I OZ 274/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, , , po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 12 marca 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 34/08 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie modernizacji drogi postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 12 marca 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 34/08 odmówił skarżącemu A. R. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. z dnia [...] w przedmiocie modernizacji drogi. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skarżący we wniosku podał, że zamieszkuje w wybudowanym przed 1900 r. domu o pow. [...] m2, posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha przeliczeniowego, sprzęt rolniczy i dwa samochody marki [...] (rok prod. [...] i [...]) oraz [...] sztuk trzody chlewnej i [...] kur. Stwierdził, że wraz z czteroosobową rodziną utrzymuje się z wynagrodzenia żony w kwocie [...] zł netto. Wskazał też, że syn odbywa zasadniczą służbę wojskową, a studiująca córka otrzymuje stypendia w łącznej kwocie [...] zł. Ponadto wnioskodawca określił wydatki swojej rodziny na kwotę 1.000 zł miesięcznie, ale w żaden sposób ich nie określił oraz nie udokumentował. Stwierdził, że rachunki bankowe posiadają on wspólnie z żoną oraz córka. Nie przedłożył jednakże wyciągów i wykazów z tych rachunków bankowych. W tej sytuacji w ocenie Sądu nie można zweryfikować prawdziwości twierdzeń skarżącego zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy i piśmie z dnia 20 lutego 2008 r. Jednak uwzględniając tylko dane, które ujawnił skarżący, łączna kwota dochodu rodziny ([...] zł) przewyższa sumę miesięcznych wydatków. Pozostała różnica pozwala na uiszczenie wpisu sądowego, wymaganego na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Ponadto zasady doświadczenia życiowego nie pozwalają na uznanie, że chów [...] sztuk drobiu wynika wyłącznie z tradycji i nie przynosi żadnego dochodu. Twierdzenie skarżącego, że nie posiada gospodarstwa rolnego jest sprzeczne z treścią przedmiotowego wniosku. Jednocześnie podana powierzchnia ([...] ha przeliczeniowego) nie musi odpowiadać faktycznej powierzchni tej nieruchomości, skoro liczba hektarów przeliczeniowych ustalana jest na potrzeby podatku rolnego, na podstawie powierzchni, rodzajów i klas użytków rolnych wynikających z ewidencji gruntów i budynków oraz zaliczenia do okręgu podatkowego (art. 4 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym - Dz.U. z 2006 r., Nr 136, poz. 969, ze zm.). Zdaniem Sądu nie można zatem wykluczyć możliwości wykorzystywania tej nieruchomości do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej. Wbrew przekonaniu skarżącego, sam fakt posiadania statusu bezrobotnego bez prawa do zasiłku nie jest okolicznością, która stanowi automatycznie o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie prowadzi bowiem jednoosobowego gospodarstwa domowego, wobec czego rozpatrując przedmiotowy wniosek, należy badać rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze także członków rodziny, z którymi wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1131/06, niepubl., oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. W zależności od dokonanej oceny wniosek ten powinien być rozpatrzony przez Sąd pod kątem oceny możliwości ponoszenia przez wnioskodawcę kosztów postępowania sądowego, bądź też w zakresie możliwości partycypowania w tych kosztach. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że skarżący nie podał wyczerpujących informacji o rzeczywistym stanie majątkowym i możliwościach płatniczych swoich i członków rodziny, mimo pouczenia o konsekwencjach odmowy udzielenia żądanych informacji. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. R.. Skarżący wskazał, że żądanie dodatkowych oświadczeń czy też dokumentów źródłowych jego stanu majątkowego jest zbędne. Twierdzenie Sądu jakoby chów kur i świń w gospodarstwie przynosił jakiekolwiek zyski stanowi o nieznajomości opłacalności produkcji rolnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim podkreślić należy, że prawo pomocy polega na tym, że strona zostaje zwolniona przez sąd od kosztów sądowych oraz uzyskuje uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu przez sąd adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu bez ponoszenia jego wynagrodzenia i wydatków (art. 244 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.). W art. 245 P.p.s.a. przewidziano możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wchodzi zaś w rachubę, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Z przytoczonych przepisów wynika, że osobę ubiegającą się o prawo pomocy obciąża obowiązek wykazania, iż znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania jej tego prawa w zakresie częściowym. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Nie ma przy tym znaczenia przyczyna powzięcia przez Sąd wątpliwości co do stanu majątkowego wnioskodawcy. W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji po stwierdzeniu, że oświadczenie majątkowe A. R. jest niewystarczające, zasadnie wezwał skarżącego do jego uzupełnienia (k. 22 akt) poprzez m.in. podanie informacji o inwentarzu (żywym i martwym) gospodarstwa rolnego i pożytkach, jakie ono przynosi, przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz oświadczenia o przeciętnej wysokości poszczególnych wydatków bytowych rodziny. Skarżący z obowiązku nie wywiązał się w sposób należyty, tym samym nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd pierwszej instancji odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych dokonał oceny jego sytuacji materialnej wskazał, że skarżący jako osoba bezrobotna prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną, której wynagrodzenie za pracę wynosi [...] zł brutto miesięcznie, studiującą córką (która otrzymuje stypendium socjalne w kwocie [...] zł oraz stypendium na wyżywienie w kwocie [...] zł) oraz z synem odbywającym zasadniczą służbę wojskową, majątek rodziny stanowi zaś nieruchomość rolna ([...] ha) wraz z domem ([...] m2) sprzed 1900 r. Skarżący wprawdzie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, jednak mimo wezwania Sądu nie przedłożył dokumentów dotyczących dochodowości posiadanego gospodarstwa rolnego, co m.in. uniemożliwiło pełną ocenę jego sytuacji materialnej i możliwości finansowych. Ponadto, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego fakt, że skarżący jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako bezrobotny nie oznacza, iż jest on pozbawiony jakichkolwiek faktycznych możliwości zarobkowania, chociażby dorywczego czy sezonowego. W świetle powyższego, mając na względzie, że skarżący nie przedstawił wszystkich informacji dotyczących jego sytuacji bytowej, stwierdzić należy, iż niemożliwe było ustalenie faktycznych możliwości poniesienia przez niego kosztów postępowania, a tym samym prawidłowo Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.