III SA/Po 1/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska (spr.) Sędziowie NSA Tadeusz M. Geremek . WSA Mirella Ławniczak Protokolant : st. sekr. sąd. Kamila Perkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 marca 2008 r. sprawy ze skargi Z. L. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego kwotę [...],- ( sto ) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Ławniczak /-/ M. Kwiecińska /-/ T. M. Geremek WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Decyzją z dnia [...], nr [...] Prezydent Miasta orzekł o wymeldowaniu Z. L. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w K. W uzasadnieniu decyzji organ administracyjny stwierdził, iż w rozpatrywanej sprawie wyczerpane zostały przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), a mianowicie: opuszczenie lokalu oraz niedopełnienie obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego, uzasadniające podjęcie decyzji o wymeldowaniu. W oparciu o materiał dowodowy sprawy organ stwierdził, iż bezspornym jest fakt niezamieszkiwania Z. L. od [...] r. w budynku przy ul. [...] w K., co oświadczył wnoszący o wymeldowanie Z. L., jak i sama Z. L., której wymeldowanie dotyczy. Z. L. nie posiada w tym budynku rzeczy osobistych. Oświadczyła, że opuściła miejsce stałego zameldowania na okres zimy z zamiarem powrotu i do chwili obecnej nie powróciła do niego. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22.08.2000 r. (V SA 108/00), organ wskazał, iż nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona, jeżeli podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym. Tymczasem Z. L. nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających fakt zmuszenia do opuszczenia domu, a jedynie zeznała, że opuściła miejsce stałego zameldowania, ponieważ nie mogła liczyć na opiekę ze strony męża, który utrudniał jej zamieszkiwanie poprzez wyłączanie wody, prądu i ogrzewania. W toku postępowania ustalono, że opuszczenie domu przez Z. L. spowodowane było konfliktem między małżonkami, w związku z czym Z. L. wystąpił o rozwód. Postanowieniem z dnia [...] Sąd Okręgowy w K. udzielił zabezpieczenia w ten sposób, że na czas trwania procesu o rozwód ustalił sposób korzystania stron z budynku przy ul. [...] w K., przyznając Z. L. do wyłącznego użytkowania jeden pokój z prawem wspólnego korzystania z kuchni, łazienki i ciągów komunikacyjnych. Do chwili obecnej Z. L. nie zamieszkała we wskazanym przez Sąd pokoju. Nie wystąpiła do Komornika o umożliwienie korzystania z tego pokoju, ani też nie zwróciła się o to bezpośrednio do Z. L. W konsekwencji organ administracyjny uznał, iż Z. L. pogodziła się z zaistniałą sytuacją, a tym samym opuszczenie przez nią spornego lokalu należy potraktować jako dobrowolne. Decyzją z dnia [...], nr [...] Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania Z. L. od powyższej decyzji Prezydenta Miasta uchylił w całości zaskarżoną decyzję i odmówił wymeldowania Z. L. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w K. Rozpatrując sprawę na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez organ I instancji, organ odwoławczy wskazał, iż wynika z niego bezspornie, że Z. L. miejsce stałego zameldowania opuściła w dniu [...] Wyprowadziła się do córki, a następnie do wnuka, gdzie przebywa do chwili obecnej. Z. L. jest osobą chorą, niezdolną do samodzielnej egzystencji i wymagającą w związku z tym opieki. Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia [...] na czas trwania procesu o rozwód przyznał Z. L. do wyłącznego użytkowania jeden pokój na parterze spornego domu. Zamieszkanie w tym pokoju stało się niemożliwe z uwagi na zły stan zdrowia i brak należytej opieki oraz niewłaściwe zachowanie jej męża, jednak Z. L. ma zamiar zamieszkiwania w spornym domu oraz podejmowała próby powrotu do niego, co wynika z zeznań Z. L. i zostało potwierdzone zeznaniami świadka – B. J. W związku z powyższym organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do opuszczenia przez Z. L. miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, gdyż opuszczenie przez nią spornego domu nie miało charakteru dobrowolnego, lecz zostało wymuszone sytuacją od niej niezależną, związaną ze złym stanem zdrowia i tym samym koniecznością przebywania w miejscu, gdzie możliwe było zapewnienie jej prawidłowej opieki. Ponadto fakt, iż Z. L. podejmowała próby powrotu do spornego domu, świadczy o tym, że zamierza ona do tego domu powrócić. Organ odwoławczy dodał przy tym, iż przedmiotem oceny w postępowaniu o wymeldowanie są okoliczności istniejące w dniu faktycznego opuszczenia dotychczasowego miejsca zameldowania, a nie w dniu orzekania przez organy. Ponadto nieponoszenie kosztów utrzymania spornego domu oraz fakt, iż dom ten stanowi majątek odrębny Z. L. nie jest podstawą do wydania decyzji o wymeldowaniu Z. L. Skargę na powyższą decyzję wniósł Z. L., podnosząc że Z. L. wyprowadziła się z jego domu w K. przy ul. [...] dnia [...], zabierając wszystkie swoje rzeczy, w tym wyposażenie i meble. Skarżący wskazał, iż opuszczenie przez Z. L. dotychczasowego pobytu stałego było dobrowolne i trwałe; do chwili obecnej Z. L. nie próbowała wejść do jego domu. Zdaniem skarżącego zaskarżona decyzja została oparta na okolicznościach, które są niezgodne z rzeczywistym stanem rzeczy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało uwzględnić. Postawę materialnoprawną rozstrzygnięcia zaskarżonego w niniejszej sprawie stanowił art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), stosownie do którego organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się zgodnie, iż opuszczenie lokalu jako przesłanka wymeldowania winno być rozumiane jako dobrowolne wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca pobytu i powinno mieć trwały charakter. Opuszczenie lokalu oznacza nie tylko fizyczne nieprzebywanie, lecz musi być powiązane z zamiarem opuszczenia danego lokalu z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Przez ów zamiar należy zaś rozumieć nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24.11.2006 r., IV SA/Wa 1677/2006, Lex nr 306533). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się także pogląd, że za równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać nie tylko dobrowolne zmiany miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (zob. wyrok NSA z dnia 12.04.2001 r., V SA 3078/2000, Lex nr 78937). Postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie okoliczności istotnych dla zastosowania norm prawa materialnego winno być przeprowadzone przez organ administracyjny zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 kpa, która wymaga, by organ administracji publicznej dokonał ustaleń zgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy. Organ administracji jako gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy. Jest przy tym obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co wynika z art. 77 kpa, stanowiącego rozwinięcie zasady prawdy obiektywnej. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego wymaga zaś przeprowadzenia oceny wartości dowodowej każdego dowodu, jak również wskazania, na podstawie jakich dowodów organ poczynił ustalenia faktyczne oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Poczynione ustalenia oraz przeprowadzona ocena materiału dowodowego winna zaś znajdować pełne odzwierciedlenie w treści decyzji administracyjnej (art. 107 § 3 kpa). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, iż zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający dla należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Organ odwoławczy, uchylając decyzję pierwszoinstancyjną i orzekając reformatoryjnie, nie rozważył jednak całości materiału dowodowego i w konsekwencji nie wyjaśnił w sposób wyczerpujący wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia w sprawie z punktu widzenia przesłanek wymeldowania, o których mowa powyżej. Zasadniczym powodem wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia były ustalenia organu odwoławczego sprowadzające się do tezy, iż Z. L. została zmuszona do opuszczenia miejsca stałego pobytu sytuacją związaną z jej złym stanem zdrowia i brakiem należytej opieki oraz niewłaściwym zachowaniem jej męża, lecz posiada ona zamiar powrotu do przedmiotowego mieszkania. Poza sporem pozostawało przy tym, iż Z. L. [...] r. opuściła dotychczasowe miejsce stałego pobytu w budynku mieszkalnym w K. przy ul. [...] i do czasu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia do niego nie powróciła. Natomiast wyjaśnienia wymagała kwestia, czy Z. L. istotnie urzeczywistniła zamiar zamieszkiwania w miejscu dotychczasowego pobytu stałego, pomimo jego opuszczenia. Sam fakt długotrwałego nieprzebywania w miejscu stałego pobytu nie oznacza bowiem automatycznie, iż doszło do jego opuszczenia w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Istotne jest natomiast, czy po wyprowadzeniu się dana osoba przejawiała wyraźną wolę powrotu i utrzymywania związków z dotychczasowym miejsca stałego pobytu, czy też postanowiła o ich zerwaniu, co należy oceniać nie tylko na podstawie oświadczenia osoby zainteresowanej, ale w świetle całokształtu obiektywnych okoliczności. Przez takie zerwanie związków z dotychczasowym miejscem stałego pobytu należy bowiem rozumieć nie tylko w oświadczenie o rezygnacji z przebywania w tym miejscu, ale także wszelkie inne okoliczności wskazujące na pogodzenie się z dalszym niezamieszkiwaniem w nim. Organ odwoławczy, stwierdzając w zaskarżonej decyzji, iż Z. L. ma zamiar powrotu do spornego mieszkania, powołał się jedynie na oświadczenie samej Z. L. w tym względzie oraz zeznania świadka B. J., która – jak wskazał organ, potwierdziła, że Z. L. podejmowała próby powrotu do spornego domu. Organ odwoławczy pominął przy tym inne istotne okoliczności sprawy wynikające ze zgromadzonego materiału dowodowego. Należy bowiem zwrócić uwagę, iż Z. L. utrzymując, że opuściła dotychczasowe miejsce stałego pobytu na okres zimy w związku z problemami zdrowotnymi wskazała, że zamierza powrócić do miejsca stałego zameldowania oraz oświadczyła, iż będzie się domagać ustalenia sposobu korzystania z mieszkania w toku postępowania rozwodowego (k. 9, k. 43 akt adm.). Jednakże po upływie wspomnianego okresu zimowego i po wydaniu postanowienia zabezpieczającego przyznającego jej do użytkowania jeden pokój w przedmiotowym budynku, nie powróciła do miejsca stałego pobytu, tłumacząc to tym, że mąż uniemożliwia jej zamieszkiwanie i korzystanie z domu. Wskazała, że kilkakrotnie próbowała wejść do domu, przyznając jednocześnie, że nie podjęła żadnych środków mających na celu umożliwienie jej zamieszkania w tym domu (k. 94 akt adm.). Tymczasem Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia [...] wydanym w sprawie o rozwód udzielił zabezpieczenia na czas trwania procesu o rozwód, ustalając sposób korzystania z budynku mieszkalnego w K. przy ul. [...], przyznając Z. L. do wyłącznego użytkowania jeden pokój z prawem do wspólnego korzystania z kuchni, łazienki i ciągów komunikacyjnych, a Sąd Apelacyjny w P. postanowieniem z dnia [...] oddalił zażalenie na powyższe postanowienie (k. 85-89 akt adm.). Tym samym Z. L. dysponowała tytułem egzekucyjnym, w powołaniu na który mogła domagać się umożliwienia jej korzystania z wyznaczonej części budynku, jednakże z akt sprawy nie wynika, by skorzystała ona z przysługujących jej w tym zakresie uprawnień. Jednocześnie sama przyznała, że nie podjęła żadnych środków prawnych mających na celu przywrócenie korzystania z pokoju wyznaczonego postanowieniem zabezpieczającym. Z treści zaskarżonej decyzji wynika natomiast, że organ odwoławczy nie wziął pod uwagę tego aspektu stanu faktycznego sprawy i nie rozważył go w świetle przesłanek wymeldowania. Tym samym organ odwoławczy dopuścił się naruszenia przepisów art. 7, 77 oraz art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy i musiało skutkować wyeliminowaniem wadliwej decyzji z obrotu prawnego. Należy przy tym dodać, iż wbrew stanowisku organu odwoławczego, decyzja w przedmiocie wymeldowania winna uwzględniać okoliczności faktyczne istniejące w chwili jej wydania. Co więcej organ odwoławczy, który rozpoznaje sprawę merytorycznie, powinien także uwzględniać zmiany stanu faktycznego zaistniałe po wydaniu rozstrzygnięcia przez organ I instancji. Tymczasem w niniejszej sprawie pominięte przez organ II instancji okoliczności istniały już w chwili orzekania przez organ I instancji i stanowiły istotną podstawę rozstrzygnięcia tego organu. Organ odwoławczy, uchylając tę decyzję i wydając orzeczenie reformatoryjne, tym bardziej winien więc poddać je wnikliwej analizie, dając temu wyraz w treści wydanej przez siebie decyzji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji przeprowadzi postępowanie stosownie do powyższych wskazań wynikających z art. 7 i 77 kpa oraz art. 107 § 3 kpa w powiązaniu z normą prawa materialnego zawartą w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zgodnie z dokonaną jej wykładnią. Mając powyższe na uwadze należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji oraz o kosztach postępowania orzeczono natomiast w pkt 2 i 3 sentencji wyroku na podstawie art. 152 i art. 200 powyższej ustawy. /-/M. Ławniczak /-/M. Kwiecińska /-/T.M. Geremek