II OZ 868/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA - Zofia Flasińska po rozpoznaniu w dniu 4 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 maja 2008 r. sygn. akt II SA/Po 4/08 w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. S. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 8 maja 2008 r., wydanym na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 marca 2008 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek G. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego. Sąd przywołując treść art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej P.p.s.a.), wskazał, że w oparciu o treść złożonego przez G. S. wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz dodatkowe oświadczenia i dokumenty nie można uznać, iż skarżąca znajduje się w tak trudnej sytuacji materialnej, by nie była w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych. Na wezwanie Sądu skarżąca przedłożyła zeznanie podatkowe za 2007 r., wyciąg z konta bankowego za okres od 1.02.2008 r. do 17.04.2008 r. oraz odpis wyroku rozwodowego, w którym zasądzono alimenty na rzecz małoletnich synów skarżącej w łącznej kwocie 1200 zł miesięcznie płatne z góry do rąk skarżącej. Ponadto skarżąca oświadczyła, że posiadany przez nią czteroletni samochód marki [...] służy jej jako narzędzie pracy. Sąd uznał, że skarżąca uzyskuje, jak na osobę prowadzącą trzyosobowe gospodarstwo domowe, stosunkowo wysokie comiesięcznie dochody (około [...] zł). Znaczną ich część (1028 zł) przeznacza na spłatę kredytu konsumenckiego, zaciągniętego na kwotę 30.000 zł. Okoliczność ta z jednej strony świadczy o wysokiej zdolności kredytowej wnioskodawczyni, z drugiej zaś - o jej dużych możliwościach płatniczych. Zdaniem Sądu, gdyby skarżąca wraz z synami znajdowała się w trudnej sytuacji finansowej nie stać by jej było na zaciągnięcie kredytu, którego miesięczna rata jest zbliżona do kwoty najniższego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej (1126 zł brutto - § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 11 września 2007r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia na pracę w 2008 r. - Dz. U. Nr 171, poz. 1209). Poza tym, na co zwrócił uwagę Sąd, istnienie zobowiązania prywatnoprawnego skarżącej (umowa pożyczki konsumenckiej) nie może być powodem zwolnienia z obowiązku natury publicznoprawnej, czyli obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, albowiem w rzeczywistości pokrycie tychże kosztów sądowych z budżetu Skarbu Państwa obciążałoby bezzasadnie pozostałych podatników. Kolejną okolicznością wyłączającą możliwość zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych, zdaniem Sądu, był fakt posiadania przez nią pokaźnego majątku - 1/2 udziału w domu mieszkalnym w L. o pow. [...] m2, 1/2 udziału w mieszkaniu w P. o pow. [...] m2, 1/2 udziału w mieszkaniu w P. o pow. [...] m2 oraz 1/16 udziału w nieruchomości położonej w P. o pow. [...] m2. Mając nawet na uwadze nieuregulowaną sytuację majątkową z byłym mężem, zdaniem Sądu, nie ma podstaw do twierdzenia, że skarżąca nie może zwiększyć dochodów uzyskiwanych z najmu jednego z mieszkań. Jak wskazała, uzyskuje przeciętnie comiesięczny dochód z mieszkania wynajmowanego dla gości Targów [...] w kwocie ok. 400 zł. Zważywszy, że powierzchnia tegoż mieszkania wynosi [...] m2, możliwe jest wynajęcie go na stałe za wyższą niż uzyskiwaną dotychczas kwotę, co pozwoliłoby na pokrycie kosztów sądowych niniejszego postępowania. Według Sądu I instancji, istotne jest wprawdzie, że wnioskodawczyni ponosi większe niż przeciętne wydatki związane z kupnem dla siebie i swojego młodszego syna leków oraz opłatą za jego uczęszczanie do szkoły prywatnej, a także utrzymaniem starszego syna na studiach poza miejscem zamieszkania (łączne comiesięczne koszty prowadzenia gospodarstwa domowego na kwotę ok. 5400 zł), jednakże wydatki te nie przekraczają jej comiesięcznej zdolności finansowej. Sąd stwierdził, że jeżeliby wnioskodawczyni nie była w stanie opłacić czesnego za prywatną szkolę syna, wybrałaby dla niego bezpłatną szkołę publiczną. Według Sądu, z dołączonych do akt dokumentów nie wynika jednocześnie, wbrew twierdzeniom wnioskodawczyni, że jej młodszy syn wymaga uczęszczania do szkoły prywatnej. Wynika jedynie, że wymaga on zindywidualizanego traktowania przez nauczycieli, co nie przesądza jednak, że musi uczęszczać do szkoły prywatnej. Dodatkowo z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego wnioskodawczyni wynika, że dysponuje ona stale środkami finansowymi, które są relatywnie wysokie w stosunku do wysokości kosztów sądowych. Odzwierciedleniem powyższego jest stan konta skarżącej z 17.04.2008 r. (najbardziej aktualna informacja, którą dysponował Sąd), który opiewa na kwotę [...] zł, przy kosztach sądowych sprowadzających się na rozpoznawanym etapie postępowania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego zmianę i przyznanie jej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca wskazała, że bezpodstawne jest stwierdzenie, iż wymienione w zaskarżonym postanowieniu Sądu kwoty wystarczają na pokrycie w części wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Wskazana kwota jest przychodem, z którego jak każdy przeciętny obywatel skarżąca zapewnia utrzymanie dla siebie i rodziny Skarżąca podała, że ponosi znaczne wydatki związane z kupnem dla siebie i młodszego syna leków oraz opłaty za jego uczęszczanie do szkoły, a także opłaty związane z utrzymaniem starszego niepracującego syna na studniach poza miejscem zamieszkania. Daje to łączną kwotę miesięcznych kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego w wysokości 5.400 zł. Skarżąca podniosła jednocześnie, że w uzasadnieniu swojego postanowienia Sąd I instancji błędnie przyjął podstawę prawną wskazując art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., dotyczący całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskiem z dnia 13 grudnia 2007 r. skarżąca wniosła o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zatem w myśl przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., o przyznaniu jej prawa pomocy decydować powinno wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Konieczność ponoszenia wysokich kosztów utrzymania siebie i dwóch synów oraz inne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego, a także koszty prowadzonego postępowania o podział majątku wpływają na to, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny, stąd złożony wniosek, jej zdaniem, winien być rozpatrzony pozytywnie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy, a zatem pokrycie tych kosztów ze środków z budżetu państwa, stanowi wyjątek od przywołanej zasady i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy ich poniesienie przez daną osobę jest obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, który uznał, że sytuacja majątkowa skarżącej w rozpoznawanej sprawie nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca ma stałe źródło dochodu (łącznie w kwocie ok. [...] zł), którego wysokość znacznie przekracza wysokość średniego wynagrodzenia za pracę. Ponadto posiada dość znaczny majątek, który także stanowi źródło jej uzupełniającego dochodu (wynajem mieszkania). Dodatkowo, z nadesłanych rachunków bankowych wynika, że wnioskująca o prawo pomocy posiada oszczędności pozwalające na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Zdaniem Sądu, biorąc pod uwagę zgromadzone na rachunku bankowym środki finansowe, nie można stwierdzić, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Na obecnym etapie postępowania koszty postępowania sądowego do uiszczenia których zobowiązana jest skarżąca nie są na tyle wysokie (500 złotych), aby nie mogły zostać pokryte z uzyskiwanych dochodów oraz posiadanych oszczędności. Zgodzić się również należy ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który trafnie zauważył, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu, pożyczki) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego, a w konsekwencji uzasadniać skorzystanie z instytucji prawa pomocy. Należy podkreślić, że treść przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pozwala na przyznanie prawa pomocy wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, w których skarżący ponad wszelką wątpliwość udowodnią, że nie są i nie będą w stanie w przyszłości wygospodarować środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Nadesłane do Sądu dokumenty oraz złożone przez skarżącą oświadczenia nie potwierdzają, aby tego rodzaju szczególna sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Uzasadnia to przyjęcie, że w rozpoznanej sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na przyznanie G. S. prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji w sposób należyty i wyczerpujący uzasadnił swoje rozstrzygnięcie. Co prawda, należy zgodzić się ze skarżącą, że przywołany w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych, a więc zwolnienia o które skarżąca występowała (k. 7 akt), niemniej tego rodzaju oczywista pomyłka dotycząca powołania w jednym z fragmentów uzasadnienia niewłaściwego punktu § 1 ww. przepisu nie oznacza, że Sąd I instancji rozpoznał wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w sposób wadliwy (poza zakresem żądania skarżącej). Ocena ta jest tym bardziej uzasadniona, jeżeli się zważy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nieprawidłowo powołując punkt 1 zamiast punktu 2 art. 246 § 1 p.p.s.a., prawidłowo określił sam przedmiot żądania (zwolnienie od kosztów sądowych) i właściwie oznaczył przesłankę przyznania prawa pomocy w tym częściowym zakresie (ocena możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny), przyjmując w dalszych fragmentach uzasadnienia tak kwalifikowaną podstawę jako przedmiot swoich szczegółowych rozważań. W niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Fakt, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Sąd I instancji nie zmienia, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.