I OSK 802/08

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2009-04-15

Skład orzekający: Jolanta Rajewska, Janina Antosiewicz, Monika Nowicka

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy współposiadanie przez małżonka funkcjonariusza domu jednorodzinnego, niezależnie od jego wielkości i powierzchni mieszkalnej, wyłącza możliwość przyznania temu funkcjonariuszowi pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego?
Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że pojęcie "posiada dom jednorodzinny" w kontekście przepisów dotyczących pomocy finansowej dla funkcjonariuszy Straży Granicznej powinno być rozumiane jako realna możliwość zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych w granicach przysługujących norm zaludnienia. Samo współposiadanie domu przez małżonka, bez względu na jego wielkość, nie może automatycznie wykluczać przyznania pomocy finansowej, jeśli nie zapewnia on wymaganych norm mieszkalnych.
Stan faktyczny
Funkcjonariusz Straży Granicznej T. K. ubiegał się o pomoc finansową na budowę domu jednorodzinnego. Jego małżonka, na skutek spadkobrania, stała się współwłaścicielką domu jednorodzinnego w miejscowości pobliskiej do miejsca służby funkcjonariusza. Organy administracyjne odmówiły przyznania pomocy, uznając, że posiadanie przez małżonkę domu jednorodzinnego wyklucza takie świadczenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę funkcjonariusza. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną T. K.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędziowie Sędzia NSA Janina Antosiewicz Sędzia del. WSA Monika Nowicka (spr.) Protokolant Magdalena Cieślak po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2009r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 1932/07 w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej na budowę domu jednorodzinnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Komendanta Głównego Straży Granicznej na rzecz T. K. kwotę 197 (sto dziewięćdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 5 marca 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 1932/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę T. K. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] września 2007 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Komendant Główny Straży Granicznej - działając na zasadzie art. 98 ust. 1 i art. 99 pkt 2 ustawy z 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 234, poz. 1997) oraz § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 czerwca 2002 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu przez funkcjonariuszy Straży Granicznej (Dz. U. Nr 98, poz. 892 ze zm.) - decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] o odmowie przyznania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Z ustaleń poczynionych w toku postępowania administracyjnego wynikało, że T. K. - funkcjonariusz Straży Granicznej wystąpił w dniu [...] czerwca 2007 r. z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej na budowę domu jednorodzinnego w miejscowości pobliskiej w stosunku do miejsca pełnienia służby. Kilka dni wcześniej jednak, bo w dacie [...] maja 2007 r. zmarł jego teść, w wyniku czego J. M.-K. - żona funkcjonariusza stała się, na skutek spadkobrania, współwłaścicielką domu jednorodzinnego położonego w B. przy ul. [...]. Prawa spadkowe zostały przy tym stwierdzone postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] maja 2007 r. sygn. akt [...]. Funkcjonariusz poinformował ponadto organ, iż jego małżonka posiada również prawo do części domu jednorodzinnego położonego w B. przy ul. [...]. Biorąc powyższe pod uwagę organ stwierdził, że przedstawiony wyżej stan faktyczny uniemożliwiał przyznanie funkcjonariuszowi wnioskowanej pomocy. B. bowiem jest miejscowością pobliską do miejsca pełnienia służby przez T. K. zaś wielkość posiadanych przez J. M.-K. udziałów w przedmiotowym budynku mieszkalnym, jak i stosunek tych udziałów do powierzchni mieszkalnej domu nie miała w niniejszej sprawie znaczenia. Ustosunkowując się do zarzutów zawartych w odwołaniu, organ stwierdził również, iż brak prawomocności postanowienia o nabyciu spadku, w dniu złożenia wniosku o pomoc finansową, nie miała żadnego znaczenia, albowiem spadkobierca nabywa spadek już z chwilą jego otwarcia. Z tego zatem powodu żona T. K. od dnia [...] maja 2007 r. stała się - w trybie dziedziczenia - współwłaścicielką domu mieszkalnego położonego w miejscowości pobliskiej do miejsca pełnienia przez niego służby a to prowadziło do wniosku, że funkcjonariusz, w dacie złożenia podania o przyznanie pomocy finansowej, nie posiadał prawa do przydziału lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej. Z tych też przyczyn nie można mu było tej pomocy przyznać. Organ wyraźnie podkreślił, iż przepisy nie uzależniają możliwości przydziału lokalu mieszkalnego od wielkości posiadanego przez funkcjonariusza domu jednorodzinnego, jednakże w związku z podniesionymi przez stronę zarzutami, stwierdził, iż posiadany przez J. M.-K. dom zapewnia przysługujące funkcjonariuszowi normy zaludnienia. Ze złożonego bowiem przez T.K. wniosku o przydział lokalu mieszkalnego wynikało, iż dom położony w B. przy ul. [...] posiada [...] m2 powierzchni użytkowej, w tym [...] m2 powierzchni mieszkalnej. W dacie zaś złożenia wniosku zamieszkiwały w nim 4 osoby, ( licząc też osobę zmarłą). Funkcjonariusz natomiast posiadał uprawnienie do 3 norm, tj. lokalu o powierzchni mieszkalnej od 21 do 30 m2. W złożonej od przedstawionej wyżej decyzji skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T.K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej wydanie z naruszeniem przepisów prawa materialnego tj: art. 1027 k.c. oraz art. 99 pkt 3 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej oraz § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 czerwca 2002 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu przez funkcjonariuszy Straży Granicznej, przepisów rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie przydziału, opróżniania lokali mieszkalnych i tymczasowych kwater przeznaczonych dla funkcjonariuszy Straży Granicznej oraz norm zaludnienia lokali mieszkalnych. Ponadto twierdził, że zaskarżona decyzja naruszała przepisy art. 7, 8, 9 k.p.a. i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi wskazywał zwłaszcza, że prace budowlane przy budowie własnego domu rozpoczął już z końcem 2006 r. w dniu zaś [...] maja 2007 r. zmarł nagle jego teść. Odziedziczone przez J. M.-K. udziały w domu mieszkalnym są niewielkie i - wbrew twierdzeniu organu - nie zapewniają skarżącemu i jego rodzinie właściwych norm metrażowych, jakie przysługują funkcjonariuszowi. Skarżący twierdził nadto, że organ pominął fakt zamieszkiwania w przedmiotowym budynku przez kilka rodzin, a także nie obliczył szacunkowej powierzchni przypadającej jego rodzinie do każdego z budynków, w których udziały odziedziczyła jego małżonka. Skarżący podtrzymywał też argumentację, iż wobec osób trzecich żona jego nabyła prawa do spadku dopiero po uprawomocnieniu się postanowienia o stwierdzeniu spadku, co nastąpiło znacznie później niż data złożenia wniosku o pomoc finansową. W odpowiedzi na skargę Komendant Główny Straży Granicznej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Oddalając skargę T. K.- na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarga ta nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd, powołując się w tym miejscu na przepis art. 98 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej, który stanowi, iż funkcjonariuszowi, który nie otrzymał lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej o przydziale, przysługuje pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej lub towarzystwie budownictwa społecznego albo domu jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, wskazał, że szczegółowe warunki przyznawania tego świadczenia określa rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 26 czerwca 2002 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu przez funkcjonariuszy Straży Granicznej. Zgodnie zaś z § 2 ust. 2 tego rozporządzenia, pomocy finansowej nie przyznaje się funkcjonariuszowi, który nie spełnia warunków do otrzymania lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej, o których mowa w art. 99 ustawy. Ten ostatni zaś przepis stanowi, że funkcjonariuszowi nie przydziela się lokalu mieszkalnego, gdy jego małżonek posiada w miejscowości, w której funkcjonariusz pełni służbę lub w miejscowości pobliskiej, lokal mieszkalny odpowiadający co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej albo dom jednorodzinny lub dom mieszkalno-pensjonatowy ( art. 99 pkt 2 ustawy ). Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Wojewódzki stwierdził zatem, że inaczej, niż w przypadku lokalu mieszkalnego, w odniesieniu do domu jednorodzinnego nie ma znaczenia, czy posiadany dom zapewnia przysługującą funkcjonariuszowi normę zaludnienia. Z tych też wzglądów - zdaniem Sądu - wszelkie przeliczenia powierzchni odziedziczonego budynku mieszkalnego, z udziałami przysługującymi małżonce skarżącego w tym budynku i porównywanie ich z normatywami metrażowymi było w tym wypadku zbędne. Sąd podkreślił też, iż ustawa o Straży Granicznej, jak i przepisy wykonawcze nie definiują pojęcia "posiadanie" lokalu mieszkalnego lub domu, dlatego też należało przyjąć, iż winny być one rozumiane w szerokim znaczeniu. Będzie zatem nim zarówno posiadanie określone przez przepisy art. 336 i nast. Kodeksu cywilnego, a więc faktyczne władanie samoistne (właściciel) lub zależne (użytkownik, najemca) lub z tytułu innego prawa, z którym łączy się określone władztwo nad rzeczą, jak i wszelka forma własności, bądź współwłasności. Posiadaczem przy tym jest także współposiadacz, który wykonuje (niekonieczne zgodne z prawem własności) faktyczne władztwo nad rzeczą wspólnie z innymi osobami i jest uprawniony do korzystania z rzeczy wspólnej, niezależnie od prawa własności. Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy Sąd Wojewódzki zajął stanowisko, że rzeczą bezsporną było, iż żona skarżącego stała się z tytułu dziedziczenia ustawowego współwłaścicielem domu jednorodzinnego, znajdującego się w B. a więc w miejscowości pobliskiej do miejsca pełnienia służby przez funkcjonariusza. Ponieważ zaś z treści przepisu art. 99 pkt 2 i 3 ustawy o Straży Granicznej wprost wynikało, iż w przypadku posiadania domu jednorodzinnego (niezależnie od jego wielkości i powierzchni mieszkalnej) przez funkcjonariusza lub jego małżonka nie przydziela się takiemu funkcjonariuszowi lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej, tym samym brak było podstaw do przyznania temu funkcjonariuszowi pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego, albo domu jednorodzinnego (art. 98 ustawy pragmatycznej). Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 1027 k.c. Sąd wyjaśnił, że skarżący mylił pojęcia dotyczące daty powstania możliwości faktycznej posługiwania się przez spadkodawcę tytułem do dziedziczenia wobec osób trzecich z datą nabycia spadku, co następuje - zgodnie z art. 924 i art. 925 k.c., z chwilą otwarcia spadku tj. w momencie śmierci spadkodawcy, o ile spadek nie zostanie odrzucony w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania ( art. 1015 § 1 k.c). Za bezpodstawny uznano także zarzut naruszenia przez organ przepisów kodeksu postępowania administracyjnego i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż organ Straży Granicznej był zobowiązany do ścisłej wykładni przepisów w sprawach świadczeń pieniężnych dla funkcjonariuszy a odmowa przyznania takiej pomocy nie stanowiła naruszenia zasady równości wobec prawa, zapisanej w art. 32 ust. 1 Konstytucji. Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną wniósł T. K. Wskazując jako podstawę skargi art. 174 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżący kasacyjnie zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 98 ust. 1 oraz art. 99 pkt 2 i 3 ustawy o Straży Granicznej a także § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 czerwca 2002 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu przez funkcjonariuszy Straży Granicznej oraz § 4 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie przydziału, opróżnienia lokali mieszkalnych i tymczasowych kwater przeznaczonych dla funkcjonariuszy Straży Granicznej oraz norm zaludnienia lokali mieszkalnych poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na bezzasadnym przyjęciu, iż sam fakt współposiadania domu jednorodzinnego przez małżonkę funkcjonariusza Straży Granicznej, niezależnie od jego wielkości i powierzchni mieszkalnej, wyłącza możliwość przyznawania mu pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego albo domu jednorodzinnego. W konkluzji skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono w szczególności, że wadliwym był pogląd Sądu I instancji sprowadzający się do stwierdzenia, że w/w przepisy prawa materialnego nie uzależniają możliwości przydziału lokalu mieszkalnego oraz uzyskania pomocy finansowej na budowę domu od wielkości posiadanego przez funkcjonariusza ( lub jego małżonkę ) udziału w domu jednorodzinnym oraz, że nie ma znaczenia, czy posiadany dom zapewnia funkcjonariuszowi ustawową normę zaludnienia. Skarżący kasacyjnie akcentował przy tym nieuzasadnione rozróżnienie przez Sąd posiadania lokalu mieszkalnego od posiadania domu jednorodzinnego a także pominięcie okoliczności, iż jego małżonka odziedziczyła jedynie udziały w dwóch budynkach mieszkalnych, które jednak nie spełniają normy zaludnienia lokalu mieszkalnego, przysługującej funkcjonariuszowi a określonej w przepisie § 4 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie przydziału, opróżnienia lokali mieszkalnych i tymczasowych kwater przeznaczonych dla funkcjonariuszy Straży Granicznej oraz norm zaludnienia lokali mieszkalnych. Poza tym, posługując się definicją "domu jednorodzinnego" określoną w ustawie z dnia 8 września 2006 r. o finansowym wsparciu rodzin w nabywaniu własnego mieszkania ( Dz. U. Nr 183, poz. 1354 ), w myśl której dom jednorodzinny to budynek mieszkalny - w rozumieniu art. 3 ust. 2a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane ( Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 ze zm. ), w którym znajduje się jeden tylko lokal mieszkalny a to z kolei pojęcie - zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali ( Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ) - oznacza wydzieloną trwałymi ścianami w obrębie budynku izbę lub zespół izb przeznaczonych na stały pobyt ludzi, które wraz z pomieszczeniami pomocniczymi służą zaspokajaniu ich potrzeb mieszkaniowych, skarżący kasacyjnie wywodził, że zarówno lokal mieszkalny jak i dom jednorodzinny, służąc temu samemu celowi, winny być jednakowo traktowane przy przeliczaniu ich powierzchni mieszkalnej na przysługujące funkcjonariuszowi normy zaludnienia. Ponadto skarżący podnosił, że w zaskarżonym wyroku Sąd, interpretując przepisy prawa, nie zastosował wykładni systemowej i celowościowej oraz nie uwzględnił orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach analogicznych a sprowadzającego się do poglądu, że jeżeli funkcjonariusz posiada lokal o mniejszej, niż mu przysługuje norma, powierzchni mieszkalnej to może otrzymać lokal mieszkalny na podstawie decyzji administracyjnej a zatem może również otrzymać pomoc finansową na budowę domu jednorodzinnego. Odpowiadając na skargę kasacyjną Komendant Główny Straży Granicznej wnosił o jej oddalenie, podnosząc w uzasadnieniu swego stanowiska, że współposiadanie przez członka rodziny funkcjonariusza domu jednorodzinnego, którego zakres posiadania nie został w ustawie określony, uzasadnia odmowę przyznania pomocy finansowej - zgodnie z § 2 ust. 2 w/w rozporządzenia z dnia 26 czerwca 2002 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc w przedmiotowej sprawie, postępowanie kasacyjne sprowadzało się wyłącznie do zbadania zasadności podstawy kasacyjnej, przytoczonej w skardze kasacyjnej. Zarzutom skarżącego nie można odmówić słuszności. Jak wynika z treści tych zarzutów istota zagadnienia w niniejszej sprawie sprowadzała się do kwestii prawidłowości dokonanej przez organy i następnie zaakceptowanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wykładni art. 98 ust. 1 oraz art. 99 pkt 2 i 3 ustawy o Straży Granicznej a także § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 czerwca 2002 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu przez funkcjonariuszy Straży Granicznej. Cytowane wyżej przepisy ustawowe usytuowane są w rozdziale 12 ustawy o Straży Granicznej, co prowadzi do wniosku, że celem tej regulacji jest zapewnienie funkcjonariuszowi prawa do lokalu mieszkalnego odpowiadającego przysługującym mu normom zaludnienia. Podnieść bowiem wypada w tym miejscu wypada, że zgodnie z art. 92 ust. 1 ustawy o Straży Granicznej funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej, z uwzględnieniem liczby członków rodziny oraz uprawnień wynikających z przepisów odrębnych. W myśl zaś art. 99 pkt 2 i 3 powołanej wyżej ustawy prawo do lokalu mieszkalnego dla funkcjonariusza jest wyłączone w przypadkach, gdy w miejscowości pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej funkcjonariusz ( jego małżonek ) posiada już lokal mieszkalny odpowiadający co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej albo dom jednorodzinny lub dom mieszkalno-pensjonatowy. Formą zastępczą realizacji przez funkcjonariusza prawa do lokalu mieszkalnego jest prawo do otrzymania przez niego pomocy finansowej. Instytucja ta została uregulowana w art. 98 ust. 1 omawianej ustawy - zgodnie z którą to regulacją - funkcjonariuszowi, który nie otrzymał lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej o przydziale, przysługuje pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej lub towarzystwie budownictwa społecznego albo domu jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość. Zatem te przesłanki, które decydują o prawie funkcjonariusza do otrzymania lokalu mieszkalnego przesądzają również o prawie do otrzymania przez niego pomocy finansowej, pod warunkiem oczywiście, że funkcjonariusz nie otrzymał lokalu mieszkalnego w drodze decyzji administracyjnej. Odnosząc się do kluczowego w tej sprawie pojęcia posiadania domu, którym posługuje się przepis art. 99 pkt 2 i 3 ustawy o Straży Granicznej Naczelny Sad Administracyjny nie podziela poglądu wyrażonego przez Sąd Wojewódzki, winno być rozumiane szeroko, co w tym przypadku miało oznaczać zarówno posiadanie domu jak i jego współposiadanie. Oczywiście - z punktu widzenia teorii prawa cywilnego - współposiadanie jest pewną, szczególną formą posiadania, polegająca na tym, że więcej niż jedna osoba jest posiadaczem danej rzeczy. Tym niemniej współposiadanie jest z reguły stanem przejściowym, charakteryzującym się pewnym stopniem niepewności. W przypadku współposiadania wynikającego - jak w przedmiotowym stanie faktycznym - ze współwłasności domu jednorodzinnego, zawsze może dojść do konieczności zniesienia współwłasności gdyż roszczenie o zniesienie współwłasności nieruchomości nie podlega przedawnieniu. Zgodnie również z art. 198 k.c. każdy ze współwłaścicieli ( w omawianej sprawie współposiadanie domu przez małżonkę funkcjonariusza wynika ze współwłasności ) może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli, co w konsekwencji może w sposób istotny wpłynąć na sposób i zakres korzystania przez funkcjonariusza z pomieszczeń wchodzących w skład domu. Ustawowe zagwarantowanie funkcjonariuszowi prawa do zamieszkiwania z rodziną w lokalu o określonej powierzchni dowodzi natomiast, że wolą ustawodawcy było zapewnienie funkcjonariuszowi potrzeb mieszkaniowych, niezbędnych do prawidłowego wykonywania przez niego obowiązków. Potrzeby te są zaś zaspakajane wówczas, gdy funkcjonariusz posiada lokal mieszkalny spełniający określone kryteria, bowiem tylko w takim wypadku zachodzi realna możliwość zaspokojenia przez niego potrzeb mieszkaniowych. Z tym zaś wiąże się konieczność by funkcjonariusz miał niezakłócone dysponowanie takim lokalem. W związku z tym podkreślić trzeba, iż słusznie podniesiono w skarze kasacyjnej, że Sąd Wojewódzki dokonał nieuprawnionego rozróżnienia pomiędzy pojęciem lokalu mieszkalnego a pojęciem domu jednorodzinnego. Oba obiekty służą bowiem temu samemu celowi tj. zapewnieniu funkcjonariuszowi i jego rodzinie realizacji potrzeb mieszkaniowych i to na takim poziomie, jaki co najmniej gwarantują mu regulacje dotyczące przysługującej funkcjonariuszowi powierzchni mieszkalnej i w zależności od liczby osób uprawnionych do łącznego z nim zamieszkiwania. Zatem wykładnię gramatyczną przepisów art. 99 ust. 2 i 3 ustawy o Straży Granicznej, którą zastosował Sąd I instancji, należało uznać za nie wystarczającą. Przyjęcie bowiem, że posiadanie przez małżonkę funkcjonariusza udziału we współwłasności budynku jednorodzinnego należy rozumieć jako posiadanie domu jednorodzinnego, bez względu na to, czy powierzchnia mieszkalna zapewnia w tym wypadku funkcjonariuszowi normę zaludnienia a tym samym wyklucza jego uprawnienie do otrzymania lokalu mieszkalnego w drodze decyzji administracyjnej, co w konsekwencji prowadzi również do odmowy przyznania mu pomocy finansowej - było nieuprawnione. Zwrócić w tym miejscu dodatkowo należy uwagę, że w art. 99a pkt 9 ustawy o Straży Granicznej ustawodawca postanowił, że funkcjonariusz obowiązany jest do opróżnienia lokalu mieszkalnego, o którym mowa w art. 94 ust. 1 jeżeli: w miejscu pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej on lub jego małżonek uzyskali inny lokal mieszkalny lub dom o powierzchni mieszkalnej odpowiadającej co najmniej przysługującym funkcjonariuszowi i członkom jego rodziny normom zaludnienia. Skoro w związku z tym ustawa zezwala na odebranie funkcjonariuszowi przydzielonego mu lokalu mieszkalnego tylko w przypadku, gdy uzyskał on dom, który spełnia określone normy zaludnienia, to te same kryteria powinny decydować o przyznaniu mu takiego lokalu a co za tym idzie - przyznaniu mu pomocy finansowej. Biorąc powyższe rozważania pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że użyte w przepisie art. 99 ust. 2 i 3 określenie - posiada dom jednorodzinny - powinno być rozumiane jako realna możliwość zaspokojenia przez funkcjonariusza Straży Granicznej potrzeb mieszkaniowych w granicach przysługujących mu norm zaludnienia. Przy ponownym zatem rozpoznaniu sprawy, w związku z kwestionowaniem przez skarżącego stanowiska organu, że odziedziczone przez jego małżonkę udziały w dwóch budynkach mieszkalnych nie spełniały norm określonych w przepisie § 4 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie przydziału, opróżnienia lokali mieszkalnych i tymczasowych kwater przeznaczonych dla funkcjonariuszy Straży Granicznej oraz norm zaludnienia lokali mieszkalnych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie winien dokonać oceny zaskarżonej decyzji, pod kątem, czy nie narusza ona przepisów prawa materialnego, stosując w tym przypadku wyżej przedstawioną wykładnię przepisu art. 99 ust. 2 i 3 ustawy o Straży Granicznej. Uznając, że skarga kasacyjna miała usprawiedliwione podstawy Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 185 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego oparto na przepisie art. 203 pkt 1 w/w ustawy procesowej.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło