II FZ 240/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA del. Hanna Kamińska, , , po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym zażalenia S. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 28 kwietnia 2008 r. sygn. I SA/Go 176/08 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi S. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia 13 grudnia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie: kosztów postępowania podatkowego p o s t a n a w i a oddalić zażalenie. II FZ 240/08 U Z A S A D N I E N I E W skardze na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia 13 grudnia 2007 r. skarżący S. D. wnioskował m.in. o zwolnienie go od kosztów sądowych. W związku z powyższym został wezwany do złożenia powyższego wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, a także do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących jego stanu majątkowego i dochodów. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 marca 2008 r. skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i bezrobotnym 47 - letnim synem. Ich miesięczny dochód netto wynosi 2.395,79 zł i stanowi go renta skarżącego wynosząca 1.742,00 zł i renta jego żony w wysokości 653,79 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi mieszkanie o powierzchni 44,20 m.kw. Rodzina nie ma żadnych innych dochodów, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Większość dochodów pochłaniają koszty związane z utrzymaniem mieszkania oraz koszty wyżywienia i leczenia jego rodziny. Dodatkowo wskazał, że przeznacza miesięcznie na utrzymanie syna 350 zł., podobnie na pomoc finansową dla chorej siostry. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, postanowieniem z 28 kwietnia 2008 r., odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W szczególności, z dokumentów złożonych przez skarżącego wynika, iż po pokryciu miesięcznych wydatków (centralne ogrzewanie, telefon, radio, telewizor, kablówka, woda, ścieki, prąd, gaz, wywóz nieczystości, leki, pomoc dla siostry, utrzymanie dorosłego syna, opłata na kościół oraz wydatki na psa) dysponuje nadal środkami pieniężnymi - jak sam podał - w wysokości 957,00 zł. Kwota ta jest przeznaczana na życie, środki czystości, kulturę i prasę dla niego i jego małżonki. Według Sądu, ta sytuacja finansowa nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd I instancji zwrócił uwagę na to, że na koszty sądowe na obecnym etapie postępowania składa się wpis od wniesionej skargi w wysokości 100,00 zł i jest to najmniejsza wysokość wpisu spośród znanych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Nadto z zestawienia wysokości tego obciążenia finansowego z wartością posiadanych przez skarżącego stałych dochodów w postaci renty jego i jego żony w wysokości 2.395,79 zł wynika, że wielokrotnie przewyższają one kwotę wpisu. Nadto Sąd zauważył, ze oprócz stałych miesięcznych dochodów, skarżący dysponuje majątkiem w postaci mieszkania o powierzchni 44,20 m.kw., co może wykorzystać jako zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje bieżących środków na koszty postępowania.. Nawet podnoszony przez skarżącego argument, że utrzymuje on dorosłego syna i pomaga siostrze nie mógł wpłynąć na odmienną ocenę. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, iż udzielanie przez stronę pomocy dorosłym członkom rodziny nie powoduje, że skarżący nie ma żadnych możliwości poniesienia kosztów postępowania w sprawie (por. postanowienie NSA z 30 kwietnia 2004 r., OZ 45/04 (niepubl.). Pismem z 6 maja 2008 r. S. D. złożył zażalenie na postanowienie z 28 kwietnia 2008 r., wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że jego dochód wynosi 2395 zł, a wydatki 1438 zł. Skarżącemu pozostaje 957 zł na trzy osoby, czyli 319 zł na każdą osobę. W ocenie skarżącego WSA pominął sytuację życiową, w której skarżący znajduje się oraz to, ze zalicza się on do ludzi starych, schorowanych, o "niskim poziomie bytowania". Zwrócił uwagę na panujący w kraju wysoki poziom cen oraz na to, że "przez 45 lat pracował dla Polski" . Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. Sąd przyzna osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywoływanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Nie zasługuje na uwzględnienie argument zażalenia, jakoby WSA pominął treść składanych oświadczeń, gdyż w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji rzetelnie przeanalizował sytuację materialną i rodzinną strony, w efekcie czego doszedł do właściwych wniosków, tj. uznał, że ta jest w stanie ponieść koszty sądowe związane z niniejszym postępowaniem sądowym. S. D. nie wykazał bowiem, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, ponieważ dysponuje stałym miesięcznym dochodem umożliwiającym mu wygospodarowanie środków na uiszczenie wymaganych w sprawie kosztów sądowych. Okoliczność tą trafnie uwypuklił Sąd I instancji wskazując jednocześnie, ze do skarżącego należy wybór sposobu gospodarowania posiadanymi środkami, które wielokrotnie przekraczają wysokość wymaganych w sprawie kosztów sądowych. Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż w sprawie nie wystąpiły podstawy do zwolnienia od kosztów sądowych w całości, ani nawet w części. Wynika to z tego, że łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego zapewnia skarżącemu zaspokojenie jego potrzeb życiowych. Usprawiedliwione są przy tym spostrzeżenia skarżącego, o panującym w kraju wysokim poziomie cen, co jednak należy przełożyć na pożądany sposób gospodarowania posiadanymi przez niego środkami. Orzekając o prawie pomocy Sąd – zarówno I, jak i II instancji uwzględnia zarówno środki, którymi dysponuje strona, jak też wysokość wymaganych kosztów sądowych (w sprawie 100,- zł) i warunki życia skarżącego. Wszystkie te zmienne zostały ocenione przez Sąd I instancji, a podjętej ocenie skarżący nie zarzucił skutecznie naruszenia prawa. Na podjętą ocenę nie ma wpływu okres aktywności zawodowej skarżącego, jak też ocena skarżącego dotycząca sytuacji materialnej sędziego rozpoznającego sprawę. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 u.p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.