V SA/Wa 2818/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Izabella Janson, Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2008 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... października 2007 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; Uchyla zaskarżoną decyzję Wnioskiem z dnia ... grudnia 2006r., J. S. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o umorzenie należności głównej z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie ... zł. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że Prezes ZUS decyzją z dnia ...12.2006r. o nr ... odmówił mu umorzenia odsetek za zwłokę naliczonych na dzień ...11.2006r. twierdząc, że nie ma prawnej możliwości umorzenia odsetek za zwłokę bez umorzenia należności głównej. Opisując swoją sytuację materialną i zdrowotną, stwierdził ponadto, że splot nieszczęśliwych okoliczności wypełnia jego zdaniem wszystkie wymienione przesłanki uzasadniające umorzenie kwoty zaległości wobec ZUS. Decyzją z dnia ... czerwca 2007r., o nr ... wydaną m.in. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.Nr 137, poz. 887 ze zm.) - dalej: "u.s.u.s." Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami i kosztami upomnienia. W uzasadnieniu w/w rozstrzygnięcia wskazano, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 powoływanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, zaś zgodnie z art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na warunkach określonych w przepisach Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych J. S. nie przedłożył żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że ma problemy zdrowotne, wymaga leczenia i z tego powodu ponosi znaczne koszty zakupu leków. Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ ustalił, że wnioskodawca wraz z małżonką prowadzi gospodarstwo rolne i z tego tytułu osiąga przychód w wysokości ... zł miesięcznie, jest współwłaścicielem nieruchomości położonych w obrębie gminy B., dla których SR w O. prowadzi Księgi wieczyste o nr KW ... i KW ... oraz jest właścicielem samochodu osobowego marki N. ... rok produkcji ...r. W opinii Zakładu nie wykazano tym samym zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Ponadto J. S. nie udowodnił zdaniem organu wystarczająco trudnej sytuacji majątkowej uzasadniającej umorzenie zaległości, a w szczególności nie wykazał, iż jego trudności mają charakter stały i pogłębiający się. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia ... października 2007r., o nr ... Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działający w imieniu Zakładu), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, a jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.] w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko organu I instancji. Wskazał dodatkowo, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw prawnych do umorzenia należności za pracowników w części finansowanej przez płatnika w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy ubezpieczeniowej bowiem przepis ten dotyczy wyłącznie przypadków, kiedy zobowiązanie obejmuje należności ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek. Ponadto materiał dowodowy sprawy potwierdza, iż wnioskodawca obecnie nie korzysta z pomocy społecznej, nie przedstawił żadnego dokumentu potwierdzającego niezdolność do pracy oraz niepełnosprawność. Nie udowodnił również konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co uniemożliwiałoby podjęcie przez niego pracy. W ocenie Prezesa ZUS (działającego w imieniu Zakładu) okoliczności i dowody w sprawie nie przemawiają za uchyleniem decyzji o odmowie umorzenia należności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący J. S. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu skargi zarzucił organowi błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, co miało wpływ na wydanie zdaniem skarżącego orzeczenia rażąco niekorzystnego. Ponownie podniósł, że znajduje się w bardzo złej sytuacji materialnej i konieczność spłaty jakiejkolwiek kwoty z tytułu zobowiązań wobec ZUS spowodowałoby znaczny uszczerbek dla niego i jego rodziny oraz pozbawiłoby go możliwości egzystencji. Wyjaśnił ponadto, że na skutek spalenia zakładu, który prowadził nie otrzymał żadnego odszkodowania, a powyższe zdarzenie doprowadziło jego rodzinę do utraty źródła dochodu. Podkreślił również swój 20% uszczerbek na zdrowiu i niemożność podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji z dnia ... października 2007r. W piśmie procesowym z dnia ... grudnia 2007r. J. S. podniósł zarzut przedawnienia wszelkich zobowiązań względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powstałych w okresach od ... do grudnia ...r. wskazując jednocześnie, iż w niniejszej sprawie zastosowanie mają przepisy dotyczące ... letniego okresu przedawnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem i to na dzień wydania decyzji. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. W pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze jako zarzut, ale które miały wpływ na tę ocenę. W powyższym kontekście Sąd zwraca uwagę, iż w złożonym do organu wniosku z dnia ...12.2006r., J. S. wnosił o umorzenie należności głównej, natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia ...06.2007r. orzekł o odmowie umorzenia zarówno należności z tytułu składek ubezpieczeniowych jak i odsetek wraz z kosztami upomnienia. Zaskarżoną decyzją z dnia 4.10.2007r. Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, tym samym w pełni akceptując jego rozstrzygniecie. Zdaniem Sądu organ odwoławczy korzystając z zasady dwuinstancyjności wyrażonej w art. 15 Kpa powinien niejako "od nowa" rozstrzygnąć merytorycznie sprawę bowiem nie jest związany poczynionymi przez organ I instancji ustaleniami i dokonaną oceną dowodów (wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2006r., LEX nr 196286). Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) nie skontrolował natomiast decyzji wydanej w I instancji pod względem jej zakresu przedmiotowego w zestawieniu z treścią wniosku. Strona wskazała we wniosku zakres swojego żądania i określiła również kwotowo to żądanie. Jeśli jednak zakres wniosku (umorzenie należności głównej) w zestawieniu z kwotą należności, której umorzenia domagała się strona budziła jakąś niejasność i w toku ponownego rozpoznania sprawy pojawiły się wątpliwości co do prawidłowości decyzji Zakładu wydanej w I instancji w zestawieniu z treścią wniosku, należało kwestię tę wyjaśnić i ewentualnie uchylić zaskarżoną decyzję w części w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 2 Kpa. Utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji orzekającej ponad wniosek skarżącego bez wyjaśnienia jego zakresu i ewentualnego jego rozwinięcia, stanowi zdaniem Sądu naruszenie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ponadto w aktach administracyjnych sprawy (pismo z dnia ...07.07r. k-... akt adm.) stwierdzono, że cyt. "we wniosku o umorzenie należności uwzględnione zostały wyłącznie składki z tytułu ubezpieczenia osoby prowadzącej działalność gospodarczą i część finansowaną przez płatnika (za zatrudnionych pracowników)". Powyższe nie znalazło odzwierciedlenia w zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS (działającego w imieniu Zakładu). Brak jest takich rozważań również w decyzji I instancji. Analizując ponownie sprawę organ odwoławczy stwierdził jedynie, że brak jest podstaw prawnych do umorzenia należności za pracowników w części finansowanej przez płatnika w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wyjaśnić należy, że w decyzji organu I instancji nie dokonano rozróżnienia składek na część dotyczącą wyłącznie płatnika jako osoby ubezpieczonej i płatnika zobowiązanego do uiszczenia składek za pracowników ( w zakresie ich umorzenia). Tym samym należy uznać za niejasną decyzję II instancji (k-... uzasadnienia decyzji) w zakresie w jakim odnosi się ona do umorzenia należności finansowanych przez płatnika za ubezpieczonych pracowników. Prezes ZUS orzekając ponownie w sprawie winien odnieść się do powyższego i wydać rozstrzygnięcie zgodne ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Sąd wyjaśnia ponadto, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s., art. 28 nie ma zastosowania jedynie do części składek płaconych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, czyli do części płaconej przez pracowników. Należności zaś z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika podlegają umorzeniu na zasadach ogólnych i w tej części stanowisko organu II instancji jest błędne. Na marginesie Sąd wskazuje ponadto, że ponownie rozpoznając sprawę organ drugiej instancji winien dokładnie ustalić dochód skarżącego po odjęciu niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem skarżącego oraz jego dwuosobowej rodziny. Winien również odnieść się do udokumentowanego (k-... akt adm.) przez skarżącego poważnego i długotrwałego uszczerbku powstałego na skutek wypadku przy pracy w kontekście możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia i ewentualnych kosztów związanych z jego rehabilitacją. Analizując ponadto zaskarżoną decyzję należy dodać, iż podnoszona przez organ II instancji okoliczność, że skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu, który potwierdzałby niezdolność J. S. do pracy lub niepełnosprawność w żadnym zakresie nie zwalnia organu odwoławczego z obowiązku ponownego rozpatrzenia sprawy i oceny prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, wydanej w konkretnym stanie faktycznym. Organ odwoławczy musi ocenić, czy w tym stanie faktycznym organ pierwszej instancji podjął właściwe rozstrzygnięcie. Może przy tym prowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, jeżeli uzna to za konieczne. Rolą bowiem organu jest ponowne rozpatrzenie sprawy w jej całokształcie i bez względu na to, czy materiał dowodowy został wzbogacony w stosunku od daty orzekania przez organ pierwszej instancji, czy też jest taki sam. Zdaniem Sądu przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego również we wskazanym powyżej zakresie może dostarczyć Prezesowi ZUS potrzebnych informacji i przedstawi rzeczywistą sytuację finansową i zdrowotną skarżącego, która powinna być ponownie poddana ocenie (rozstrzygnięciu) mieszczącej się w ramach uznania administracyjnego - na datę rozstrzygania w sprawie. Okoliczności te należy wyjaśnić celem właściwego zobrazowania faktycznej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych J. S. Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 p.p.s.a. ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku. ----------------------- 1