II SA/Wa 752/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński, Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Asesor WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Protokolant Łukasz Bazyluk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lutego 2008 r. sprawy ze skarg [...] Spółdzielni Mieszkaniowej [...] z siedzibą w W. oraz J. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego w sprawie opróżnienia lokalu 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącej [...]Spółdzielni Mieszkaniowej [...] z siedzibą w W. kwotę 200 (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 4. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata G. G., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) zł, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł, tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) zł oraz kwotę 17 (siedemnaście) złotych tytułem innych udokumentowanych wydatków pełnomocnika. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. postanowieniem z dnia [...] marca 2007 r., nr [...] utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta [...] W. z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...] umarzające postępowanie egzekucyjne w sprawie o opróżnienie lokalu nr [...] przy al. D. [...] w W. na podstawie wyroku Sądu Rejonowego [...] W. z dnia 3 września 1991 r., sygn. akt IV C 863/90. Z akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy: Wyrokiem z dnia 3 września 1991 r. Sąd Rejonowy [...] W. Wydział IV Cywilny, po rozpoznaniu sprawy z powództwa [...]Spółdzielni Mieszkaniowej [...]w W. przeciwko Z. i J. M., orzekł eksmisję Z. M. z lokalu nr [...] położonego w budynku przy ul. D. [...] w W. wraz z osobami i rzeczami prawa jej reprezentującymi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. postanowieniem z dnia [...] października 2006 r., nr [...], po rozpatrzeniu skargi J. M. na działanie Prezydenta [...] W. w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym wykonania powyższego wyroku Sądu, na podstawie art. 54 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) uznało skargę za zasadną i wyznaczyło organowi termin załatwienia sprawy na dzień 30 listopada 2006 r. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2007 r., wydanym na podstawie art. 59 § 1 pkt 5 i 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Prezydent [...] W. umorzył postępowanie egzekucyjne w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, iż Sąd Rejonowy [...] W. postanowieniem z dnia 18 kwietnia 1989 r., sygn. akt IV Ns 1169/89 dokonał podziału majątku dorobkowego małżeństwa M.. Zobowiązana wyrokiem eksmisyjnym Z. W. (dawniej Z. M.) pozostaje nadal członkiem spółdzielni [...] i przysługuje jej spółdzielcze prawo do lokalu nr [...] przy al. D.. Zgodnie z art. 34 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminnym i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266) postępowanie niniejsze prowadzone jest na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Art. 172 tej ustawy utrzymuje w mocy przepis art. 64 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. – Prawo lokalowe. Zastosowanie powołanego przepisu w niniejszej sprawie wskazuje na obowiązek dostarczenia lokalu do przeprowadzenia eksmisji przez [...] Spółdzielnię Mieszkaniową [...]. Zgodnie bowiem z treścią art. 64 ust. 2 ww. ustawy postępowanie egzekucyjne może być wszczęte po dostarczeniu zobowiązanemu lokalu zastępczego. A contrario postępowanie wszczęte pomimo braku wskazania takiego lokalu powinno być umorzone. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego ustalono zaś, iż Z. W. na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej przysługiwało prawo własności stanowiącej odrębną nieruchomość lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. G. [...] w W. i dokonano czynności w celu przeniesienia zobowiązanej wraz z jej rzeczami do lokalu mieszkalnego przy ul. G. [...]. Podjęte czynności egzekucyjne okazały się jednak bezskuteczne i zobowiązana zbyła w dniu 10 marca 2006 r. nieruchomość przy ul. G.. Wobec tego organ egzekucyjny nie ma możliwości wykonania wyroku z dnia 3 września 1991 r. bez wskazania lokalu przez wierzyciela [...] Spółdzielnię Mieszkaniową [...], która odmówiła dostarczenia Z. W. lokalu mieszkalnego z zasobów Spółdzielni. W ocenie organu egzekucyjnego I instancji, brak jest przesłanek do wskazania przez [...] W. lokalu socjalnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów (...), bowiem zobowiązanej w związku ze zwolnieniem lokalu nr [...] przy al. D. [...] przysługuje prawo do innego lokalu z zasobów [...]SM [...]. Przedmiotowe postanowienie zostało doręczone [...] Spółdzielni Mieszkaniowej [...], Prokuratorowi Prokuratury Okręgowej w W. oraz Z. W.. Na powyższe postanowienie w ustawowym terminie zażalenie wniosła Spółdzielnia Mieszkaniowa [...] oraz J. M., któremu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. postanowieniem z dnia [...] października 2006 r., uwzględniającym skargę wymienionego na czynności egzekucyjne, przyznało przymiot strony w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec Z. W.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. postanowieniem z dnia [...] marca 2007 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygniecie Prezydenta [...] W. z dnia [...] stycznia 2007 r. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy podzielił stanowisko zaprezentowane przez egzekucyjny organ I instancji. Podkreślił jednocześnie, iż stosowany w niniejszej sprawie przepis art. 64 ust. 2 Prawa lokalowego chroni najemcę przed usunięciem z lokalu jeżeli nie zapewni się mu lokalu lub pomieszczenia, do którego może być on przekwaterowany. W przypadku zaś kolizji prawa wierzyciela do uzyskania opróżnionego lokalu z prawem zobowiązanego do lokalu zamiennego, co ma miejsce, gdy ani wierzyciel, ani też organ egzekucyjny nie dysponują takim lokalem, a na podstawie uzyskanych w trakcie postępowania egzekucyjnego wyjaśnień i informacji jest wiadome, że takiego lokalu nie będzie można dostarczyć zobowiązanemu w dającej się przewidzieć przyszłości, obowiązek opróżnienia lokalu staje się niewykonalny. Nie można bowiem takiego obowiązku wykonać bez pozbawienia podmiotu zobowiązanego takiego prawa, które w szczególny sposób indywidualizuje jego pozycję prawną przy egzekucji administracyjnej w sprawach lokalowych. Skoro organ I instancji ustalił, że nie ma realnej możliwości zapewnienia Z. W. lokalu zastępczego, to na podstawie art. 59 § 1 pkt 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji był zobowiązany do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. stało się przedmiotem skargi wniesionej przez Spółdzielnię Mieszkaniową [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości strona zarzuciła, że zostało ono wydane z naruszeniem art. 59 § 1 pkt 5 w zw. z art. 172 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przyjęcie, iż nie było realnej możliwości zapewnienia Z. W. lokalu zastępczego w sytuacji, gdy wymieniona posiadała w czasie prowadzonego postępowania egzekucyjnego spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. G. [...] z zasobów Spółdzielni [...]. Organ egzekucyjny powinien zatem wykonać eksmisję do tego lokalu, czego z własnej winy nie uczynił. Ponadto nie dokonał stosownego zabezpieczenia wskazanego lokalu na poczet wykonania egzekucji, umożliwiając zobowiązanej sprzedaż lokalu. Z tego też względu organ egzekucyjny powinien dostarczyć lokal zamienny we własnym zakresie. Analogiczne do powyższego stanowiska Spółdzielni Mieszkaniowej [...] zajął w sprawie J. M., wnosząc skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2007 r. oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Prezydenta [...] W.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Podkreślić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. Podstawę zaskarżonego do sądu rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w sprawie opróżnienia lokalu mieszkalnego po wydaniu prawomocnego wyroku Sądu nakazującego eksmisję stanowił przepis art. 59 § 1 pkt 5 i 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.). Zgodnie z treścią powołanego przepisu, postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny lub w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. W świetle art. 34 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.) wydane i niewykonane przed dniem wejścia w życie ustawy, prawomocne orzeczenia sądowe oraz ostateczne decyzje administracyjne w sprawach opróżnienia lokali podlegających przepisom ustawy, o której mowa w art. 31 (ustawy – Prawo lokalowe), są wykonywane przez organy gmin w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 172 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zaś stanowi, że pozostają w mocy przepisy art. 64 i 65 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. – Prawo lokalowe (Dz. U. z 1987 r. Nr 30, poz. 165; z 1989 r. Nr 10, poz. 57; Nr 20, poz. 108; Nr 34, poz. 178; Nr 35, poz. 192 i z 1990 r. Nr 4, poz. 19; Nr 32, poz. 190 i Nr 34, poz. 198). Z brzmienia art. 64 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. – Prawo lokalowe wynika, że jeżeli zobowiązanemu do opróżnienia zajmowanego dotychczas lokalu przysługuje prawo do lokalu zamiennego lub pomieszczenia zastępczego, postępowanie egzekucyjne może być wszczęte po dostarczeniu takiego lokalu (pomieszczenia). Wskazać należy, iż niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym może być trwała lub tylko czasowa. W ocenie Sądu tylko przy wystąpieniu trwałej niewykonalności nałożonego na stronę obowiązku, zachodzą podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego, w oparciu o przepis art. 59 § 1 pkt 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W niniejszej zaś sprawie organy orzekające nie wykazały, iż niewykonalność o takim charakterze wystąpiła. Organ egzekucyjny – Prezydent [...] W. podniósł, iż zgodnie z treścią art. 64 ust. 2 Prawa lokalowego postępowanie egzekucyjne może być wszczęte po dostarczeniu zobowiązanemu lokalu, w przypadku zaś wszczęcia postępowania pomimo braku takiego lokalu, postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone. Sytuacja taka w niniejszej sprawie nie zaistniała, bowiem jak ustalił sam organ egzekucyjny, zobowiązana posiadała tytuł prawny do lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. G. [...] w W.. To z kolei pozwoliło organowi podjąć czynności egzekucyjne zmierzające do eksmisji Z. W. do posiadanego przez nią lokalu. W zaistniałej sytuacji nie można twierdzić, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte bez zabezpieczenia zobowiązanej innego lokalu mieszkalnego. Nie można również zgodzić się z poglądem zaprezentowanym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., że nie ma realnej możliwości zapewnienia Z. W. lokalu zastępczego. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż organ egzekucyjny oczekiwał dostarczenia takiego lokalu od wierzyciela – Spółdzielni Mieszkaniowej [...] powołując się na postanowienie Sądu Rejonowego [...] W. z dnia 18 kwietnia 1989 r., którym dokonano podziału majątku dorobkowego małżonków M. wraz z ekspektatywą otrzymania od Spółdzielni [...] dwóch samodzielnych lokali. Nie poszukiwano natomiast Z. W. lokalu zastępczego z zasobów gminnych sądząc, że samo zobowiązanie Spółdzielni Mieszkaniowej [...] do zapewnienia rozwiedzionym małżonkom dwóch odrębnych lokali zwalnia Miasto [...] W. z obowiązku dostarczenia takiego lokalu. Nie może budzić wątpliwości, że organ administracji publicznej jest obowiązany stosować przepisy prawa według stanu prawnego istniejącego na dzień orzekania. Przepis art. 64 ust. 2 Prawa lokalowego (tylko i wyłącznie art. 64 i 65 nieobowiązującej już ustawy jest stosowany) nie precyzuje podmiotu zobowiązanego do dostarczenia lokalu zamiennego. Wobec tego istnieje potrzeba sięgnięcia do ustawy obowiązującej w dacie orzekania – ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, (...). Przepis art. 4 ust. 2 tej ustawy jednoznacznie nakłada na gminę obowiązek, na zasadach i wypadkach przewidzianych w ustawie, zapewnienia lokali socjalnych i lokali zamiennych, a także zaspokajania potrzeb mieszkaniowych gospodarstw domowych o niskich dochodach. Powyższy obowiązek wynika również z art. 14 ust. 1 tej ustawy. Przepis ten stanowi, iż w wyroku nakazującym opróżnienie lokalu sąd orzeka o uprawnieniach do otrzymania lokalu socjalnego bądź o braku takiego uprawnienia wobec osób, których nakaz dotyczy. Obowiązek zapewnienia lokalu socjalnego ciąży na gminie właściwej ze względu na miejsce położenia lokalu podlegającemu opróżnieniu. Przenosząc powyższe uregulowania na grunt niniejszej sprawy oczywistym jest, że Sąd Rejonowy [...] W. w wyroku z dnia 3 września 1991 r. nie orzekł o uprawnieniach do lokalu socjalnego, bowiem orzeczenie to zapadło na wiele lat przed wejściem ww. ustawy w życie. Niemniej jednak powołany wyrok w dalszym ciągu podlega wykonaniu i rodzi po stronie Miasta [...] W. konieczność wywiązania się z nałożonych na gminę ustawowych obowiązków. W ocenie Sądu, samo istnienie zobowiązania Spółdzielni Mieszkaniowej [...] do przekazania dwóch odrębnych lokali mieszkalnych rozwiedzionym małżonkom M. zwłaszcza, iż nie może zostać zrealizowane z winy strony, która dotychczas zajmowanego lokalu od wielu lat opuścić nie chce, nie wyłącza po stronie Miasta [...] W. obowiązku zapewnienia lokalu socjalnego. Gmina zwolniona byłaby z obowiązku zapewnienia lokalu socjalnego (odpowiednio zamiennego) w sytuacji, gdyby organ egzekucyjny ustalił, iż zobowiązanej do opróżnienia zajmowanego dotychczas lokalu nie przysługuje w ogóle prawo do lokalu zamiennego lub pomieszczenia zastępczego, a zatem nie została spełniona przesłanka z art. 64 ust. 2 Prawa lokalowego. Ta jednak kwestia, jak wynika z treści wydanych orzeczeń, nie była przez organy badana. Wobec niewykazania przez organ egzekucyjny, czy zobowiązanej do opróżnienia zajmowanego lokalu mieszkalnego przysługiwał lokal zamienny lub pomieszczenie zastępcze, jak również czy nie można zobowiązanej zapewnić innego lokalu z zasobów gminnych, brak jest podstaw do stwierdzenia zaistnienia przesłanki niewykonalności obowiązku, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Te kwestie organ egzekucyjny będzie obowiązany wyjawić w pierwszej kolejności badając sprawę ponownie, bowiem mają one istotny wpływ na końcowy wynik sprawy. Na marginesie wskazać należy, iż Prezydent [...] W. prowadząc postępowanie egzekucyjne całkowicie pominął w nim udział J. M., któremu przymiot strony w takim postępowaniu przyznało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w postanowieniu z dnia [...] października 2006 r. przesłanym organowi egzekucyjnemu wraz z aktami strawy. Waga tego naruszenia jest mniej istotna z punktu widzenia procesowego, bowiem nie daje podstaw do wznowienia postępowania z tego powodu, iż J. M. wniósł zażalenie od postanowienia organu I instancji w terminie jaki przysługiwał innym stronom postępowania – Spółdzielni Mieszkaniowej [...]. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania Spółdzielni Mieszkaniowej [...] Sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej ustawy. O przyznaniu zaś adwokatowi z urzędu wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 tej ustawy.