II OZ 271/08

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Sędzia NSA - Zofia Flasińska po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych z dnia 27 lutego 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 208/08 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy postanawia: - oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 27 lutego 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Stowarzyszeniu [...] przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] o odmowie ustalenia warunków zabudowy. W uzasadnieniu tego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazując na treść art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej: P.p.s.a.) podniósł, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu Państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, winno uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych ze statutową działalnością i poczynić konieczne na ten cel oszczędności. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Na powyższe postanowienie Sądu I instancji Stowarzyszenie [...] wniosło zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu podniesiono, iż Stowarzyszenie nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania a zaskarżone postanowienie stanowi niezrozumiałe odstępstwo od jednolitej praktyki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego polegającej na zwalnianiu Stowarzyszenia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne i nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwana dalej: P.p.s.a.) – ponoszenie przez strony kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Oznacza to, iż podmiot wnoszący skargę powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania sądowego, zatem i liczyć się z koniecznością ponoszenia takich kosztów. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od cytowanej zasady. Ustawa uzależnia możliwość ubiegania się o przyznanie prawa pomocy wyłącznie od stanu środków finansowych posiadanych przez podmiot wnioskujący. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy P.p.s.a. sąd może przyznać osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli wnioskujący podmiot wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wyjątkowych wypadków. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, iż taki przypadek w niniejszej sprawie nie występuje. Zdaniem Sądu podmioty decydujące się na założenie stowarzyszenia muszą mieć świadomość, iż przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, w postępowaniu sądowoadministracyjnym (i nie tylko), członkowie stowarzyszenia powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Mając na uwadze treść art. 33 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), stwierdzić należy, iż majątek stowarzyszenia powstaje z różnych źródeł a jego gromadzenie w celu realizacji zadań statutowych należy już do stowarzyszenia. Nie można przerzucać kosztów swej działalności na koszt Skarbu Państwa czyli wszystkich podatników, nie podejmując jednocześnie żadnych działań w celu uzyskania odpowiednich do swoich zadań środków finansowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc Państwa, a więc ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym przypadku poczynić wszelkie możliwe czynności, które pozwolą mu na uiszczenie kosztów sądowych i dopiero wtedy, gdy poczynione w ten sposób czynności okazałyby się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc Państwa. Nadto dodać należy, iż fakt, że skarżące Stowarzyszenie zostało zwolnione od kosztów sądowych w innych sprawach przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, nie oznacza, iż prawo pomocy będzie mu przyznawane w każdym następnym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.