II FZ 218/08

Dnia 25 czerwca 2008 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA (del.) Teresa Porczyńska po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2008 roku na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II Izby Finansowej zażalenia J. D. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 kwietnia 2008 roku, sygn. akt I SA/Bk 614/07 w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 7 listopada 2007 roku nr [...] w przedmiocie zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu osiągnięcia przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2003 rok postanawia: uchylić punkt 2 zaskarżonego postanowienia i w tym zakresie sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku. Uzasadnienia Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia J. D. od kosztów sądowych oraz oddalił wniosek strony o ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu argumentował, iż w postępowaniu sądowym skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z wyboru. Z faktu tego Sąd wyprowadził wniosek, iż strona dysponuje środkami na pokrycie wydatków związanych z ustanowieniem zawodowego reprezentanta. Dodatkowo stwierdzono, że w ponownie złożonym wniosku nie podano nowych okoliczności wskazujących na zmianę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Ponadto Sąd podkreślił, iż to na składającym wniosek spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, skarżący natomiast okoliczności takich nie wykazał. W zażaleniu na to postanowienie J. D. wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Żalący podniósł, że miesięczne dochody uzyskiwane przez niego (około 250 zł) i jego żonę (około 220 zł) nie wystarczają na zakup artykułów żywnościowych i opłaty związane w utrzymaniem mieszkania. W tym zakresie korzysta z pomocy córek. Wnioskodawca wskazał, iż nie posiada żadnego majątku, a wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru opłaciła jedna z jego córek z własnych pieniędzy. Na tę okoliczność strona załączyła pisemne oświadczenie A. P. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) prawo pomocy osobie fizycznej może być przyznane jedynie wówczas, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym - art. 246 § 1 pkt 1), bądź gdy nie może ona pokryć tych kosztów w pełnej wysokości bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym - art. 246 § 1 pkt 2). Zatem jedynym kryterium jakie winno być brane pod uwagę przy ocenie takiego wniosku, winna być rzeczywista sytuacja materialna, majątkowa i rodzinna strony, istniejąca w momencie składania takiego wniosku do Sądu. Odmawiając uwzględnienia żądania Sąd pierwszej instancji argumentował między innymi, iż skarżący powoływał w nim te same okoliczności, które były brane pod uwagę przy rozpoznawaniu poprzednio złożonego wniosku. Fakt, iż w przedmiotowym żądaniu podano informacje tożsame z tymi wskazanymi wcześniej nie może mieć decydującego znaczenia z tej przyczyny, iż poprzedni wniosek strony dotyczył innego przedmiotu zwolnienia (zwolnienia jedynie od kosztów sądowych) i wiązał się z oceną przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Ponadto dokonując oceny tych samych okoliczności Sąd w postanowieniu z dnia 31 stycznia 2008 r. przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, uznając iż strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Powodem oddalenia wniosku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny było też stwierdzenie, że skarżący był reprezentowany przez doradcę podatkowego działającego z wyboru, a zatem miał środki niezbędne by ponosić koszty związane z udziałem pełnomocnika. Słuszność takiego poglądu budzi zastrzeżenia. Jak wskazano na wstępie, o przyznaniu prawa pomocy bądź odmowie uwzględnienia wniosku decyduje jedynie przesłanka możliwości poniesienia przez stronę pełnych lub częściowych kosztów postępowania, nie jest zaś taką podstawą fakt udzielenia pełnomocnictwa profesjonalnemu reprezentantowi. To, iż strona była zastępowana przez pełnomocnika nie jest równoznaczne z faktem poniesienia przez nią kosztów wynagrodzenia zastępcy procesowego. Potwierdzeniem tej tezy, jest oświadczenie załączone do zażalenia wskazujące, iż koszty działania pełnomocnika obciążyły osobę inną niż skarżący. Dokonując ponownej oceny wniosku Sąd winien zatem zbadać, przy uwzględnieniu deklarowanej wysokości miesięcznych dochodów skarżącego i innych osób pozostających w nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz faktu braku oszczędności i majątku nadającego się do spieniężenia, czy środki finansowe, jakimi dysponuje strona, pozwalają na opłacenie kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego. Jednocześnie zwrócić należy uwagę, iż w przypadku, gdy dane podane we wniosku są niewystarczające do oceny jego zasadności lub wskazane w nim okoliczności budzą wątpliwości Sąd, zanim rozpozna wniosek, winien wezwać wnioskodawcę w trybie art. 255 p.p.s.a do przedstawienia dodatkowych informacji uzupełniających żądanie przyznania prawa pomocy. Oddalając wniosek w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku naruszył art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co implikowało konieczność uchylenia postanowienia w zaskarżonej części na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.