żadnych okoliczności potwierdzających, iż trzymiesięczny termin liczony od dnia dowiedzenia się o podstawie wznowienia został zachowany. Wskazanie zaś okoliczności stwierdzających zachowanie terminu do wniesienia skargi jest elementem obligatoryjnym skargi (art. 279 P.p.s.a.) którego brak powoduje, iż podstawa wznowieniowa, co do której nie podano okoliczności stwierdzających zachowanie terminu, nie może być przez Sąd rozpoznana merytorycznie, a sama skarga o wznowienie postępowania podlega w takich okolicznościach odrzuceniu. W odniesieniu do zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 6 P.p.s.a., wskazać należy iż zarządzenia z dnia 25 lipca 2005 r. i z dnia 16 lutego 2007 r. były "wskazówką" dla strony, o której mówi powołany przepis. Dotyczyło bowiem sposobu usunięcia dostrzeżonych przez Sąd wadliwości wniesionej skargi o wznowienie postępowania, wskazywało termin do ich usunięcia oraz pouczało stronę o następstwie ich nieusunięcia w wyznaczonym terminie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia