III SA/Łd 23/08

Dnia 18 marca 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Asesor WSA Ewa Alberciak (spr.) Protokolant asystent sędziego Tomasz Godlewski po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2008 roku na rozprawie sprawy ze skargi J. R. na postanowienie Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie stypendium socjalnego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Uczelnianej Komisji Stypendialnej [...] w Ł. z dnia [...] roku [...]. III SA/Łd 23/08 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia [...] nr [...], wydanym na podstawie art. 58 § 1 i 2 oraz art. 59 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz § 4 ust. 6 Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom [...] w Ł., Uczelniana Komisja Stypendialna [...] w Ł., po rozpoznaniu w dniu 24 października 2007 r. podania o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie stypendium socjalnego, postanowiła odmówić przywrócenia terminu do złożenia wniosku przez J. E. R. o stypendium socjalne na rok akademicki 2007/2008. W uzasadnieniu Uczelniana Komisja Stypendialna wskazała, że warunkiem przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie stypendium, zgodnie z art. 58 § 1 i 2 k.p.a., jest wniesienie przez zainteresowaną osobę podania o przywrócenie terminu wraz z wnioskiem o przyznanie stypendium, w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, w którym należy uprawdopodobnić, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Ponadto Komisja wskazała, że zgodnie z § 4 ust. 3 Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom [...] w Ł., termin składania wniosków o przyznanie stypendium socjalnego na rok akademicki 2007/2008 upływał z dniem 30 września 2007 roku. J. E. R. podanie o przywrócenie terminu wraz z wnioskiem o stypendium złożył 15 października 2007 r. W uzasadnieniu podania student powołał się na okoliczność niezłożenia wniosku w wymaganym terminie, ze względu na brak dokumentów. Ponadto student przyznał, że o możliwości składania wniosku o stypendium dowiedział się po 25 września br. Uczelniana Komisja Stypendialna stwierdziła, że prośba studenta nie jest zasadna. Zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a. wnosząc o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące brak winy w jego uchybieniu. Nie można przyjąć, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy studenta. Informacje dotyczące przyznawania pomocy materialnej studentom [...] w Ł., w szczególności terminy składania wniosków o przyznanie stypendium były i są ogólnodostępne, m.in. umieszczone na tablicach ogłoszeń w uczelni, na stronie internetowej [...] Ponadto nie było przeszkód, aby w wymaganym terminie złożono wniosek o stypendium z niekompletną dokumentacją, bowiem w przypadku braków formalnych wniosku o stypendium, zgodnie z art. 64 § 2 k.p.a., należy wezwać stronę do usunięcia braków pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Na powyższe postanowienie zażalenie złożył J. R.. Podał, że nigdy nie korzystał z tej formy świadczenia i nie wiedział, że informacje dotyczące stypendium są umieszczone na stronie internetowej. Podniósł, że nie uchybił terminowi świadomie. Postanowieniem z dnia [...] nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz Regulaminem przyznawania pomocy materialnej studentom [...] w Ł., Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] w Ł. utrzymała w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazano, że J. E. R. nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Zgodnie z art. 58 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego wnosząc o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące brak winy w jego uchybieniu. Jak słusznie wskazała Uczelniana Komisja Stypendialna, informacje dotyczące przyznawania pomocy materialnej studentom [...] w Ł., w szczególności terminy składania wniosków o przyznanie stypendium były i są ogólnodostępne, m.in. umieszczane na tablicach ogłoszeń, na stronie internetowej Uczelni, czy w Regulaminie przyznawania pomocy materialnej studentom [...] w Ł. Odwoławcza Komisja Stypendialna uznała postanowienie Uczelnianej Komisji Stypendialnej w sprawie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o stypendium socjalne za zasadne. Zarzuty przedłożone w zażaleniu również nie wskazują, że uchybienie nastąpiło bez winy studenta. Niewiedza o terminach ubiegania się o stypendia, na którą powołuje się student, nie może być usprawiedliwieniem niezłożenia wniosku w terminie. Jak wskazuje bowiem orzecznictwo "nieznajomość prawa nie może być uznana za okoliczność usprawiedliwiającą uchybienie terminu do wniesienia odwołania" (wyrok NSA z dnia 29 listopada 1997 r., III SA 101/96). Zdaniem Odwoławczej Komisji Stypendialnej J. R. nie dołożył należytej staranności, aby złożyć choć sam wniosek w wyznaczonym regulaminowo terminie, a brakujące dokumenty, których uzyskanie mogłoby się dla niego wiązać z trudnościami, dostarczyć w późniejszym czasie. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. skarżący podał, że przekroczenie terminu składania wniosku wynikało z jego niewiedzy o możliwości złożenia takiego wniosku. Dowiedział się o tym przypadkiem, a że nigdy tego nie załatwiał działał opieszale. Ponadto podał, że do internetu nie miał dostępu, ponieważ pracował dorywczo. Podniósł, że jego zachowanie było niezamierzone, nieumyślne, spowodowane brakiem obycia w załatwianiu tego rodzaju spraw. Wniósł o przywrócenie terminu, aby mógł udać się do władz uczelni i wyjaśnić swoją sytuację. W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] w Ł. wnosiła o jej oddalenie. Powtórzyła argumenty zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Ponadto wskazała, że informacje dotyczące stypendiów są ogólnodostępne (szczegółowe informacje przyznawania pomocy materialnej studentom znajdują na umieszczonej w holu uczelni tablicy ogłoszeń, a także na stronie internetowej uczelni), a zadaniem studenta jest aktywna postawa i dbanie o własne interesy, dlatego też do obowiązków strony należało zapoznanie się z informacjami o pomocy stypendialnej oraz reakcja w postaci wniesienia wniosku w przewidzianym terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 cyt. ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art. 145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie : 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, czy jest ona zgodna z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznając niniejszą sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 186 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 6-8, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzór wniosku o przyznanie stypendium socjalnego oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego. Z powyższego przepisu wynika, że zakres spraw powierzonych przez ustawodawcę do stanowienia w drodze regulaminu został sprecyzowany i ograniczony do wysokości świadczenia, sposobu przyznawania i wypłacania, w tym ustalania szczegółowych kryteriów, trybu udzielania świadczeń, wzoru wniosku o przyznanie stypendium, sposobu dokumentowania sytuacji materialnej. W powierzonej delegacji przeważają sprawy o charakterze proceduralnym, występują też elementy o charakterze materialnoprawnym, jak ustalenie szczegółowych kryteriów przyznawania pomocy i wysokości świadczeń. Z załączonego do akt niniejszej sprawy Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom [...] w Ł. (obowiązującego od semestru zimowego roku akademickiego 2007/2008), podpisanego przez Rektora [...] w Ł., w szczególności z przepisu § 4 ust. 3 wynika, że rektor ustalając kryteria przyznawania stypendium zakreślił termin składania wniosków. W myśl bowiem § 4 ust. 3 student ubiegający się o przyznanie stypendium socjalnego, na wyżywienie, mieszkaniowego, specjalnego dla osób niepełnosprawnych, składa wniosek (wg wzoru określonego w załączniku 1 – 4), najpóźniej do dnia 30 września. Zgodnie z § 4 ust. 6 po upływie ww. terminów wnioski nie będą uwzględniane, chyba że UKS zadecyduje o przywróceniu terminu do składania wniosków o przyznanie stypendium. Nie można przyjąć, że ustawodawca przewidywał w akcie regulaminowym, wydanym na podstawie art. 186 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym, wprowadzenie materialnoprawnego terminu zawitego, którego upływ udaremnia przyznanie stypendium, nawet gdy uczelnia nie rozdysponowała środków, a ubiegający się spełniał wymagane kryteria. Zamieszczony w regulaminie przepis nie może mieć nawet charakteru przepisu procesowego, lecz jedynie terminu porządkowego, a więc niepodlegającego przywróceniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sygn. akt I OSK 646/2006, Lex nr 213865). Sąd w obecnym składzie podzielił pogląd wyrażony w tym wyroku. W ocenie Sądu, termin wprowadzony w § 4 ust. 3 Regulaminu nie może być uznany za materialnoprawny termin zawity, którego przekroczenie uniemożliwia ubieganie się o stypendium, bowiem stanowi to naruszenie art. 186 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym. Z przepisu art. 186 ust. 1 nie wynika, aby rektor został upoważniony do wprowadzenia w regulaminie takiego rodzaju terminu. Termin ten nie jest także terminem procesowym. Należy go traktować jedynie jako termin porządkowy. Upływ terminu określonego w Regulaminie przyznawania pomocy materialnej nie udaremnia więc rozpoznania wniosku o przyznanie stypendium. Wprowadzenie terminu składania wniosków o przyznanie stypendium w Regulaminie przyznawania pomocy materialnej studentom związane jest co najwyżej z obiektywną potrzebą wyznaczenia takiego terminu, skoro uczelnia dysponuje określoną kwotą podlegającą ścisłemu rozdysponowaniu. Nie oznacza to jednak, że upływ tego terminu uniemożliwia przyznanie świadczenia, gdy uczelnia nie rozdysponowała środków, a student spełnia wymagane kryteria. W niniejszej sprawie skarżącemu odmówiono przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie stypendium socjalnego powołując się na powyższe uregulowania Regulaminu oraz nieuprawdopodobnienie przez skarżącego braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku. Zdaniem Sądu, nie było podstaw do zastosowania instytucji przywrócenia terminu przewidzianej w art. 58 i art. 59 k.p.a., bowiem termin określony w Regulaminie przyznawania stypendium nie jest terminem procesowym, lecz terminem porządkowym, który nie podlega przywróceniu. Przywrócenie terminu jest zaś instytucją procesową mającą na celu ochronę jednostki przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej przez stronę. Instytucja ta ma wyłącznie zastosowanie do terminów procesowych (patrz B. Adamiak, J. Borkowski " Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz" Wydawnictwo C.H. Beck 2004, str. 327). Złożenie wniosku o przyznanie stypendium socjalnego wraz z dokumentami oraz podaniem o przywrócenie terminu do jego złożenia, po 30 września, obligowało wyłącznie komisje do rozpatrzenia wniosku o przyznanie stypendium. A zatem postanowienia organów administracji o odmowie przywrócenia terminu wydane zostały z naruszeniem prawa. Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji, stosując się do powyższych rozważań Sądu i wskazanych przepisów rozpatrzą wniosek skarżącego o przyznanie stypendium i wydadzą stosowne rozstrzygnięcie, mając na uwadze spełnienie przez studenta wymaganych kryteriów do przyznania stypendium socjalnego, bez powoływania się na wygaśnięcie prawa do stypendium z powodu złożenia wniosku po 30 września. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji. kż