II FZ 132/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 stycznia 2009 r., sygn. akt I SA/Kr 2/07 w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 20 listopada 2006 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. postanawia: oddalić zażalenie. NSA/post.1 - postanowienie "ogólne" Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 stycznia 2009 r., sygn. akt: I SA/Kr 2/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek M. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 20 listopada 2006 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Ze złożonego przez stronę wniosku oraz nadesłanych wyjaśnień wynikało, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, otrzymuje emeryturę w wysokości 1500 zł, jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,93 ha położonego w S. oraz mieszka w starym domu. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2008 r. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący złożył sprzeciw od tego postanowienia. Sąd pierwszej instancji przywołał treść art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) zw. dalej w skrócie: p.p.s.a. i podkreślił, że zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. W ocenie Sądu pierwszej instancji sytuacja finansowa strony skarżącej nie ma znamion wyjątkowości. Skarżący uzyskuje bowiem stały miesięczny dochód. Jest właścicielem dość znacznej nieruchomości. Okoliczności te umożliwiają mu zaciągnięcie kredytu lub pożyczki na opłacenie kosztów sądowych. Ponadto na obecnym etapie postępowania sprawa nie generuje wysokich kosztów sądowych, których opłacenie mogłyby pogorszyć warunki bytowe strony. Podkreślono, że zachowanie skarżącego dalekie jest od chęci rzeczywistego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej. Świadczy o tym nienależyte wywiązanie się z obowiązków nałożonych zarządzeniem Sądu pierwszej instancji z dnia 17 listopada 2008 r. Skarżący nie przesłał odcinka renty za ostatni miesiąc lub dowodu przelewu świadczenia. Ograniczył się jedynie do określenia, że jego miesięczna emerytura wynosi 1500 zł. Ponadto nie nadesłał zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego w 2007 r. dochodu. Nie przedłożył spisu miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami. Odniósł się jedynie do tej kwestii stwierdzając, że "nie posiada rachunków związanych z bieżącymi wydatkami albowiem rachunków nie pobierał". Takie stanowisko w ocenie Sądu ma charakter wymijający i wskazuje na brak woli w przedstawieniu sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych strony skarżącej. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący. Domagając się jego uchylenia w całości i zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podkreślił, że Sąd pierwszej instancji bezzasadnie odmówił zwolnienia od kosztów sądowych, ponieważ z przedstawionej sytuacji materialnej wynika, że są przesłanki do zwolnienia go od ponoszenia kosztów sądowych. Podniósł, że z racji podeszłego wieku ponosi koszty związane z leczeniem i przy swojej sytuacji materialnej nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednocześnie zgodnie z zasadą wyrażoną w przepisie art. 199 p.p.s.a. strony obowiązane są do ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Skoro przytoczony przepis ustanawia jako zasadę ponoszenie kosztów postępowania przez stronę, która dokonała czynności procesowej, to przyznanie zwolnienia od tych kosztów jako wyjątek od zasady mogło nastąpić wyłącznie w sytuacji wykazania przez stronę wystąpienia przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - brak możliwości poniesienia pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny. Należy przy tym wskazać, że ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. leży na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z możliwości tej skorzystał Sąd pierwszej instancji wzywając skarżącego do nadesłania dokumentów mogących pomóc w ustaleniu jego sytuacji majątkowej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należało zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, który wskazał, że skarżący nie zastosował do zarządzenia Sądu z dnia 17 listopada 2008 r. dotyczącego uzupełnienia wniosku o przyznane prawa pomocy poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów na okoliczność wykazania sytuacji majątkowej strony i tym samym nie udokumentował w pełni swojej sytuacji majątkowej. Skarżący wskazał jedynie, że pobiera emeryturę w wysokości 1.500 zł, posiada gospodarstwo rolne, mieszka w starym domu i nie posiada rachunków związanych z bieżącymi wydatkami. Nie przedłożył natomiast spisu miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami, nie nadesłał zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego w 2007 r. dochodu oraz odcinka renty za ostatni miesiąc lub dowodu przelewu świadczenia. Należy więc przyjąć, że strona nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jej sytuacja majątkowa i tym samym uniemożliwiła przeprowadzenie analizy jej zdolności płatniczych. W takiej sytuacji niezłożenie wyczerpującego oświadczenia o stanie majątkowym miało decydujący wpływ na dokonane przez Sąd oceny wniosku o prawie pomocy. Oceny tej nie podważono w zażaleniu. Nieprzedstawiono bowiem dodatkowych wyjaśnień - obok tych, które brane były pod uwagę przez Sąd pierwszej instancji - mogących mieć wpływ na ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczej skarżącego. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należało zgodzić się z argumentacją przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu, że strona nie wykazała, że nie może ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze fakt, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.