I SA/Ol 354/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2008 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym wniosku Spółki A w P. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki A w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, określenia uzupełniającej kwoty długu celnego oraz podatku od towarów i usług postanawia przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych i wydatków w kwocie przekraczającej 2.000 (słownie dwa tysiące) złotych. Spółka A z siedzibą w P., w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 3.844 zł od skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, określenia uzupełniającej kwoty długu celnego oraz podatku od towarów i usług, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że spółka nie posiada żadnych środków, które mogłyby zostać wykorzystane do uiszczenia wpisu od skargi. Wobec skarżącej prowadzona jest egzekucja na podstawie decyzji będących przedmiotem zaskarżenia, wymierzającym zobowiązania publicznoprawne w kwocie kilkudziesięciu milionów złotych. Rachunki bankowe spółki zostały zablokowane. Strona podniosła, że nie jest w stanie spieniężyć posiadanego towaru, majątku ruchomego i nieruchomego ani praw majątkowych, gdyż są one przedmiotem egzekucji, jak również brak jest osób zainteresowanych zakupem składników przedsiębiorstwa, na którym ciążą zobowiązania. Z przedłożonego wniosku wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 1.650.000 zł, wartość środków trwałych na lipiec 2007r. określono na kwotę 820.567,90 zł. Odnośnie zysków i strat za ostatni rok obrotowy spółka wykazała stratę w wysokości 11.361.094,29 zł za rok 2006, natomiast za rok 2007 (do lipca 2007r.) wykazała zysk w wysokości 2.190.477,72 zł. Strona wskazała także osiem rachunków w różnych bankach, które zostały zablokowane. Skarżąca oświadczyła ponadto, że umowa spółki przewiduje możliwość nałożenia na wspólników w drodze uchwały wspólników dopłat w wysokości do 10-krotności wartości posiadanych udziałów, jednakże nie przewiduje obowiązku podjęcia takiej uchwały. Z uwagi na sytuację w jakiej znalazła się, wspólnicy nie podjęli takiej uchwały. Wspólnicy nie podjęli także uchwały w przedmiocie kontynuacji działalności spółki w związku z treścią art. 233 k.s.h. Ponadto z przedłożonych przez skarżącą dokumentów wynika, że w okresie od 01.01.2007r. do 30.09.2007r. uzyskała przychód ze sprzedaży netto w kwocie 1.669.509,62 zł, przy czym koszty działalności operacyjnej samego zużycia materiałów i energii wyniosły 1.606.134,68 zł - co daje dochód 63.374,94 zł. Z analizy przedstawionego bilansu na dzień 30.09.2007r. wynika, że posiada aktywa obrotowe w postaci zapasów na łączną kwotę 1.345.674,56 zł, posiada należności krótkoterminowe na kwotę 6.885.275,25 zł oraz udziały i akcje w innych jednostkach o wartości 22.206.137,63 zł. Postanowieniem Referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 27 listopada 2007 r. przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 2.000 zł. Od powyższego postanowienia strona skarżąca złożyła sprzeciw, w którym podniosła, że jej sytuacja finansowa uniemożliwia poniesienie kosztów sądowych w 108 sprawach zawisłych przed sądem administracyjnym. Nie zgodziła się ze stwierdzeniem, że prowadzi działalność gospodarczą w znacznym zakresie. Jej zdaniem fakt, iż została wyposażona początkowo w znaczny majątek wniesiony na kapitał zakładowy oraz to, że posiada udziały w innych podmiotach w żadnym stopniu nie przekłada się na to, czy obecnie prowadzi ona działalność gospodarczą znacznych rozmiarów. Strona wyjaśniła także, że w 2007 r. nie zainwestowała w środki trwałe w budowie kwotę 7.574.134,20 zł, a zmiany w sprawozdaniach finansowych wynikają z błędów księgowych popełnionych w 2006 r. Zmniejszenie pozycji środki trwałe z kwoty 7.022.094,23 zł do kwoty 804.988,54 zł nie było więc rzekomym wyzbywaniem się majątku lecz jedynie konsekwencją błędu księgowego. Skarżąca wskazała, że teza o uszczuplaniu majątku nie korespondowała z twierdzeniem, iż spółka dokonała inwestycji na kwotę ponad 7 mln zł, która przecież też mogłaby podlegać egzekucji. Ponadto podniosła, że w 2007 r. zaciągnęła pożyczki w kwocie 62.951,90 zł na pokrycie kosztów administracyjnych. W chwili składania wniosku dysponowała zapasami na kwotę 1.345.647,56 zł, które już wówczas były zajęte na poczet należności egzekwowanych przez organy celne, a w międzyczasie środki te zostały przez organy celne sprzedane. Posiadane udziały o wartości nominalnej około 22 miliony zł w Spółce B, której cały majątek zagrożony jest egzekucją należności Skarbu Państwa, nie mają już takiej wartości. Wydatki w postaci usług różnych na kwotę 350.267,39 zł obejmują wszystkie wydatki związane z utrzymaniem siedziby spółki, a także wynagrodzenia pracownicze oraz koszty przechowywania towaru, który został zajęty przez organy celne. Ponadto w 2007 r. Spółka poniosła stratę bilansową w kwocie 6.501.422,87 zł, a zatem nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w jakiejkolwiek części. Skarżąca nie zgodziła się też z twierdzeniem referendarza, iż już w 2005 r. powinna była przewidzieć konieczność zgromadzenia środków na postępowanie sądowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., strony obowiązane są ponosić koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Mając na uwadze powyższe, Sąd pragnie podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak również należy, iż ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2008 r., sygn. akt I OZ 79/08). Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, o czym stanowi art. 245 p.p.s.a. Ustawodawca uzależnia przyznanie tego prawa od spełnienia przez ubiegającą się stronę ściśle określonych w ustawie warunków. Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub też w zakresie częściowym o ile wykaże, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów. Brzmienie przywołanego art. 246 § 2 nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przesłanką zwolnienia osoby prawnej od kosztów sądowych jest skuteczne wykazanie przez nią braku środków pieniężnych wystarczających na sfinansowanie kosztów. Dodać należy, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów, ale także, że nie ma ich mimo podjęcia wszelkich niezbędnych środków, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (vide: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - komentarz" J.P.Tarno, Wyd. Prawn. LexisNexis; W-wa 2006 r. wyd. II, str. 504). Zgodzić należy się również z tym, że według przytoczonej regulacji to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu i nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych w całości. Z danych ujętych w rozpoznanym wniosku wynika natomiast, że skarżąca posiada środki pozwalające jej na sfinansowanie kosztów sądowych w części. Zauważyć należy, że spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Posiada kapitał podstawowy w kwocie 1.650.000 zł, zaciąga zobowiązania oraz ma nieściągnięte wierzytelności wobec innych podmiotów. W okresie od 1 stycznia do 30 września 2007 r. uzyskała dochód w wysokości 63.374,94 zł. Zainwestowała także w środki trwałe w budowie kwotę 7.574.134,20 zł, niezależnie czy przyjmie się, iż nastąpiło to w 2007 r. jak wynika z dokumentów, czy jak twierdzi strona było to wynikiem zmian w sprawozdaniach finansowych spowodowanych błędami księgowymi w 2006 r., kiedy to zbyt wcześnie zakwalifikowano dane środki jako środki trwałe podczas, gdy nie były nie były one jeszcze oddane do użytku. Należy również wskazać, że podmiot działający w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie może się powoływać na brak środków finansowych, w sytuacji gdy może on pokryć koszty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników. Strona winna była zatem wykazać niemożność uzyskania w/w dopłat od wspólników na pokrycie kosztów sądowych chociażby w części, czego jednak w sprawie nie uczyniono. Wskazano jedynie, iż wspólnicy nie posiadają wystarczających środków finansowych, by dokonać dopłat w wysokości umożliwiającej pokrycie kosztów sądowych. Ponadto podniesiono, iż spółka nie może narzucić wspólnikom jakiegokolwiek rozwiązania, a uchwała o wniesieniu dopłat byłaby wyłącznie wynikiem ich dobrej woli. Argument taki, w ocenie Sądu, świadczy wyłącznie o braku operatywności i bierności władz spółki, a nie o tym, że jest to argument przemawiający za przyznaniem prawa pomocy ze środków Skarbu Państwa. Także zasygnalizowana w sprzeciwie okoliczność, iż rok 2007 zakończył się dla spółki ujemnym wynikiem finansowym (-6.501.422,87 zł) nie mogła zadecydować o uwzględnieniu jej żądania. Nawet bowiem jeżeli bilans podmiotu za dany okres wykaże stratę, nie zmienia to faktu, że pokrycie wymaganych kosztów sądowych we wskazanej części i tak mieści się w jego możliwościach płatniczych. Bezsprzecznie spółka rok ten zakończyła stratą, jeśli jednak wziąć pod uwagę wykazane aktywa obrotowe, w tym udziały o wartości ok. 22 mln zł w Spółce B, to nie jest bezpodstawnym twierdzenie, że sytuacja finansowa spółki nie potwierdza braku możliwości poniesienia przez nią kosztów sądowych w części. Spółka w złożonym sprzeciwie wskazała, iż wartość tych udziałów jest obecnie niższa ze względu na odpowiedzialność posiłkową Spółki B za przestępstwa skarbowe zarzucane Spółce A i ewentualną odpowiedzialność przyszłego nabywcy udziałów za zaległości spółki. Niemniej jednak stwierdzić należy, że nadal istnieje możliwość ich sprzedaży i uzyskania kwot na pokrycie chociażby części kosztów sądowych. Podkreślić także należy, iż decydujący jest stan obecny, a nie przyszły i niepewny. Na istnienie możliwości płatniczych wskazuje też fakt zaciągania przez spółkę pożyczek. W złożonym sprzeciwie strona sama przyznała, że w 2007 r. zaciągnęła pożyczkę w kwocie 62.951,90 zł na pokrycie kosztów administracyjnych. Okoliczność ta zatem świadczy o możliwości wygospodarowania środków pieniężnych niezbędnych na opłacenie kosztów sądowych. Stwierdzić należy, iż również w świetle wysokości kwot przeznaczonych w okresie styczeń - wrzesień 2007 r. na wydatki w postaci usług prawnych (113.182,83 zł), usług łączności (58.313,64 zł), czynszu i dzierżawy (192.532,48 zł) oraz usług różnych (350.267,39 zł) spółka jest w stanie ponieść koszty w części nie objętej zwolnieniem. Skoro strona może ponosić wydatki w takim rozmiarze, nieuprawnionym jest twierdzenie, iż obiektywnie nie posiada środków na uiszczenie kosztów sądowych w zakresie częściowym. Z dokumentacji przedłożonej przez spółkę wynika, że w badanym okresie dokonywała ona operacji finansowanych na kwoty znacznie przekraczające koszty sądowe w niniejszej sprawie. Uznać zatem należy, że w przedmiotowej sprawie skarżąca spółka nie wykazała, aby nie dysponowała dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów sądowych w części. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd uwzględnił z jednej strony wysokość obciążeń finansowych w danym postępowaniu, z drugiej zaś strony możliwości finansowe skarżącej w chwili składania tego wniosku. Ponadto podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 2.000 zł Sąd miał na względzie również wszystkie toczące się lub oczekujące na rozpoznanie sprawy wnioskodawczyni zapadłe przed tutejszym Sądem. Spraw takich jest obecnie 156, a łączna kwota wpisów, do których uiszczenia strona została wezwana wynosi 709.834 zł. We wszystkich tych sprawach skarżąca ubiega się o prawo pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 i art. 245 § 3 tej ustawy, postanowiono jak w sentencji.