II SO/Ol 2/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I.Ż. o zwolnienie lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi I.Ż. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie projektu zmiany organizacji ruchu postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 25 lutego 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wpłynął wniosek I.Ż o zwolnienie lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia "[...]" w przedmiocie projektu zmiany organizacji ruchu "[...]". Wnioskodawca uzasadnił go tym, iż jest emerytem a jego żona nie pracuje i opiekuje się niepełnosprawnym synem; wydatki związane z rehabilitacją i leczeniem syna są duże i poniesienie kosztów sądowych wpłynęłoby na znaczne pogorszenie sytuacji materialnej rodziny. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika nadto, iż na dochód (brutto) rodziny składa się emerytura w wysokości 1643,26 zł i 501,87 zł renty socjalnej; majątek stanowi mieszkanie (47,7 m2) oraz samochód osobowy - Fiat Marea (2001 r.) o wartości ok. 3000 euro. Pismem z dnia 27 lutego 2008 r. I.Ż. został wezwany do przedłożenia: (1) kopii zaskarżonej decyzji i skargi, (2) wyciągów i wykazów z posiadanych przez niego oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych w tym kont i lokat dewizowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy, (3) oświadczenia wyszczególniającego miesięczne koszty rehabilitacji i leczenia syna oraz pozostałe wydatki bytowe rodziny. Prócz kopii decyzji i skargi wnioskodawca dostarczył: - (ad 2) Wykaz 4 kont bankowych. Z wyciągów dotyczących pierwszego z nich wynika, iż w listopadzie 2007 r. jego saldo końcowe wyniosło 164 zł, w grudniu 2007 r. – 877,23 zł a w styczniu 2008 r. – 870,89 zł. Stan dwóch kolejnych rachunków, według list transakcji z okresu od 1 stycznia 2007 r. do 29 lutego 2008 r., to 20,26 i 18,60 zł. Na czwartym rachunku obroty od 29 listopada 2007 r. do 29 lutego 2008 r. zamknęły się saldem 313,85 zł. - (ad 3) Oświadczenie następującej treści: Średnie miesięczne koszty rehabilitacji i leczenia mego syna kształtują się w granicach około 500 zł. W ich skład wchodzą koszty utrzymania i eksploatacji samochodu niezbędnego do przewozu na rehabilitację i wizyty lekarskie oraz dowozu do szkoły. Koszty zakupu lekarstw i materiałów szkoleniowych niezbędnych w jego rehabilitacji. Ponadto oszczędzamy na turnus rehabilitacyjny mego syna, jednorazowy koszt takiego turnusu wynosi około 2000 zł. Pozostałe średnie miesięczne wydatki bytowe mojej rodziny to: koszt utrzymania mieszkania (wraz z opłatami dodatkowymi typu telefon, TV, itp.) – 800 zł, żywność – 1000 zł, odzież 100 zł, środki czystości i higieny – 50 zł, inne 50 zł. Rozstrzygając w przedmiocie zgłoszonego wniosku zważono, co następuje: Zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika - stanowiące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym [art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami)] - uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 wskazanej ustawy). Jeśli natomiast wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy), które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 w/w ustawy). Z przywołanych unormowań wynika, iż nie wystarczy wykazanie przez stronę, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy jej sytuację materialną, bowiem chodzi co najmniej o taką sytuację, gdy posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2004 r., sygn. akt OZ 518/04, niepublikowane). Stąd też dotychczasowe orzecznictwo sądowe daje wyraz poglądowi, że instytucja prawa pomocy - stanowiąc wyłom od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 w/w ustawy) - winna znajdować zastosowanie w przypadkach osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Z kolei użycie we wskazanych przepisach określenia "gdy wykaże" oznacza, że wnioskodawca ma przekonać sąd, iż znajduje się w którejś z określonych w nich sytuacji. Powinien więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, z których wynika zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy. Służy temu środek dowodowy w postaci oświadczenia składanego na urzędowym formularzu wniosku (art. 252 w/w ustawy). W celu dokonania jego weryfikacji wnioskodawca może zostać wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 w/w ustawy). Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl.). Za tym, że z tego rodzaju przypadkiem mamy do czynienia w niniejszej sprawie przemawiają następujące względy: Oprócz renty socjalnej pobieranej przez syna wnioskodawcy (501,87 zł) jedynym zadeklarowanym dochodem trzyosobowej rodziny jest emerytura, której wysokość netto, ustalona na podstawie ostatniego wyciągu z rachunku bankowego, wynosi 1359,37 zł. Musiałoby to oznaczać, iż niezbędne wydatki rodziny, według dodatkowego oświadczenia wynoszące w sumie średnio 2500 zł miesięcznie, nie znajdują pokrycia w budżecie rodziny. Skoro, jak wynika z treści wniosku, rodzina nie posiada jakichkolwiek oszczędności, wytłumaczenia nie znajduje tym bardziej stwierdzenie, iż czynione są przez nią oszczędności na turnus rehabilitacyjny. O nierzetelności oświadczenia o majątku i dochodach przekonuje również treść wyciągów z rachunków bankowych. Odnotowania wymaga nie tylko fakt, że wszystkie one wykazują saldo dodatnie, lecz również to, iż jeden z nich dokumentuje ciągłe wpłaty od różnych osób (np. w styczniu 2008 r. w sumie 211 zł, w lutym 2008 r. - 441 zł) oraz inwestowanie w fundusze akcyjne, trzy kolejne zaś - comiesięczny wpływ kwoty 721 zł z tytułu zasiłku rodzinnego i świadczenia opiekuńczego. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 tejże ustawy, postanowiono jak w sentencji.