I FSK 983/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Edmund Łój (sprawozdawca), Sędzia del. WSA Tomasz Kolanowski, Sędzia NSA Janusz Zubrzycki, Protokolant Iwona Wtulich, po rozpoznaniu w dniu 29 lutego 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi Ministra Finansów o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2006 r. sygn. akt I FSK 527/05 oddalającym skargę kasacyjną Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 1195/04 w sprawie ze skarg "B. V. P." Spółki Akcyjnej w R. na decyzje Ministra Finansów z dnia 27 lutego 2004 r. nr [...] oraz [...] w przedmiocie określenia, po wznowieniu postępowania, zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług odrzuca skargę Pismem z dnia 10 sierpnia 2006 r. Minister Finansów, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł skargę o wznowienia postępowania sądowego w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I FSK 527/05 oraz prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1195/04. Wyroki te dotyczyły decyzji Ministra Finansów w przedmiocie określenia, po wznowieniu postępowania, zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za styczeń i marzec 1996 r. Jako podstawę wznowienia organ podatkowy powołał w pierwszej kolejności art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.". Wywiódł w tym zakresie, że po zakończeniu postępowania sądowego powziął wiadomość, iż Spółka B. V. P. S.A. została przejęta w 2001 r. przez B. Sp. z o.o., przez przeniesienie całego majątku w zamian za udziały. Zgodnie z art. 493 § 1 i 2 Kodeksu spółek handlowych, w takim przypadku spółka przejmowana jest wykreślana z rejestru bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego. Oznacza to, że w chwili wniesienia skarg na decyzje Ministra Finansów (26 marca 2004 r.) Spółka B. V. P. S.A. nie istniała. Nie mogła mieć zatem zdolności sądowej i procesowej, o której mowa w art. 25 § 1 p.p.s.a. W tej sytuacji nie mogła występować w procesie sądowym, a uczestniczyć w nim powinien jej następca prawny. Skoro jednak to nie on wniósł skargę, a Spółka, która wtedy nie istniała, Sąd pierwszej instancji powinien był ją odrzucić lub umorzyć postępowanie sądowe. Drugą podstawą skargi o wznowienie postępowania sądowego jest art. 273 § 2 p.p.s.a. W tej mierze autor skargi wskazał, że w trakcie całego toczącego się postępowania w sprawie pełnomocnik firmy B. V. P. S.A. nie poinformował Ministra Finansów o zmianie podmiotu, który reprezentuje. Nie poinformował też o zmianie adresu firmy, do czego był zobowiązany na mocy art. 146 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) – dalej: "O.p.". Ze zmianą adresu wiązała się również zmiana właściwości organów podatkowych, więc brak takiej informacji utrudnia postępowanie, wymagające częstego kontaktu z organami podległymi. Ponadto, Minister Finansów w sytuacji, gdy stronę reprezentował adwokat, a więc przedstawiciel zawodu zaufania publicznego – nie miał podstaw przypuszczać, że reprezentuje on stronę, która nie istnieje. Nie mógł zatem odnieść się do tej kwestii w poprzednim postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, w szczególności nie mógł sformułować – po wydaniu wyroku przez ten Sąd – odpowiedniego zarzutu w skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Fakt, że wspomniany pełnomocnik w postępowaniu przed Sądem kasacyjnym reprezentował już następcę prawnego firmy B.V. P. S.A. nie jest jednoznaczny z okolicznością, że ta firma nie istniała w dniu wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W końcowej części skargi o wznowienie postępowania sądowego pełnomocnik organu podatkowego przedstawił okoliczności wskazujące na zachowanie terminu do jej wniesienia, wnosząc ewentualnie – gdyby Sąd kasacyjny uznał, że terminu nie zachowano – o jego przywrócenie. W konkluzji, strona skarżąca wniosła o uchylenie zapadłych w sprawie wyroków i odrzucenie skargi albo umorzenie postępowania, ewentualnie o zmianę zapadłych orzeczeń. W jej ocenie, stroną postępowania przed sądami administracyjnymi powinna być wyłącznie firma B. Sp. z o.o. W sytuacji uznania, że skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zostały wniesione prawidłowo, oba wyroki powinny jako skarżącą wskazywać firmę B. Sp. z o.o., a nie firmę, która w dacie wniesienia skarg nie istniała. W odpowiedzi na skargę firma B. Sp. z o.o., reprezentowana przez adwokata, wniosła o jej odrzucenie z uwagi na brak podstaw do wznowienia postępowania, względnie oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu strona podniosła, że nie zachodzi żadna z powołanych przez wnoszącego skargę przesłanek wznowienia postępowania sądowego. Jej zdaniem, stroną w sprawie nie była firma B. V. P. S.A., lecz jej następca prawny, a okoliczność ta była wielokrotnie sygnalizowana w pismach sygnowanych przez pełnomocnika i nie powinna budzić wątpliwości. Zgodnie z art. 93 O.p. spółka przejmująca wstępuje we wszelkie prawa i obowiązki spółki przejmowanej, może więc domagać się zwrotu podatku, przysługującego spółce, która weszła w skład nowo utworzonego przedsiębiorstwa. Skoro art. 271 pkt 2 p.p.s.a. przewiduje wznowienie postępowania w celu zapewnienia ochrony praw strony, która nie miała zdolności sądowej lub procesowej, nie była należycie reprezentowana lub była pozbawiona możności działania, to niedopuszczalne jest powoływanie tej podstawy przez stronę inną niż ta, której dotyczyć mogą wspomniane okoliczności. Podstawy wznowienia również nie stanowi – zdaniem autora odpowiedzi na skargę - art. 273 § 2 p.p.s.a., ponieważ dotyczy on okoliczności faktycznych lub dowodów, które związane są z podstawą merytoryczną rozpoznawanej sprawy, a nie rzekomym brakiem należytej reprezentacji. W konsekwencji, w ocenie wspomnianego autora, skarga nie jest oparta na ustawowych podstawach wznowienia. Podczas posiedzenia Sądu, które odbyło się w dniu 7 marca 2007 r., pełnomocnik Ministra Finansów złożył do akt sprawy pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego stwierdzające, że B. Sp. z o.o. został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego z dniem 26 października 2006 r. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił się do Krajowego Rejestru Sądowego o udzielenie informacji, czy i kiedy B. Sp. z o.o. został wykreślony z tego rejestru i czy jest znany następca prawny tego podmiotu. W odpowiedzi Krajowy Rejestr Sądowy poinformował, że Sądu Rejonowego dla W. spółka B. została wykreślona z KRS-u w związku zakończeniem procesu likwidacyjnego. Postanowienie o wykreśleniu jest prawomocne od 29 listopada 2006 r. Brak jest informacji o następcach prawnych spółki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 280 § 1 p.p.s.a., sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd wniosek odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Przepis ten został zastosowany w rozpatrywanej sprawie, ponieważ dopuszczalność skargi była badana na posiedzeniu niejawnym. Nie oznacza to jednak, że w toku dalszego postępowania okoliczności wymienione w art. 280 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. nie są sprawdzane. Wręcz przeciwnie, art. 281 p.p.s.a. nakazuje sądowi rozstrzygnąć na rozprawie przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia. Jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia albo termin do wniesienia skargi nie został zachowany, sąd odrzuci wniosek o wznowienie. Powyższe uwagi są o tyle istotne, że przeprowadzone na rozprawie badanie przesłanek dopuszczalności skargi o wznowienie wypadło na niekorzyść wnoszącego tę skargę. W pierwszej kolejności podlegała rozpoznaniu podstawa wznowienia określona w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Odnosząc się do zarzutów Ministra Finansów, jakoby spółka V. P. nie miała zdolności sądowej i procesowej, należało uznać je z bezpodstawne. Z akt sądowych sprawy wynika, że kwestia ta była badana przez Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w postępowaniu wstępnym. Dowodem na to jest przedłożenie przez autora skargi do WSA aktualnego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego. Z tego odpisu wynika, że spółka V. P. została przejęta przez B. Sp. z o.o. Ostatnio wymieniona spółka była więc następcą prawnym spółki V. P., czego Minister Finansów nie kwestionuje. To ona udzieliła adwokatowi pełnomocnictwa do wniesienia skargi, potwierdzając w ten sposób jego wcześniejsze czynności procesowe. Dodatkowym argumentem w tym zakresie jest fakt, że spółka B. zapłaciła wpis, co także nie jest kwestionowane w skardze o wznowienie. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że zagadnienia praw i obowiązków następców prawnych zostały uregulowane w sposób samodzielny w art. 93 § 1 i nast. O.p., gdy chodzi o sferę przejęcia praw i obowiązków podatkowoprawnych. Skoro następca prawny spółki V. P., który bezspornie posiadał w dacie wniesienia skargi (i później) zdolność sądową i procesową, potwierdził dokonane przez adwokata czynności procesowe, to nie można żądać wznowienia. Taki wniosek wynika literalnie z końcowej części przywołanego przez Ministra Finansów jako podstawa wznowienia art. 272 pkt 2 p.p.s.a. Na marginesie należy zauważyć, że przytoczone wyżej argumenty mają odniesienie także do wywodów Ministra Finansów dotyczących podpisania pełnomocnictwa przez likwidatora spółki B. w sytuacji, gdy skargę złożono przed rozpoczęciem likwidacji (pismo z dnia 7 marca 2007 r., stanowiące załącznik do protokołu rozprawy). Nie jest bowiem konieczne badanie sposobu reprezentacji spółki w dacie wniesienia skargi, jeśli potem potwierdza ona dokonane czynności procesowe, będąc przy tym prawidłowo reprezentowana. Przechodząc do drugiej powołanej przez stronę skarżącą podstawy wznowienia, trzeba zauważyć, że również ona nie może uzasadniać wznowienia postępowania. Przytoczony przez Ministra Finansów art. 273 § 2 p.p.s.a. stanowi, że można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Jak wyżej wyjaśniono, wniesienie skargi w imieniu nieistniejącej spółki V. P. zostało potwierdzone przez jej następcę prawnego. Kwestia ta została wyjaśniona już na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego. Nie może zatem stanowić okoliczności mogącej mieć wpływ na wynik sprawy. Nie ma też mowy o prowadzeniu postępowania z udziałem podmiotu nieistniejącego. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że brak jest w niniejszej sprawie ustawowej podstawy wznowienia, co uzasadnia odrzucenie skargi o wznowienie na podstawie art. 281 p.p.s.a. Nie ma w związku z tym potrzeby czynienia rozważań na temat dochowania terminu do wniesienia skargi o wznowienie (postanowienie NSA z dnia 3 czerwca 2004 r., sygn. akt OW 87/04, Lex nr 158967). Wskutek powyższego bezprzedmiotowy jest wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia tej skargi. W tej sytuacji nie podlega nadto badaniu kwestia zawieszenia albo umorzenia postępowania z powodu utraty przez B. Sp. z o.o. zdolności sądowej na skutek likwidacji. Brak jest także podstaw do zwrotu uiszczonego wpisu sądowego. W wypadku odrzucenia pisma podstawą prawną zwrotu opłaty jest art. 232 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Przepis ten nakazuje sądowi zwrócić wpis od odrzuconej skargi o wznowienie, jeśli odrzucenie nastąpiło przed wysłaniem tej skargi innym stronom. W przedmiotowej sprawie skargę o wznowienie wysłano spółce B. w dniu 3 listopada 2006 r. (k.26 akt sądowych), a więc przed wydaniem postanowienia o jej odrzuceniu.