II SA/Bd 60/08

5 marca 2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie WSA: Sędzia WSA Renata Owczarzak Asesor WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 marca 2008r. sprawy ze skargi R.S. na orzeczenie [...] Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] grudnia 2007r. nr [...] w przedmiocie zdolności do zawodowej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie [...] Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] września 2007r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od [...] Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] na rzecz skarżącego kwotę [...] zł. ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Orzeczeniem nr [...] z dnia [...] września 2007 r. Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska w B., rozpoznając u skarżącego R.S. "§ 48 p.9 - Przewlekłe, kłębuszkowe, ogniskowe, segmentowe, szkliwiejące zapalenie nerek w stadium 1 przewlekłej choroby nerek. Zespół nerczycowy" (pkt 1 rozpoznania) oraz inne schorzenia współistniejące (wymienione w pkt 2 – 11 rozpoznania), orzekła, iż jest on trwale niezdolny do zawodowej służby wojskowej (kategoria zdrowia "N"). Komisja Terenowa orzekła ponadto w kwestii związku poszczególnych schorzeń ze służbą wojskową oraz inwalidztwa (zaliczyła skarżącego do II grupy inwalidzkiej). Odwołując się od powyższego orzeczenia skarżący podniósł, że przed Komisją Terenową stawał ze względu na niezdawanie w 2006 r. egzaminów ze sprawności fizycznej, co było spowodowane koniecznością leczenia szpitalnego w związku z nawrotem choroby. Był to jedyny wypadek w toku 26 - letniej służby, kiedy stan zdrowia uniemożliwił mu poddanie się egzaminowi ze sprawności fizycznej, chociaż sam stan chorobowy trwa już od 12 lat. Zwrócił też uwagę, iż przed wyznaczonym na dzień [...] czerwca 2007 r. terminem stawiennictwa przed Komisją, w maju 2007 r. uzyskał pozytywną ocenę z egzaminu ze sprawności fizycznej. Skarżący zarzucił, że orzeczenie Komisji zostało oparte na wypisie z leczenia szpitalnego z listopada 2006 r., bez przeprowadzenia z nim jakiegokolwiek wywiadu na temat stanu zdrowia i możliwości pełnienia służby. Obecnie zaś stan jego zdrowia uległ poprawie. Skarżący wskazał na pomyłkę w treści orzeczenia, polegającą na uznaniu, że wszystkie stwierdzone schorzenia nie pozostają w związku ze służbą wojskową – brak związku występuje tylko odnośnie do schorzeń ujętych w pkt 2 – 10 rozpoznania. Opisał ponadto swoją trudną sytuację rodzinną związaną z chorobą żony i wyraził chęć dalszego pełnienia zawodowej służby wojskowej, do końca kontraktu. W wyniku rozpatrzenia odwołania Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w B. orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2007 r. uchyliła orzeczenie Komisji Terenowej w pkt 10 poprzez zmianę oczywistego błędu maszynowego na: "Schorzenia wym. w pkt 2 – 10 rozp. nie pozostają w związku przyczynowym ze służbą wojskową", utrzymując w mocy pozostałe ustalenia zaskarżonego rozstrzygnięcia. Komisja Rejonowa stwierdziła, że rozpoznane u skarżącego schorzenie – przewlekłe, kłębuszkowe, ogniskowe, segmentowe, szkliwiejące zapalenie nerek w stadium przewlekłej choroby nerek z zespołem nerczycowym – zostało zakwalifikowane do § 48 pkt 9 załącznika nr 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 133, poz. 1422; z późn. zm.), co stwarza możliwość kwalifikacji do kategorii zdrowia "N" lub "Z". Ze względu na współistnienie zespołu nerczycowego (o czym świadczy znaczny białkomocz) – Komisja Terenowa zakwalifikowała skarżącego do kategorii zdrowia "N". Organ odwoławczy biorąc pod uwagę dokumentację orzeczniczo – lekarską, aktualne badania, które wykazały m.in. obecność białka w moczu (5,08 g/l) oraz opinię lekarza specjalisty – nefrologa uznał, iż należy utrzymać w mocy to rozstrzygnięcie. Komisja Rejonowa wskazała, że z opinii tej wynika, iż stwierdzono obecnie aktywny okres rozpoznanego schorzenia, który wymaga leczenia immunopresyjnego. Uwzględniając warunki pełnienia zawodowej służby wojskowej, zdaniem organu odwoławczego kwalifikacja schorzenia dokonana przez organ pierwszej instancji jest prawidłowa. W skardze R.S. wniósł o uchylenie orzeczenia Komisji Rejonowej zarzucając, że zarówno to rozstrzygnięcie, jak też poprzedzające je orzeczenie Komisji Terenowej jest sprzeczne ze stanem faktycznym istniejącym w dacie orzekania przez organy. Organy twierdziły, że opierają swoje rozstrzygnięcia na aktualnych wynikach badań wskazując, np. że według nich obecność białka w moczu wynosiła 5,08 g/l, tymczasem według badania z dnia [...] listopada 2007 r. obecność białka była na poziomie 1,56 g/l, a według badania z dnia [...] grudnia 2007 r. – 0,3 g/l. Skarżący zwrócił uwagę, że właśnie ten wynik (tj. obrazujący obecność białka w moczu) zdecydowały o zakwalifikowaniu go do kategorii zdrowia "N". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Komisja Rejonowa podtrzymując swoje stanowisko, dodatkowo podniosła, że wysokość poziomu białka w moczu i odstęp w czasie pomiędzy wykonanymi badaniami a orzeczeniami organów obu instancji – nie ma w tym wypadku rozstrzygającego znaczenia, gdyż już sama obecność białka w moczu jest objawem patologicznym. W przypadku schorzenia stwierdzonego u skarżącego poziom białka w moczu może ulegać wahaniom w czasie (także w ciągu doby), lecz jego obecność świadczy o istniejącej patologii w obrębie nerek. Współistnienie zespołu nerczycowego, co potwierdzają m.in. badania moczu wykazujące obecność białka (niezależnie od wysokości jego poziomu) było powodem zakwalifikowania skarżącego do kategorii zdrowia "N". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750; z późn. zm.) "Zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia zawodowej służby wojskowej ustala wojskowa komisja lekarska, która wydaje w tej sprawie orzeczenie. Orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej jest decyzją." Zdolność do pełnienia służby komisja lekarska określa w orzeczeniu poprzez zaliczenie danego żołnierza do jednej z dwóch kategorii: - kategorii Z - zdolny do zawodowej służby wojskowej, co oznacza zdolność do pełnienia zawodowej służby wojskowej oraz służby w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego; - kategorii N - trwale lub czasowo niezdolny do zawodowej służby wojskowej oraz niezdolny do służby w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego (art. 5 ust. 6 i 7 ustawy). Orzekanie komisji lekarskiej o zdolności do zawodowej służby wojskowej nie opiera się jednak na uznaniu tego organu kolegialnego, wynikającego ze specjalistycznej (względem powszechnej) wiedzy jego członków. Ustawodawca określił bowiem sposób podejmowania takiego rozstrzygnięcia, wskazując w art. 5 ust. 7, iż orzeczenie o zaliczeniu danego żołnierza lub innej osoby do jednej z kategorii, o których mowa w ust. 6, właściwe wojskowe komisje lekarskie wydają na podstawie badania lekarskiego fizycznej i psychicznej zdolności tej osoby do służby w poszczególnych rodzajach Sił Zbrojnych i rodzajach wojsk oraz na poszczególnych stanowiskach służbowych, z uwzględnieniem wyników badań specjalistycznych, a w razie potrzeby również obserwacji szpitalnej. Przewidział przy tym (art. 8 ust. 1 ustawy), iż procedura odwoławcza od orzeczenia właściwej komisji lekarskiej powinna przebiegać na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.; zwanej "k.p.a."). Ponadto ustawodawca postanowił ściśle wskazać, poprzez sporządzenie odpowiedniego wykazu, jakie choroby lub ułomności należy uwzględnić przy orzekaniu o zdolności do zawodowej służby wojskowej (art. 5 ust. 8 pkt 1 ustawy) oraz którą kategorię zdolności do zawodowej służby wojskowej należy orzec w razie stwierdzenia poszczególnych chorób lub ułomności (art. 5 ust. 9 ustawy). Sporządzenie takiego wykazu oraz określenie związku chorób i ułomności z kategoriami ustawodawca powierzył Ministrowi Obrony Narodowej. Wykonaniem tej delegacji ustawowej jest powoływane w przedmiotowej sprawie przez komisje lekarskie rozporządzenie z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach. W załączniku nr 2 tego rozporządzenia, w rozdziale XIII, znajduje się wskazywany przez organy § 48 pkt 9, zgodnie z którym stwierdzenie choroby określanej jako "przewlekłe kłębkowe zapalenie nerek" w przypadku osób z grupy II (obejmującej także żołnierzy zawodowych – "Objaśnienia szczegółowe" w rozdziale I załącznika nr 2) skutkuje zaliczeniem bądź do kategorii "N" bądź do kategorii "Z" (oznaczenie w rozporządzeniu "N/Z"). Znajdujące się pod tabelą w rozdziale XIII objaśnienia szczegółowe nie precyzują, w jakich przypadkach, przy stwierdzeniu przewlekłego kłębkowego zapalenia nerek, należy daną osobę kwalifikować do kategorii N, a w jakich – do kategorii Z. Jak wynika z wcześniejszych rozważań Sądu – istotą sporządzenia wykazu chorób i ułomności oraz ich powiązania z kategoriami zdolności do zawodowej służby wojskowej jest poddanie kontroli prawnej korzystania z wiedzy medycznej, którą dysponują członkowie szczególnego, wyspecjalizowanego organu administracji tj. wojskowej komisji lekarskiej. W konsekwencji należy uznać, że tam, gdzie w wykazie ściśle powiązano występowania określonej choroby ze ściśle określona kategorią - samo stwierdzenie występowania danej choroby u badanego jest wystarczające do rozstrzygnięcia, czy jest on zdolny do służby wojskowej. Tam jednak, gdzie istnieje określenie typu "N/Z", należy przyjąć, iż prawodawca uznał, że nie w każdym przypadku stwierdzenia choroby jej wystąpienie jest jednoznaczne z niezdolnością do służby wojskowej. Zdaniem Sądu w takiej sytuacji komisje lekarskie powinny szczegółowo uzasadnić, dlaczego stwierdzenie określonej choroby skutkuje zaliczeniem do tej, a nie innej kategorii. W przeciwnym bowiem razie ich orzeczenia miałby charakter niesprawdzalnej wyroczni, a sama pozycja komisji odpowiadałby w istocie pozycji Ministra, któremu ustawodawca powierzył rozstrzygnięcie, jak należy powiązać występowanie choroby z kwalifikacją do określonej kategorii zdolności do zawodowej służby wojskowej. Obowiązek szczegółowego uzasadnienia orzeczenia ciąży zwłaszcza na wojskowych komisjach lekarskich pełniących rolę organów odwoławczych, co jest wynikiem obowiązku stosowania art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 140 k.p.a. i art. 8 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Zdaniem Sądu kierującego się powyższym rozumieniem przepisów prawa, orzeczenia wojskowych komisji lekarskich podjęte w przedmiotowej sprawie nie zawierają odpowiednio szczegółowej argumentacji wskazującej na konieczność zakwalifikowania skarżącego jako osoby niezdolnej do zawodowej służby wojskowej. Zwłaszcza uzasadnienie orzeczenia Komisji Rejonowej, w kontekście podnoszonych przez skarżącego w odwołaniu okoliczności występowania od 12 lat objawów choroby i pełnienia pomimo to służby - nie daje odpowiedzi na pytanie co takiego nastąpiło w przebiegu choroby, że spowodowało to niemożność zakwalifikowania skarżącego do kategorii zdrowia "Z" ze względu na zaistniały stan zdrowia. Zdaniem Sądu w tym przedmiocie nie jest wystarczające samo powołanie się przez organ na istniejący "zespół nerczycowy". Takie schorzenie nie występuje w wykazie chorób ujętych w rozporządzeniu. Prawodawca nie powiązał występowania tej okoliczności z koniecznością stwierdzenia niezdolności do służby wojskowej. Brak także takiego wskazania prawodawcy w przypadku stwierdzonej u skarżącego konieczności leczenia immunopresyjnego. Organ orzekając poza zakresem, w którym prawodawca uznał, że samo stwierdzenie określonych okoliczności (schorzeń, ułomności) skutkuje konkretną kwalifikacją do kategorii zdolności do zawodowej służby wojskowej, powinien szczegółowo uzasadnić, jakie względy medyczne przemawiają przeciwko realizacji prawa skarżącego do uczestniczenia w służbie publicznej. W przedmiotowej sprawie obowiązkiem organu jest zatem wykazanie, jak zespół nerczycowy czy leczenie immunopresyjne wpływają na stan zdrowia skarżącego w kontekście konkretnych uwarunkowań służby wojskowej (np. czy mogą skutkować nagłymi zaburzeniami funkcjonowania zmysłów, gwałtownym obniżeniem zdolności do wysiłku fizycznego na poziomie wymaganym od żołnierza zawodowego). Odnośnie zarzutu skarżącego, iż organy nie oparły się na stanie faktycznym poprzez brak uwzględnienia wyników badań z dnia z dnia [...] listopada i [...] grudnia 2007 r. – należy zauważyć, że w toku postępowania administracyjnego skarżący nie wskazywał na te badania. Nie można wobec tego czynić organom zarzutu, iż nie wypowiedziały się co do znaczenia dla sprawy dowodu, który nie został im przedłożony. Co więcej – badania z dnia [...] grudnia 2007 r. miały miejsce po dacie orzekania przez organ odwoławczy (Komisja Rejonowa orzekała [...] grudnia). Przedłożenie takich dowodów wraz ze skargą jest spóźnione. Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późń. zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpatrując skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, nie wkraczając przy tym w uprawnienia organów administracji do orzekania bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego. Sąd administracyjny nie może prowadzić postępowania dowodowego w celu wydania orzeczenia zastępującego orzeczenie organu administracji. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm., zwanej "p.p.s.a.") należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku. W toku dalszego postępowania organy powinny rozstrzygnąć o zdolności skarżącego do zawodowej służby wojskowej, szczegółowo uzasadniając swoją decyzję, stosownie do powyższych wskazań Sadu. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 p.p.s.a. O kosztach (pkt 3 wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uwzględniając przedstawiony Sądowi spis kosztów.