II FZ 321/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA : Bogusław Dauter (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 kwietnia 2008 r. sygn. akt I SA/Gl 524/07 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 listopada 2005 r. o sygn. akt I SA/GL 1650/04, w przedmiocie zwrotu kosztów postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z 14 kwietnia 2008 r., I SA/GL 524/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił J. Ś. przyznania prawa pomocy w sprawie o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 16 listopada 2005 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1650/04 w przedmiocie zwrotu kosztów w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. 2. Rozstrzygniecie to zapadło w następującym, przyjętym przez sąd pierwszej instancji stanie faktycznym: 2 stycznia 2008 r. J. Ś. wniosła na formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazała, iż nie pracuje zarobkowo i nie osiąga żadnych dochodów poza środkami otrzymywanymi od ojca w wysokości 250-300 zł miesięcznie "na podtrzymanie funkcji życiowych". Skarżąca podniosła również, iż nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, a jej majątek stanowi dom o powierzchni 100 m2 "do kapitalnego remontu". Pismem z 21 stycznia 2008 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: przedłożenie stosownego zaświadczenia wydanego przez właściwy urząd pracy po dniu otrzymania niniejszego wezwania, potwierdzającego, że skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącej oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącą, przedstawienie kopii zeznań podatkowych za rok 2006 złożonych przez skarżącą, jej ojca oraz osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego), przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, jej ojca i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, wyjaśnienie, czy skarżąca korzysta z pomocy społecznej, a jeśli tak, przedstawienie aktualnego zaświadczenia organu pomocy społecznej potwierdzającego ten fakt i wskazującego na formy i wysokość tej pomocy w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżąca podniosła, iż wezwanie to jest nieomal identyczne wezwaniu wystosowanego do niej w ramach postępowania, którego wznowienia obecnie się domaga. Stwierdziła również, że nie może go wykonać "ze względów chociażby tylko materialnych", w szczególności z uwagi na brak środków na dojazdy do urzędów oraz na opłaty za wydanie potrzebnych zaświadczeń. Jej zdaniem nie ma też żadnych podstaw do "mieszania jej ojca w tę sprawę", gdyż ojciec z nią nie zamieszkuje, "ratując ją jedynie dobrowolnymi datkami". Wnioskodawczyni oświadczyła nadto, że nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej oraz że miesięcznie ponosi następujące opłaty związane z utrzymaniem nieruchomości: 17 zł - za wywóz nieczystości, 82 zł - za energię elektryczną i po 47 zł - za gaz oraz za wodę. Postanowieniem z 26 lutego 2008 r. referendarz sądowy odmówił Jadwidze Świątkiewicz przyznania prawa pomocy. Na postanowienie to skarżąca, wniosła sprzeciw. w którym wskazała, iż obecny stan zdrowia nie pozwala jej na podejmowanie czynności procesowych (skarżąca został skierowana na leczenie szpitalne), zaś uzasadnienie niniejszego sprzeciwu sporządzi i nadeśle do sądu po "ustąpieniu przeszkody niepozwalającej na zajmowanie się czynnościami od których zależy zasadność sprzeciwu". Do sprzeciwu została dołączona kserokopia skierowania lekarskiego na leczenie szpitalne z dnia 10 stycznia 2008 r. 3. Uzasadniając podjęte rozstrzygniecie sąd pierwszej instancji powołując się na treść art. 246 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 245 § 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wskazał, że strona zobowiązana jest do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. W rozpoznawanej sprawie zdaniem sądu skarżąca nie uczyniła zadość opisanemu wymogowi, nie dokonała tego również po otrzymaniu uzasadnienia postanowienia referendarza z 26 lutego 2008 r. Zdaniem sądu sprzeciw od postanowienia został wniesiony skutecznie mimo, iż nie zawierał - w przekonaniu skarżącej uzasadnienia, zaś konsekwencją jego złożenia była utrata mocy postanowienia referendarza sądowego oraz konieczność rozpoznania wniosku skarżącej o przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe stwierdzono, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych uniemożliwia kontrolę twierdzeń wnioskodawczyni oraz bezsprzeczną ocenę jej sytuacji finansowej, a co za tym idzie nie pozwala na uwzględnienie wniosku. 4. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie, w którym wniosła między innymi o uchylenie zaskarżonego postanowienia, uwzględnienie prawa pomocy, które otrzymała postanowieniem z 13 lipca 2006 r., oddalenie żądań sądu pierwszej instancji dotyczących udokumentowania opłat. W nadesłanym 5 czerwca 2008 r. uzasadnieniu zażalenia podatniczka podniosła, że w postanowieniu z 13 lipca 2006 r. została zwolniona w całości od kosztów sądowych. Skarżąca w związku z tym wskazała, że bezzasadne jest w takiej sytuacji nadsyłanie kserokopii faktur dotyczących ponoszonych opłat. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy odnieść się do powołanego przez skarżącą postanowienia WSA w Gliwicach z 13 lipca 2006 r. Jak wynika z jego treści, sąd zwolnił skarżącą od kosztów sądowych w całości w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z 30 stycznia 2004 r., w sprawie I SA/GL 1650/04, w przedmiocie zwrotu kosztów. Natomiast zaskarżone w przedmiotowym postępowaniu wpadkowym postanowienie sądu pierwszej instancji dotyczy sprawy ze skargi J. Ś. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem WSA w Gliwicach z 16 listopada 2005 r. w sprawie o sygn. akt I SA/GL 524/07. W tej sytuacji zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie, przyznane w postępowaniu zwykłym, nie obejmuje postępowania ze skargi o wznowienie postępowania. Przyjąć bowiem należy, że przyznane w toku postępowania na podstawie art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. prawo pomocy dotyczy tego postępowania, w ramach którego zostało przyznane. Tym samym prawomocne zakończenie tego postępowania powoduje, że tak przyznane prawo pomocy wygasa. Dlatego też strona składając skargę o wznowienie postępowania, z uwagi na nadzwyczajny charakter tego postępowania, a także z uwagi na rozpoczęcie nowego toku postępowania ubiegając się o przyznanie prawa pomocy nie może powoływać się na przyznane w postępowaniu zwykłym zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z tym za bezzasadny należy uznać zarzut, w ramach którego powołuje się na postanowienie WSA z 13 lipca 2006 r. w sprawie I SA/GL 1650/04. Przechodząc zatem do dokonanego przez sąd pierwszej rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym postanowieniu z 14 kwietnia 2008 r., należy wskazać, że jest ono zgodne z przepisami prawa. Rozpoznając wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd wezwał skarżącą do nadesłania dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych umożliwiających kontrolę twierdzeń wnioskodawczyni oraz bezsprzeczną ocenę jej sytuacji finansowej. Skarżąca obowiązku tego nie wypełniła. Jak wynika z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Słusznie więc przyjął sąd pierwszej instancji, że strona zobowiązana jest do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. Ciężar dowodu spoczywa bowiem na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej pełnych kosztów postępowania (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Zakamycze 2005, s. 592). Słusznie zatem sąd pierwszej instancji uznał, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych uniemożliwia kontrolę twierdzeń wnioskodawczyni oraz bezsprzeczną ocenę jej sytuacji finansowej, a co za tym idzie nie pozwala na uwzględnienie wniosku. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.