I FZ 252/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Janusz Zubrzycki po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. sp. j. w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt I SA/Łd 106/08 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. sp. j. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 6 grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do czerwca i od sierpnia do grudnia 2003r. oraz określenia wysokości nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za lipiec 2003r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2006r., sygn. akt I SA/Łd 106/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił M. sp. j. przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd podał, że 3 stycznia 2008 r. spółka wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 6 grudnia 2007 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do czerwca i od sierpnia do grudnia 2003r. oraz określenia wysokości nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za lipiec 2003 r. W skardze strona zamieściła wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie jej od kosztów sądowych. We wniosku wyjaśniano, że spółka nie posiada wystarczających środków na uiszczenie należnego wpisu od skargi (6.928 zł). Rachunki bankowe strony w K. SA oraz R. S.A. zostały zajęte w toku postępowania egzekucyjnego. Również w kasie spółka nie posiadała wystarczających środków na pokrycie kosztów wpisu sądowego. Ze zgromadzonych tam środków regulowała jedynie należności dla pracowników, raty kredytu bankowego oraz wydatki niezbędne dla utrzymania działalności. Wśród swoich zobowiązań strona wymieniła kredyt w rachunku bieżącym w K. SA w wysokości 170.000 zł (stan na listopad 2007 r.), spłacany w ratach po 20.000 zł miesięcznie (w okresie od grudnia 2007 r. do kwietnia 2008 r. raty miały wynosić po 10.000 zł), zadłużenie u kontrahentów (671.000 zł) oraz bieżące zobowiązania z tytułu podatku VAT (60.000 zł). Wśród innych niezbędnych wydatków wymieniła m.in. koszty zakupu gazu (38.000 zł), należności wypłacane komornikowi sądowemu prowadzącemu postępowanie egzekucyjne przeciwko spółce (3.000 zł) oraz "narzuty na wynagrodzenia pracowników" tj. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zaliczki na podatek dochodowy (3.100 zł). Podkreśliła ponadto, że mimo osiąganych przez nią obrotów, które na koniec listopada 2007 r. wyniosły (za ten rok) łącznie ok. 7.000.000 zł, była w trudnej sytuacji. Przewidywała, że w przyszłości jej sytuacja ulegnie dalszemu pogorszeniu, ponieważ w wyniku zablokowania rachunków bankowych, nie będzie mogła zakupić paliw w takiej ilości, by uzyskać obroty umożliwiające pokrycie kosztów stałych. Z danych zamieszczonych przez stronę w formularzu PPPr wynikało ponadto, że kapitał podstawowy spółki wynosił 188.000 zł, wartość posiadanych środków trwałych - 374.072 zł. Spółka zakończyła rok 2007 stratą w wysokości 69.068,80 zł, natomiast jej obroty w 2007 r. wyniosły we wrześniu 1.094.519 zł, w październiku 626.674 zł, w listopadzie 608.456 zł i grudniu 608.059 zł. W styczniu 2008 r. obroty spółki spadły do kwoty 561.454 zł. Z informacji przedstawionych przez wspólników spółki wynikało, że nie posiadają oni majątku nieruchomego i ruchomego innego niż majątek spółki. Bieżące utrzymanie zapewniają im dochody z emerytur w wysokości od 846,23 zł do 1.100,71 zł netto miesięcznie, przy czym S. E. oświadczył, że nie otrzymuje emerytury i pozostaje na utrzymaniu żony. Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd pierwszej instancji uznał, że spółka nie wykazała aby jej sytuacja finansowa uzasadniała zwolnienie z kosztów sądowych. Sąd podkreślił, że spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, a wręcz przeciwnie - osiąga obroty rzędu 500 tys. zł miesięczne oraz dysponuje środkami finansowymi, które pozwalają na regulowanie bieżących zobowiązań (w 2007r. zmniejszyła ciążące na niej zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek o ponad 200 tys. zł.). Dodatkowo - odnośnie wydatków ponoszonych przez spółkę - Sąd zwrócił uwagę, że informacje w tym zakresie są zdawkowe. Strona wskazuje na pewne wydatki, podaje ich cel oraz wartość, jednakże nie precyzuje chociażby tego, z jaką częstotliwością wydatki te są ponoszone. Wobec powyższego Sąd uznał, że nie ma podstaw do zwolnienia skarżącej z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Spółka zaskarżyła postanowienie Sądu pierwszej instancji, zarzucając mu naruszenie art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwana "P.p.s.a.") przez uznanie, że spółka będąc w sytuacji uzasadniającej ogłoszenie jej upadłości posiada środki na pokrycie pełnych kosztów postępowania. W ocenie strony Sąd pierwszej instancji przyjmując, że spółka posiada środki, z których jest w stanie regulować bieżące wydatki nie uwzględnił faktu, że spółka ta posiada także zobowiązania przeterminowane, które stara się spłacać w miarę możliwości. Strona podała także, że wbrew twierdzeniom Sądu posiada w R. S.A. tylko jeden (a nie dwa) rachunek, który został zajęty w ramach postępowania egzekucyjnego. Skarżąca przekonywała również, że przedłożyła wszelkie niezbędne dokumenty w celu wykazania jej sytuacji finansowej. Dodatkowo strona zaznaczyła, że zobowiązana jest do uiszczenia wpisu sądowego nie tylko w tej, ale także w pięciu innych sprawach. W jednej z tych spraw skarżąca zapłaciła wpis sądowy, jednakże w pozostałych sprawach nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W przypadku osób prawnych lub innych jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie tutejszego Sądu skarżąca spółka nie wykazała, że zasługuje na dofinansowanie jej z budżetu państwa (a prawo pomocy jest w istocie taką formą dotowania) we wnioskowanym zakresie. Wskazać przede wszystkim należy, iż nie zasługuje na aprobatę jednoznacznie wynikające z pism procesowych strony preferowanie regulowania zobowiązań prywatnoprawnych ponad regulowanie zobowiązań publicznoprawnych. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, spółka ponosi regularnie wydatki rzędu kilkudziesięciu tysięcy złotych i nie można się zgodzić z argumentacją strony, że wszystkie te wydatki mają priorytet wobec kosztów sądowych, do których uiszczenia strona jest zobowiązana przepisami prawa. Podkreślić trzeba, iż zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. dla uzyskania prawa pomocy w zakresie częściowym konieczne jest, by strona wykazała, że "nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania". Tymczasem z akt sprawy wynika, iż strona środki w niezbędnej wysokości posiada, tylko przeznacza je na inne cele, przede wszystkim na cele związane z jej prywatnoprawnymi zobowiązaniami. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza to, iż spółka w niniejszej sprawie nie spełnia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Wskazać też należy, iż w zażaleniu spółka nie odniosła się do wszystkich argumentów podniesionych przez Sąd pierwszej instancji w skarżonym postanowieniu, a stanowiących podstawę do oddalenia wniosku strony. Dotyczy to przede wszystkim nieprecyzyjnego wskazania wysokości i częstotliwości pewnych wydatków (np. zakup gazu), braku skomentowania kwestii płatności dokonywanych poza rachunkami bankowymi, czy braku podania egzekwowanych przez komornika kwot (z wyjątkiem podania zajętych kwot na rachunkach bankowych). Nadto na uwagę zasługuje fakt, iż strona nie zastosowała się do wezwania Sądu pierwszej instancji w zakresie złożenia wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące. Tak sformułowane wezwanie zostało stronie doręczone w lutym 2008 r., tymczasem wyciąg z jedynego czynnego konta spółki obejmował jedynie okres do końca grudnia 2007 r., a do rozpatrywanego obecnie zażalenia dołączono wyciąg z lutego 2007 r., co wskazuje na brak dostarczenia Sądowi aktualnych w tym zakresie danych. Ponadto wskazać trzeba, iż wszystkie zajęcia ruchomości oraz wpisy hipotek, które strona udokumentowała, dotyczą egzekucji należności publicznoprawnych - z oświadczeń strony wynika, iż spłaca ona kredyt terminowo, natomiast brak jest danych dotyczących zaległości w zobowiązaniach prywatnoprawnych, w których zwłoka z zapłatą spowodowałaby zgłoszenie przez wierzycieli wniosku o ogłoszenie upadłości - strona nawet nie próbowała wykazać, iż umowy z wierzycielami w tym względzie istnieją, a z przedstawionej dokumentacji nie można wnioskować, iż rzeczywiście uiszczenie wpisów w sprawach sądowoadministracyjnych zainicjowanych skargami strony spowodowałoby upadłość spółki i jako takie nie mieści się w możliwościach finansowych strony. Stwierdzić należy, iż z dołączonego do akt sprawy bilansu za rok 2007 wynika, iż w ciągu tego roku strona zdołała zmniejszyć swoje zobowiązania prywatnoprawne o ponad 450.000 zł (z tytułu kredytu - o ponad 200.000 zł, a z tytułu dostaw i usług, o okresie wymagalności do 12 miesięcy - o ponad 250.000 zł), równocześnie o ponad 300.000 zł wzrosły jej należności krótkoterminowe. Nie sposób też nie zauważyć, że jedyne zadłużenie strony, które wzrosło na przestrzeni roku 2007, to zadłużenie z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń i innych świadczeń (o ponad 100.000 zł). Z zestawienia powyższych danych wynika w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż mimo zmniejszających się obrotów spółki i prowadzonych przeciwko niej egzekucji, jak i powstałej straty z działalności gospodarczej, sytuacja spółki uległa w trakcie 2007 r. polepszeniu i to w rezultacie preferowania zobowiązań prywatnoprawnych strony względem jej zobowiązań publicznoprawnych. Powyższe okoliczności nie przemawiają, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, za uprzywilejowaniem spółki przez zwolnienie jej z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a strona nie wykazała, iż jej sytuacja finansowa usprawiedliwia obciążenie kosztami wszczętego przez nią postępowania sądowoadministracyjnego ogółu obywateli. W związku ze stwierdzeniem, iż kwestionowane przez skarżącą orzeczenie odpowiada przepisom prawa, a zarzuty zażalenia nie zasługują na uwzględnienie, Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.