IV SA/Wa 987/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marian Wolanin (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Otylia Wierzbicka, Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2009 r. sprawy ze skarg H. [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w P. i H. i S-ka Sp. z o.o. w P. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa 1. oddala skargę H. i S-ka Sp. z o.o. w P. w której imieniu występuje kurator A. A.; 2. uchyla zaskarżoną decyzję ze skargi H. [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w P.; 3. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz H. [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w P. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. Nr [...] Minister Gospodarki umorzył postępowanie z wniosku spółki H. [...] SA oraz z wniosku A. A. - kuratora spółki H. sp. z o.o. w P., reprezentowanej przez radcę prawnego R. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2007 r. znak [...] odmawiającą P. H., M. A. oraz A. R. wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa H. Spółka z o.o. P. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono, iż decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2007 r. została przesłana "do wiadomości" m.in. Spółce H. [...] S.A., jako podmiotowi mającemu interes faktyczny w sprawie zakończonej decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2007 r. znak [...] nie stwierdzającą nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa: H. Spółka z o.o. w P., tj. posiadającemu tytuł prawny do nieruchomości, na których funkcjonowało znacjonalizowane przedsiębiorstwo, a które nie zostały przejęte wraz z przedsiębiorstwem na własność Państwa na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. z 1946, Nr 3, poz.17). Decyzję z dnia [...] września 2007 r. przesłano również do wiadomości A. A. - kuratorowi spółki H. Spółka z o.o. w P., reprezentowanej przez radcę prawnego R. S. - jako podmiotowi posiadającemu przymiot strony w innym postępowaniu, zakończonym decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2007 r. znak: [...]. Spółka H. [...] S.A. oraz kurator spółki H. Spółka z o.o. w P., złożyli wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] września 2007 r. znak [...], lecz w ocenie organu orzekającego podmioty te nie mają przymiotu strony w postępowaniu z wniosku P. H., M. A. i A. R., ponieważ decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2007 r. znak: [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizującej przedsiębiorstwo pn. [...] Spółka z ogr. odp. P., ul. [...] rozstrzyga o uprawnieniach (a właściwie o ich braku) przysługujących jedynie P. H., M. A. oraz A. R. i tylko ci wnioskodawcy uprawnieni są do skorzystania z praw przysługujących stronom postępowania na podstawie art. 127 §2 i §3 kpa, weryfikującego dopuszczalność wystąpienia z wnioskiem nieważnościowym - zakończonego decyzją, wydaną na podstawie art. 157 §3 kpa. Udział danego podmiotu w prowadzonym przez organ administracji publicznej postępowaniu nie czyni z niego automatycznie strony tego postępowania, w rozumieniu art. 28 kpa. O tym bowiem, czy określonej osobie przysługuje przymiot strony tego postępowania administracyjnego nie decyduje sama wola, czy subiektywne przekonanie tego podmiotu lub chociażby sam udział w tym postępowaniu, ale istnienie w przepisach prawa materialnego podstawy prawnej pozwalającej ocenić interes danego podmiotu, jako "interes prawny". Interes prawny, o którym stanowi art. 28 kpa, to interes chroniony przez normy prawa. Treścią interesu prawnego są uprawnienia i obowiązki oparte na prawie materialnym. W żadnym jednak zakresie decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2007 r. znak [...] nie wpływa na zakres praw i obowiązków spółki H. [...] S.A. oraz A. A. - kuratora działającego w imieniu spółki H. Spółka z o.o. w P., bowiem decyzja ta stanowi o formalnoprawnych podstawach niedopuszczalności rozpatrzenia wniosku nieważnościowego P. H., M. A. i A. R., rozstrzygając tym samym wyłącznie o uprawnieniach tych wnioskodawców. W sytuacji zatem, gdy subiektywne twierdzenie wnoszącego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zostanie w sposób przewidziany dla postępowania odwoławczego pozytywnie zweryfikowane, należy wydać decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 §1 pkt 3 w zw. z art. 127 §3 kpa, dlatego organ orzekający uznał za konieczne wydanie zaskarżonej decyzji o treści zawartego w nim rozstrzygnięcia. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2008 r. złożyła spółka H. [...] SA oraz A. A. – kurator spółki H. Spółka z o.o. w P., działająca przez pełnomocnika. Spółka H. [...] SA zarzuciła naruszenie art. 28 kpa, poprzez błędne przyjęcie, że skarżąca nie jest stroną postępowania w którym wydano decyzję z dnia [...] września 2007 r.; naruszenie art. 156 §1 pkt 2 i 4 oraz §2 kpa, poprzez przekroczenie granic, w jakich organ administracyjny może rozpoznać i rozstrzygać sprawę w postępowaniu nadzwyczajnym o stwierdzenie nieważności decyzji, polegające na przyjęciu, że adresatem orzeczenia nacjonalizacyjnego była spółka H. spółka z o.o. z siedzibą w P. a nie spadkobiercy P. H., co doprowadziło do uznania, że nieruchomości nie były objęte nacjonalizacją i odmówienia statusu strony skarżącej, wywodzącej swój interes prawny z prawa użytkowania wieczystego tychże nieruchomości; naruszenie art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez przyjęcie, wbrew wiążącej ocenie prawnej wyrażonej w wyrokach sądów administracyjnych wydanych w sprawie, że adresatem orzeczenia nacjonalizacyjnego była spółka H. spółka z o.o. z siedzibą w P. a nie spadkobiercy P. H., a w konsekwencji uznanie, że przedmiotowe nieruchomości nie były objęte nacjonalizacją i odmówienie skarżącej statusu strony. Ponadto zarzucono sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, poprzez błędne przyjęcie, że adresatem orzeczenia nacjonalizacyjnego była spółka H. spółka z o.o. z siedzibą w P. a nie spadkobiercy P. H., a w konsekwencji uznanie, że nieruchomości nie były objęte nacjonalizacją. W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiono szczegółową argumentację mającą przemawiać za uznaniem zgłoszonych zarzutów za zasadne i uchyleniem zaskarżonej decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 2008 r. Kurator spółki H. Spółka z o.o. w P., działająca przez pełnomocnika, zarzuciła rażące naruszenie art. 138 §1 pkt 2 w zw. z art. 127 §3 oraz w zw. z art. 11, art. 107 §1 i §3 oraz art. 140 i art. 40 §1 kpa wobec umorzenia postępowania wywołanego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionym w imieniu H. sp. z o.o. w P., ul. [...] od decyzji adresowanej do przedstawiciela tego przedsiębiorstwa - w istocie jako strony - tylko dlatego, że został on wymieniony w grupie adresatów decyzji pod nagłówkiem: "Do wiadomości" w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy prawa nie tylko nie wskazują na taką możliwość adresowania decyzji administracyjnej, ale jednoznacznie stanowią że każda decyzja administracyjna powinna zawierać oznaczenie strony, a w przypadku gdy strona działa przez swego przedstawiciela, ze wskazaniem wśród adresatów danej decyzji owego przedstawiciela jako przedstawiciela konkretnej strony, a w konsekwencji wobec umorzenia postępowania wywołanego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnioskiem wniesionym przez podmiot uprawniony, bez jakiegokolwiek ustosunkowania się do tego wniosku i bez wyjaśnienia przyczyn odmowy rozpoznania konkretnego wniosku, który - w danym wypadku - zawierał także wniosek o łączne jego rozpoznanie z jednocześnie z nim składanym przez przedstawiciela H. sp. z o.o. w P., ul. [...] wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2007 r. znak [...]. W skardze zarzucono również rażące naruszenie art. 10 §1 kpa i art. 28 kpa wobec uznania, że H. w P., ul. [...] nie ma interesu prawnego w postępowaniu w sprawie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego dotyczącego mienia tej spółki, a także wobec braku zapewnienia udziału w tej sprawie Skarbowi Państwa jako beneficjentowi orzeczenia nacjonalizacyjnego będącego przedmiotem określonego postępowania wywołanego wnioskiem M. A., P. H. i A. R. Zarzucono również rażące naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z dotychczasowymi wyrokami sądów administracyjnych, oraz Sądu Najwyższego, jakie zapadły w tej sprawie w znaczeniu formalnym, prowadzonej wcześniej bez wniosku i bez udziału przedstawiciela znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, w której zarówno dla Ministra Gospodarki (jego poprzednika prawnego), jak i dla sądów administracyjnych oraz dla Sądu Najwyższego, było oczywiste, że M. A., A. R. i P. H. są stronami legitymowanymi do wszczęcia przedmiotowego postępowania, nadzorczego, a nie tylko H. sp. z o.o. w P., ul. [...] lub ewentualni następcy prawni tej spółki niemieckiej. Także w uzasadnieniu tej skargi przedstawiono argumentację mającą przemawiać za uznaniem zgłoszonych zarzutów i stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 2008 r. W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki przytoczył motywy zaskarżonej decyzji i odniósł się do zarzutów zawartych w obu skargach, wskazując na ich niezasadność i w konsekwencji tego wnosząc o odrzucenie skargi pełnomocnika kuratora spółki H. spółka z o.o. z siedzibą w P. oraz o oddalenie skargi H. [...] S.A. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności odnosząc się do skargi A. A. kuratora spółki H. Spółka z o.o. w P., działającej przez pełnomocnika należy stwierdzić, iż kurator ten został ustanowiony postanowieniem Sądu Rejonowego w P. VIII Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] marca 2006 r. sygn. akt [...] wydanym na wniosek Ministra Gospodarki, do reprezentowania H. Spółka z o.o. z siedzibą w P. w postępowaniu administracyjnym przed Ministrem Gospodarki o stwierdzenie nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa H. Spółka z o.o. w P. ul. [...]. Według art. 604 KPC, w zaświadczeniu dla kuratora sąd określa zakres jego uprawnień. A. A., ani jej pełnomocnik, nie złożyli jednak przy skardze wniesionej w niniejszej sprawie wskazanego zaświadczenia, dlatego na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2008 r. – mając na uwadze art. 31 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - Sąd zobowiązał pełnomocnika kuratora do przedłożenia w terminie 60 dni dokumentu, z którego wynikałoby umocowanie kuratora do występowania przed sądem administracyjnym w niniejszej sprawie w charakterze skarżącego. Dokument taki nie został jednak złożony w wyznaczonym terminie, dlatego należy przyjąć, iż zakres uprawnień kuratora na dzień złożenia skargi oraz na dzień wyrokowania wynika jedynie z powołanego wyżej postanowienia Sądu Rejonowego w P. Postanowienie to wskazuje natomiast na umocowanie kuratora jedynie do reprezentowania H. Spółka z o.o. w P. w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przed Ministrem Gospodarki. Stosownie do art. 15 kpa, postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, dlatego zgodnie z art. 16 §1 w zw. z art. 127 §1 i §3 kpa, postępowanie to kończy się z chwilą wydania i wprowadzenia do obrotu prawnego decyzji przez organ drugiej instancji, jeżeli od decyzji organu pierwszej instancji złożone zostało odwołanie, albo wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wobec decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra – jak w niniejszej sprawie. Z chwilą więc doręczenia stronom decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 2008 r. Nr [...], postępowanie to, jako postępowanie administracyjne prowadzone przed organem administracji, zostało zakończone. Złożenie skargi do sądu administracyjnego i jej popieranie może dotyczyć jedynie decyzji organu drugiej instancji dlatego dokonywane jest po zakończeniu postępowania administracyjnego. Skoro więc kurator spółki H. Spółka z o.o. w P. nie wykazał umocowania do reprezentowania tej spółki przed sądem administracyjnym, skargę tego kuratora należało oddalić, jako wniesioną przez nieuprawnionego do jej złożenia. W odniesieniu do skargi złożonej przez spółkę H. [...] SA należy stwierdzić, iż skarga ta zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 2008 r. wydana została przy błędnym założeniu braku po stronie skarżącej spółki przymiotu strony w postępowaniu z wniosku P. H., M. A. i A. R., czym naruszony został art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Z akt sprawy wynika, iż P. H., S. M., M. A. i A. R. złożyli w piśmie z dnia 10 grudnia 1996 r. wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa H. spółka z o.o. w P. Wydane z tego wniosku decyzje administracyjne zostały zaskarżone do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez spółkę H. [...] SA, który wyrokiem z dnia 2 lutego 2000 r. sygn. akt IV SA 1495/99 rozpatrzył tę skargę i uchylił zaskarżone decyzje. Również ponownie wydane w sprawie decyzje zostały zaskarżone przez spółkę H. [...] SA do sądu administracyjnego i skarga ta została uwzględniona w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2004 r. sygn. akt IV SA 2477/03. Złożona zaś wobec tego wyroku skarga kasacyjna została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2005 r. sygn. akt OSK 1402/04. W powołanych orzeczeniach sądy administracyjne uznały zatem spółkę H. [...] SA za stronę legitymowaną do występowania w postępowaniu z wniosku P. H., S. M., M. A. i A. R. o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa H. spółka z o.o. w P. Zgodnie z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, iż zarówno Sąd orzekający w niniejszej sprawie, jak również organ administracji, związani są ocenami prawnymi zawartymi w powołanych wyżej orzeczeniach sądów administracyjnych. Skoro więc spółka H. [...] SA została uznana w dotychczasowych orzeczeniach sądów administracyjnych za stronę postępowania prowadzonego z wniosku P. H., S. M., M. A. i A. R., to z racji, iż decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2007 r. znak [...] stanowi kolejne rozstrzygnięcie dotyczące tego wniosku, stroną tej decyzji jest także spółka H. [...] SA. Odmienne rozstrzygnięcie Ministra Gospodarki zawarte w zaskarżonej decyzji z dnia [...] kwietnia 2008 r. narusza zatem art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w sposób mający wpływ na wynik sprawy, poprzez pozbawienie spółki H. [...] SA prawa do skutecznego żądania merytorycznego rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją z dnia [...] września 2007 r. znak [...]. Zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 2008 r. narusza również art. 109 §1 kpa w zw. z art. 6, art. 8 i art. 28 kpa. Z art. 109 kpa wynika bowiem, iż decyzję doręcza się stronom na piśmie. Z przepisów kodeksu postępowania administracyjnego nie wynika natomiast dopuszczalność doręczenia decyzji innym jeszcze podmiotom, niż strony postępowania, zwłaszcza podmiotom mającym w sprawie tylko interes faktyczny, jak ujął to Minister Gospodarki w zaskarżonej decyzji z dnia [...] kwietnia 2008 r. oraz w odpowiedzi na skargi złożone w niniejszej sprawie. Pomijając racje, jakie miałyby uzasadniać doręczanie decyzji administracyjnej podmiotom nie mającym przymiotu strony, a więc nie mogącym w żaden sposób skorzystać ze środków procesowych wobec takiej decyzji, treść art. 109 §1 kpa jednoznacznie wskazuje na brak podstaw prawnych do różnicowania adresatów decyzji na podmioty traktowane jako strony postępowania i podmioty nie mające przymiotu strony, a otrzymujące decyzję jedynie do tzw. "wiadomości". W tym względzie, organ administracji może działać jedynie na podstawie obowiązującego prawa (art. 6 kpa). Skoro więc decyzja administracyjna może być doręczana jedynie stronom postępowania, to doręczenie decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2007 r. znak [...] spółce H. [...] SA niezależnie od użytej w jej rozdzielniku klauzuli "do wiadomości", wykluczało dopuszczalność uznania tego podmiotu na kolejnym etapie postępowania administracyjnego, z jego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej powołaną decyzją z dnia [...] września 2007 r., za niebędącego stroną decyzji z dnia [...] września 2007 r. i przez to skutkujące umorzeniem postępowania z jego wniosku. Ustalenie braku przymiotu strony na etapie odwoławczym wobec podmiotu, który uznany został za stronę w postępowaniu pierwszoinstancyjnym nie może bowiem skutkować wykluczaniem takiego podmiotu z dalszych etapów postępowania administracyjnego przy jednoczesnym pozostawieniu w obiegu prawnym dotychczasowego rozstrzygnięcia wydanego z jego udziałem, jeżeli podmiot ten nie posiadał przymiotu strony od samego początku. Takie postępowanie narusza nie tylko art. 109 §1 w zw. z art. 28 i art. 127 §1 i §3 kpa, lecz także zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, wynikającą z art. 8 kpa, gdy w przypadku potraktowania danego podmiotu za stronę postępowania pierwszoinstancyjnego podmiot ten oczekuje, iż w ponownym postępowaniu prowadzonym przez ten sam organ administracji zostanie tak samo potraktowany za stronę, gdy w sprawie nie ulegnie zmianie ani stan prawny, ani jej stan faktyczny. Mając powyższe na uwadze, wobec skargi kuratora H. spółka z o.o. w P., Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, natomiast wobec skargi spółki H. [...] SA orzeczono na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącego, którego skargę uwzględniono, orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 §2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ orzekający uwzględni spółkę H. [...] SA, jako stronę prowadzonego postępowania.