II GZ 61/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2009 r.; sygn. akt V SA/Wa 117/08 w zakresie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi w sprawie ze skargi K. R. na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2007 r.; nr [...] w przedmiocie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 27 stycznia 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 117/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek K. R. o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] sierpnia 2007 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że postanowieniem z 24 stycznia 2008 r. odrzucono skargę K. R., z uwagi na nieuzupełnienie braku formalnego. Następnie, po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, który wpłynął do Sądu po odrzuceniu skargi, K. R. zwolniono od kosztów sądowych i ustanowiono dla niego pełnomocnika z urzędu, którym zgodnie z pismem Okręgowej Rady Adwokackiej w W. z [...] kwietnia 2008 r. został adwokat L. N.-W. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału V Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z [...] kwietnia 2008 r., adwokat L. N.-W. został wezwany do złożenia w terminie 14 dni pełnomocnictwa procesowego, upoważniającego do reprezentowania skarżącego przed sądami administracyjnymi (wezwanie doręczono [...] kwietnia 2008 r.; zwrotne potwierdzenie odbioru - k. [...] akt sądowych). W dniu [...] maja 2008 r., do Sądu wpłynęło pełnomocnictwo z [...] kwietnia 2008 r. upoważniające adwokata L. N.-W. do reprezentowania skarżącego w przedmiotowej sprawie. W piśmie z [...] grudnia 2008 r. pełnomocnik skarżącego wraz z zażaleniem na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 stycznia 2008 r. zawarł wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. Odrzucając powyższy wniosek Sąd I instancji wskazał, że wniosek jest spóźniony, albowiem jego wniesienie nastąpiło z naruszeniem ustawowego terminu, określonego w art. 87 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Sąd podkreślił, że pełnomocnik K. R. wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego skargi dopiero [...] grudnia 2008 r. We wniosku nie wskazano, co było przyczyną tak późnego złożenia wniosku. Przywołano jedynie okoliczność, iż adwokat otrzymał odpis postanowienia WSA z 24 stycznia 2008 r., odrzucającego skargę w dniu [...] grudnia 2008 r. Ponadto nie wyjaśniono, dlaczego wcześniej pełnomocnik skarżącego nie zapoznał się ze sprawą, udział w której zgłosił [...] maja 2008 r., składając pełnomocnictwo. Sąd zwrócił uwagę, iż termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi rozpoczął swój bieg następnego dnia po złożeniu pełnomocnictwa do Sądu, i upłynął on [...] maja 2008 r. K. R. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego uchylenia w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: 1.art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez odmowę przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi, mimo że pełnomocnik skarżącego uprawdopodobnił, iż niedokonanie przez niego czynności w terminie nastąpiło bez jego winy; 2.art. 88 p.p.s.a. poprzez uznanie wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi za spóźniony. W uzasadnieniu zażalenia podniósł, że postanowienie Sądu z 24 stycznia 2008 r. nie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego, wbrew art. 65 § 5 p.p.s.a. Dopiero na skutek pisma z [...] grudnia 2008 r. doręczono wskazane wyżej postanowienie. W związku z powyższym termin do uzupełnienia braków formalnych skargi K. R. winien być liczony od dnia doręczenia pełnomocnikowi wskazanego postanowienia Sądu (tj. od [...] grudnia 2008 r.). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.), przy czym równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Zgodnie zaś z art. 177 § 1 p.p.s.a. skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie 30 dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Wobec powyższego kwestią, która wymaga w niniejszej sprawie wyjaśnienia, jest ustalenie momentu, w którym ustała przyczyna uchybienia terminowi, co pozwoli na rozstrzygnięcie, czy wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony w terminie określonym w art. 87 § 1 p.p.s.a. Określenie momentu ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia środka odwoławczego w sytuacji, gdy w terminie do jego wniesienia złożono wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu było przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Na gruncie postępowania cywilnego Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 27 czerwca 2000 r., I CZ 62/00 (OSNC 2001, nr 1, poz. 7) przyjął, że "za dzień, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia kasacji należy uznać dzień, w którym adwokat ustanowiony pełnomocnikiem miał rzeczywistą możliwość wniesienia kasacji, nie późniejszy jednak od dnia zawiadomienia go o ustanowieniu pełnomocnikiem więcej niż o miesiąc." Przy czym możliwość taką adwokat ma dopiero po zapoznaniu się z aktami sprawy, ze stanowiskiem wnioskodawcy, co do zakresu kasacji i po sporządzeniu kasacji. Czynności te adwokat ma obowiązek podjąć bez nieuzasadnionej zwłoki, ale przy uwzględnieniu jego normalnego obciążenia pracą zawodową. Pogląd ten jednak nie mógł być zaakceptowany w postępowaniu sądowoadministracyjnym w pełnym zakresie, z uwagi na odmienności postępowania cywilnego w kwestii skutków procesowych przyznania stronie pełnomocnika z urzędu. W postępowaniu cywilnym ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest bowiem równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa (art. 118 Kodeksu postępowania cywilnego). Pozwalało to zatem na gruncie postępowania cywilnego na przyjęcie, iż za dzień, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia kasacji przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu należy uznać "dzień, w którym miał on rzeczywistą możliwość wniesienia kasacji, nie późniejszy jednak od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego ustanowieniu więcej niż o miesiąc." Na gruncie zaś postępowania sądowoadministracyjnego pogląd ten został w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zmodyfikowany poprzez uwzględnienie różnic regulacji procesowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym i cywilnym. Należy przyjąć, że dniem ustania przyczyny uchybienia terminu w takiej sytuacji jest dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość sporządzenia skargi kasacyjnej, nie później jednak niż dzień, w którym upłynęło trzydzieści dni od dnia zawiadomienia strony o wyznaczeniu konkretnej osoby pełnomocnikiem z urzędu. Przyjęcie powyższej reguły jest uzasadnione tym, że zgodnie z art. 244 § 2 p.p.s.a. ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu stanowi uprawnienie strony do udzielenia pełnomocnictwa (a nie jest równoznaczne z jego udzieleniem jak w postępowaniu cywilnym). Możliwość skutecznego podejmowania jakichkolwiek czynności w sprawie sądowoadministracyjnej istnieje dopiero, gdy pełnomocnik dysponuje pełnomocnictwem udzielonym mu przez stronę. Wniosek taki znajduje dodatkowe oparcie w ogólnych zasadach działania strony w postępowaniu sądowym, bowiem zgodnie z art. 37 § 1 p.p.s.a. pełnomocnik strony obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Przyczyna niedokonania czynności (uchybienia terminowi do jej dokonania) ustaje zatem z dniem, w którym strona dowiedziała się o wyznaczeniu konkretnej osoby pełnomocnikiem z urzędu. Jednakże to na stronie występującej o przyznanie pełnomocnika z urzędu spoczywa odpowiedzialność za efektywne wykorzystanie udzielonej jej pomocy prawnej. Powinna ona dołożyć wszelkich starań, aby po otrzymaniu informacji o przyznaniu jej pełnomocnika jak najszybciej się z nim skontaktować, gdyż formalnie pełnomocnik ten nie ma przed udzieleniem pełnomocnictwa prawa do jej reprezentowania przed sądem. W porównywalnej sytuacji będzie strona, która działała przed sądem pierwszej instancji osobiście. Skoro termin do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczął bieg od momentu doręczenia stronie postanowienia o odrzuceniu skargi wraz z uzasadnieniem (tj. [...] stycznia 2008 r., k. [...] akt sądowych), to od starań strony będzie zależało, jak szybko w ciągu 30 dni skontaktuje się z osobą, której udzieli pełnomocnictwa i ile czasu pozostanie jej pełnomocnikowi na zapoznanie się ze sprawą i sporządzenie skargi kasacyjnej. Reasumując, w sytuacji ustanowienia pełnomocnika z urzędu w trybie art. 246 p.p.s.a., należy przyjąć, że dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej, nie później jednak niż dzień, w którym upłynęło 30 dni od momentu, kiedy strona dowiedziała się o fakcie jego ustanowienia (por. m.in. postanowienie NSA z 12 10 2006 r., sygn. akt I FZ 371/06; z 15 01 2007 r., sygn. akt I FZ 667/06; z 8 12 2006 r., sygn. akt I FZ 569/06). Ustanowienie pełnomocnika z urzędu rodzi szereg skutków procesowych, w tym m.in. nakaz doręczania pism procesowych oraz orzeczeń Sądu jedynie pełnomocnikowi (art. 67 § 5 p.p.s.a.). Z prawidłowym wypełnieniem tego obowiązku wiąże się m.in. określenie początku biegu terminów dla dokonania czynności procesowych, liczonych od dnia doręczenia przesyłek pochodzących od Sądu. W szczególności dotyczy to terminów do wniesienia środków zaskarżenia od doręczanych w odpisach orzeczeń (np. art. 177 § 1, art. 194 § 2 p.p.s.a.). Skuteczne doręczenie odpisu orzeczenia pełnomocnikowi powoduje, iż od dnia tego doręczenia biegnie termin do jego zaskarżenia. Co za tym idzie, aby pełnomocnik mógł skutecznie podejmować jakiekolwiek czynności w sprawie sądowoadministracyjnej, musi dysponować pełnomocnictwem udzielonym mu przez stronę. O ustanowieniu pełnomocnika z urzędu w osobie adw. L. N.-W. skarżącego poinformowano pismem Okręgowej Rady Adwokackiej z [...] kwietnia 2008 r., nr [...] (k. [...] akt sądowych). Ponadto Sąd [...] kwietnia 2008 r., wezwał ustanowionego pełnomocnika K. R. do nadesłania pełnomocnictwa procesowego (k. [...] akt sądowych), które to pełnomocnictwo z [...] kwietnia 2008 r. (k. [...]) adw. L. N.-W. złożył [...] maja 2008 r. (k. [...] akt sądowych). Wobec powyższego nie można przyjąć, że przeszkoda uniemożliwiająca wniesienie skargi kasacyjnej ustała z dniem, w którym pełnomocnik otrzymał odpis postanowienia z 24 stycznia 2008 r. Niezaniedbanie obowiązku niezwłocznego zaznajomienia się z aktami sprawy, pozwoliłoby pełnomocnikowi z urzędu na podjęcie stosownych działań procesowych w terminie. To na pełnomocniku ciąży obowiązek zapoznania się z aktami (sygnaturę tychże podano w wezwaniu Sądu z [...] kwietnia 2008 r. - k. [...] akt sądowych), aby powziąć informację o stanie sprawy. Tymczasem pełnomocnik skarżącego dopiero [...] grudnia 2008 r. (data stempla pocztowego na kopercie k. [...] akt sądowych) wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego skargi. Z powyższego wynika, że pełnomocnik skarżącego uchybił terminowi do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, co powoduje, że wniosek ten został odrzucony w oparciu o przepis art. 88 p.p.s.a. Na marginesie należy zauważyć, iż obowiązek doręczania pism sądowych pełnomocnikowi z urzędu powstaje dopiero z momentem zawiadomienia Sądu przez organ samorządu zawodowego o wyznaczeniu konkretnej osoby, jako pełnomocnika strony. Jak wynika z akt sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie o ustanowieniu pełnomocnika K. R. dowiedział się z pisma Okręgowej Rady Adwokackiej w W. z [...] kwietnia 2008 r., które wpłynęło do Sądu [...] kwietnia 2008 r. Sąd wezwał pełnomocnika skarżącego do nadesłania pełnomocnictwa procesowego w terminie 14 dni, które zostało złożone [...] maja 2008 r. Dopiero od tej daty należy dokonywać doręczeń wszelkich pism sądowych ustanowionemu pełnomocnikowi, stosownie do art. 67 § 5 p.p.s.a. Sąd nie jest obowiązany do ponownego doręczania pełnomocnikowi z urzędu pism uprzednio doręczonych stronie (por. postanowienie SN z 28 11 2001 r., II UZ 85/01, OSNPUS 2003, nr 20, poz. 503), w tym postanowienia z 24 stycznia 2008 r. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.