V SA/Wa 2834/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Asesor WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2008 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; oddala skargę Wnioskiem z 16 maja 2006 r., M. W. (zwany dalej: "Skarżącym") zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. (zwanego dalej: "Zakładem") o umorzenie należności składek ubezpieczeniowych, powstałych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż z uwagi na odbywanie służby wojskowej został wyłączony z obowiązku uiszczania powyższych składek od 3 listopada 1998 r. do 28 października 1999 r. w związku z czym obowiązek zapłaty zaległych składek uznał za krzywdzący z uwagi na wprowadzenie go w błąd przez pracowników Zakładu. Decyzją z [...] października 2006 r., nr [...]wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; zwanej dalej: "u.s.u.s.") Zakład odmówił Skarżącemu umorzenia wnioskowanych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał, iż Skarżący w okresie od 1997 r. do lipca 1999 r., prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą i z tego tytułu był zobowiązany do terminowego opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Na skutek nieopłacenia powyższych składek za wskazany okres powstało zadłużenie podlegające egzekucji na podstawie ustawy u.s.u.s. Dodał również, iż należności tych nie można uznać jako całkowicie nieściągalnych i dlatego nie podlegają one umorzeniu na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.. Zakład nie znalazł również podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na warunkach określonych w przepisach tj. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 144, poz. 1365) (zwane dalej: "rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r."). Zakład wskazał także, iż ówczesny fakt pozostawania bez pracy Skarżącego nie jest okolicznością przemawiającą za umorzeniem powyższych składek, bowiem możliwym jest w przyszłości podjęcie przez niego pracy dzięki czemu będzie posiadał środki na uregulowanie zadłużenia. Zakład podkreślił również, iż Sąd Apelacyjny w Ł., III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu sprawy Skarżącego przeciwko Zakładowi o ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym wyrokiem z [...] czerwca 2005 r., sygn. akt. [...] oddalił jego apelację w związku z czym potwierdził istnienie obowiązku uiszczania składek wobec Zakładu. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z [...] listopada 2006 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej: "Prezesem Zakładu") utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - w wyniku rozpoznania skargi Skarżącego z 25 listopada 2006 r. - wyrokiem z 1 marca 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 69/07 uchylił zaskarżoną decyzję. Przyczyną uchylenie zaskarżonej decyzji było naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; zwanej dalej: "k.p.a.") poprzez podpisanie decyzji Prezesa Zakładu przez tą samą osobę, która wydała decyzję Zakładu. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezes Zakładu decyzją z [...] września 2007 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 83 ust. 4 utrzymał w mocy decyzję Zakładu z [...] października 2006 r. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu wskazał, że Skarżący jest kawalerem i nie ma na utrzymaniu innych osób, jest zatrudniony w spółce "W." w której z tytułu zatrudniania otrzymuje wynagrodzenie w wysokości: w marcu 2007 - 1.864,13 zł, w kwietniu 2007 r. - 1.052,60 zł, w maju 2007 r. - 1.117,24 zł i czerwcu 2007 r. - 2.486,12 zł. Prezes Zakładu wskazał, że z przepisów wynika, iż podstawową przesłanką umożliwiającą umorzenie należności jest ich całkowita nieściągalność i wymienił - zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. - przypadki całkowitej nieściągalności. Prezes Zakładu wyjaśnił również, że ustawodawca dopuścił także możliwość umorzenia należności pomimo braku istnienia przesłanki nieściągalności i przytoczył treść § 3 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. zgodnie z którym - Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Mając na uwadze powyższe Prezes Zakładu stwierdził, że żadna z wymienionych sytuacji wobec Skarżącego nie zachodzi, ponieważ osiąga dochodu z tytułu zatrudnienia, a ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, że uregulowanie należności mogłoby pozbawić Skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i spowodować zbyt ciężkie dla niego skutki. Prezes Zakładu zauważył także, że Skarżący nie posiada innych zadłużeń z wyjątkiem mandatu karnego (200 zł), co może oznaczać, że inne należności reguluje terminowo. W skardze do Wojewódzki Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 października 2007 r. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu lub ewentualnie o jej zmianę przez uznanie, że powyższa decyzja narusza prawo w art. 5 k.c. W motywach skargi Skarżący podkreślił, iż zadłużenie wobec Zakładu powstało na skutek wprowadzenia Skarżącego w błąd przez pracownika Zakładu w kwestii obowiązku uiszczenia składek na ubezpieczenie społeczne. Zarzucił, iż zaskarżona decyzja narusza art. 45 Konstytucji RP i art. 5 k.c. Skarżący kwestionuje także zasadność wymiaru odsetek, które są wielokrotnie wyższe od należności głównej. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie 11 marca 2008 r. pełnomocnik Skarżącego - jego matka - Z. W. oświadczyła, iż powodem nieopłacenia składek było jej mylne poinformowanie przez pracownika Zakładu. Obecnie nie uchyla się od opłacenia składek, ale nie może i nie chce zapłacić odsetek, bo nie z jej winy ani winy syna powstały odsetki. Podkreśliła, iż syn wnosił o umorzenie zadłużenia w całości tylko dlatego, że uzyskała od dyrektorki (Zakładu) informacje, iż niemożliwe jest umorzenie tych odsetek. Oświadczyła, że złożyła pismo do Zakładu o umorzenie odsetek, ale nie może znaleźć tego pisma w swoich dokumentach, które ma ze sobą. Podkreśliła, że chce zapłacić należne składki ale bez odsetek. Oświadczyła także, że syn pracuje teraz w firmie transportowej i zarabia ok. 1400 zł, z synem prowadzi wspólne gospodarstwo. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy oraz mając na uwadze wytyczne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarte w wyroku z 1 marca 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 69/07, Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku Skarżącego z 16 maja 2006 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków, stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec Skarżącego, ponieważ - jak trafnie wskazano w zaskarżonej decyzji - Skarżący jest zatrudniony na umowę o pracę i z tego tytułu uzyskuje stały dochód z którego może być prowadzona egzekucja administracyjna. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Podstawy umorzenia należności z tytułu składek, w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., określone zostały w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2) lub przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3). Należy zauważyć, iż również w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Także i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności. Oceniając sprawę z punktu widzenia powyższych kryteriów należy wskazać, iż w zaskarżonej decyzji trafnie stwierdzono, że żadna z wymienionych przesłanek wobec Skarżącego nie zachodzi. Bowiem organ trafnie wskazał, że Skarżący jest zatrudniony i z tego tytułu osiąga miesięczny dochód w wysokości ok. 1400 zł. Jest kawalerem, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, którzy są zdrowi i nie wymagają stałej opieki. Skarżący nie posiada innych długów prócz 200 zł mandatu karnego, co świadczy o jego wypłacalności. Ponadto pełnomocnik Skarżącego oświadczyła na rozprawie, iż jest w stanie uregulować należność główną bez odsetek. Uwzględniając powyższe, zdaniem Sądu, w sprawie nie doszło do przekroczenia ram uznania administracyjnego, przewidzianego w art. 28 u.s.u.s., a w konsekwencji wydanemu rozstrzygnięciu nie można postawić zarzutu dowolności. Sąd nie stwierdził także, aby zaskarżona decyzja naruszała art. 45 Konstytucji RP i art. 5 k.c. Dodatkowo Sąd zwraca uwagę - odnosząc się do treści skargi i oświadczenia pełnomocnika Skarżącego złożonego na rozprawie, iż została poinformowana przez Zakład, iż nie ma możliwości spłaty jedynie kwoty głównej bez odsetek - że wbrew powyższej informacji Zakładu istnieje możliwość częściowego uwzględnienia wniosku strony o umorzenie zadłużenia. W tym miejscu Sąd wyjaśnia, że należności z tytułu składek zostały zdefiniowane w art. 24 ust. 2 u.s.u.s., jako "składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata". Przepis art. 28 ust. 1 u.s.u.s. przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a więc zarówno składek jak i należności ubocznych, w tym odsetek za zwłokę. Przepis art. 28 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Z brzmienia tego przepisu wynika więc, że nie może nastąpić umorzenie samych składek bez umorzenia należności ubocznych, ponieważ w przypadku umorzenia składek, z mocy prawa nastąpi także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i opłaty dodatkowej. Nie ma natomiast przepisu, który zabraniałby umorzenia samych należności ubocznych. Zakład ma więc możliwość umorzenia na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. samych należności ubocznych w całości lub w części. Wymaga to jednak złożenia odpowiedniego wniosku wyraźnie określającego, iż wnioskodawca żąda umorzenia jedynie odsetek. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy nie wynika aby wniosek taki był składany. Na końcu Sąd zwraca uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego, polegającej choćby na dokonaniu spłaty części zadłużenia, Skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie pozostałych należności, bądź np. tylko odsetek od zaległości. W ewentualnym nowym postępowaniu będą mogły być poddane stosownej ocenie działania i starania Skarżącego podjęte w celu spłaty zadłużenia, z uwzględnieniem jego aktualnej sytuacji finansowej. Ponadto przepisy u.s.u.s. przewidują możliwość uzyskania ulgi w postaci zawarcia układu ratalnego polegającego m.in. na rozłożeniu na raty zaległych należności składkowych. Reasumując Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniła bowiem wad tego rodzaju, które mogłyby mieć wpływ na rozstrzygniecie. Nie doszło do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu Skarżącego, zasady zaufania obywateli do organów państwa, czy też zasady przekonywania. Wydając rozstrzygniecie organy działały na podstawie przepisów prawa, prowadziły postępowanie w sposób budzący zaufanie do organów i podjęły wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.